ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ 136 ಲಪಿತೆಯೂ ಜರಿತೆಯೂ ಜರಿದರು (Vyaasa Vikshita 136)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಂದಪಾಲ ಋಷಿಗೆ ಲಪಿತೆಯು ಈರ್ಷ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು:

"ನಿನಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡುವ ಚಿಂತೆಯೇನಿಲ್ಲ. ನೀನು ಹೇಳಿದೆಯೆಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತೇಜಸ್ವಿಗಳು, ವೀರ್ಯವಂತರು. ಅವರಿಗೆ ಅಗ್ನಿಭಯವೆಂಬುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನೆದುರಿಗೇ ನೀನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಯೂ ಸಹ ಹಾಗೇ ಆಗಲೆಂದು ಒಪ್ಪಿದನು. ಲೋಕಪಾಲನಾದ ಆತನೂ ಒಮ್ಮೆ ವಚನವಿತ್ತು ಅದನ್ನು ಸುಳ್ಳು ಮಾಡನು.

ನನ್ನ ಶತ್ರುವಾದ ಜರಿತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲೇ ನಿನಗೆ ಯೋಚನೆಯಿರುವುದು. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ನಿನಗೆಂತಹ ಸ್ನೇಹವಿತ್ತೋ ಅಂತಹ ಸ್ನೇಹ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆಯಿಲ್ಲ. ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ನೀನು ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿರುವೆಯೋ ಅವಳಲ್ಲಿಗೇ ಹೋಗು. ಯಾರೋ ದುಷ್ಟಪುರುಷನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ನಾನೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತೇನೆ."

ಅದಕ್ಕೆ ಮಂದಪಾಲನು ಹೇಳಿದನು:

"ನೀನೆಂತು ಭಾವಿಸುವೆಯೋ ಅಂತಹ ನಡತೆಯವನಲ್ಲ ನಾನು. ನನ್ನ ಓಡಾಟವು ಸಂತಾನಹಿತಕ್ಕಾಗಿ. ನನ್ನ ಸಂತಾನವೀಗ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದೆಯಷ್ಟೆ.

ಹಿಂದಿನದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಾ ತೊರೆದು ಕೇವಲ ಮುಂಬರುವ ವಿಷಯಕ್ಕೇ ಯಾವನು ಜೋತುಬೀಳುವನೋ ಅವನು ಮಂದಮತಿಯೇ ಸರಿ (ಭೂತಂ ಹಿತ್ವಾ ಚ ಭಾವ್ಯರ್ಥೇ  ಯೋಽವಲಂಬೇತ್ ಸ ಮಂದಧೀಃ). ಅಂತಹವನನ್ನು ಲೋಕವು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಿ, ನಿನಗೇನಿಷ್ಟವೋ ಅದರಂತೆ ಮಾಡು. ಇದೋ ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲೇ ಆವೇಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಮಂಗಳಕರವಾದ ಸಂತಾಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ" - ಎಂದನು.

ಅಂತೂ ಅಗ್ನಿಯು ಆ ಎಡೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ದೂರಹೋದನು. ಆಗ ಪುತ್ರಲಾಲಸೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜರಿತೆಯು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಮರಿಗಳತ್ತ ಬೇಗನೇ ಸಾಗಿದಳು. ಆಗವಳು ಕಂಡದ್ದೇನು? ಮರಿಗಳೆಲ್ಲ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅಗ್ನಿ ದೂರ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ; ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳು ಗದ್ದಲಮಾಡುತ್ತಿವೆ!

ಅವುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಣ್ಣೀರುಕ್ಕಿತು. ಅಳುತ್ತಲೇ ಅವಳು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮೀಪಿಸಿದಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮಂದಪಾಲನೂ ಸಹ ಆಗಮಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಆತನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಆತನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನೊಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಆತನು ಮಾತನಾಡಿಸಿದನು, ಆ ಜರಿತೆಯನ್ನೂ ಮಾತನಾಡಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವರಾರೂ ಆ ಋಷಿಯನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನಾಗಲಿ ಕೆಟ್ಟಮಾತನ್ನಾಗಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ.

ಆಗ ಜರಿತೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಮಂದಪಾಲನು ಕೇಳಿದನು:

"ಇವರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಪುತ್ರನು ಯಾರು? ಆತನ ತಮ್ಮನಾರು? ಮಧ್ಯಮನಾರು? ಕನಿಷ್ಠನಾರು? ದುಃಖಾರ್ತನಾಗಿ ನಾನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನೀನೇಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ? ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿರುವೆನಾದರೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರೆ ನನಗೆ ಶಾಂತಿಯು ದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ" - ಎಂದು.

ಜರಿತೆಯು ಹೇಳಿದಳು:

"ಜ್ಯೇಷ್ಠನಿಂದ ನಿನಗಾಗಬೇಕಾದುದೇನಿದೆ? ಅನಂತರ ಜನಿಸಿದವನಿಂದ ಆಗಬೇಕಾದುದ್ದೇನು? ಮಧ್ಯಮನಿಂದೇನು? ಕನಿಷ್ಠನಿಂದಲಾದರೂ ಆಗಬೇಕಾದುದೇನು? ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೀನಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ತೊರೆದು ಹೋದೆಯೆಲ್ಲಾ, ಈಗಲೂ ಹೋಗು ಅವಳಲ್ಲಿಗೇ, ಆ ಚಾರುಹಾಸಿನಿಯಾದ, ಎಂದರೆ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯ ತರುಣಿಯಾದ, ಆ ಲಪಿತೆಯ ಬಳಿಗೇ ಹೋಗು" ಎಂದು.

ಅದಕ್ಕೆ ಮಂದಪಾಲನು ಹೇಳಿದನು: "ಪರಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಸವತೀದ್ವೇಷ - ಇವೆರಡಕ್ಕಿಂತ ಪುರುಷಾರ್ಥನಾಶಕವಾದದ್ದು ನಾರಿಗೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರಲಾರದು. ಅದು ವೈರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸುವಂತಹುದು. ಬಹಳವೇ ಉದ್ವೇಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡತಕ್ಕದ್ದು.

ಸೂಚನೆ : 11/5/2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣಕರ್ಣಾಮೃತ ಕೃ 61 ಮನವು ಮುಳುಗುವುದು ಮಾಧುರ್ಯದ ಮೂಲದಲಿ (Krishakarnamrta 61)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳೂ "ಮಧುರಿಮಣಿ ಲೀಯೇ" ಎಂದೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಧುರಿಮೆಯೆಂದರೆ ಮಾಧುರ್ಯ. ಮತ್ತಿನ್ನಾರದು ಅದು? ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನದೇ.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮಾಧುರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನಿದೋ ಮುಳುಗಿದೆ - ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಲೀಲಾಶುಕ. ಕೃಷ್ಣನ ವದನಶಶಿ, ಮುಖಕಮಲ, ಅಧರಮಣಿ - ಈ ಮೂರರಲ್ಲೂ ಮಾಧುರ್ಯವು ಚಿಮ್ಮುತ್ತದೆ. ವದನಶಶಿಯೆಂದರೆ ಮುಖಚಂದ್ರ. ಅಧರಮಣಿಯೆಂದರೆ ಮಣಿಯಂತಿರುವ ತುಟಿ, ಎಂದರೆ ಕೆಂಪಾದ ತುಟಿ.

ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸುಂದರವಾದ ವದನ, ಅಲ್ಲೂ ಸುಂದರತರವಾದ ಅಧರ - ಎಂಬುದಿದ್ದರೆ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸೂರೆಗೊಳ್ಳದು? ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇರುವಂತಾಗುವುದು, ಅಲ್ಲವೇ?

"ಲೀಯೇ" ಎಂದರೆ ಇದೇ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಎಂದರ್ಥ. ಬಾಹ್ಯಪ್ರಪಂಚವೇ ಮರೆಯಾಗಿ, ನಮ್ಮತನವು ಸಹ ಪೂರಾ ಕರಗಿಹೋಗಿರುತ್ತದೆ - ಮಾಧುರ್ಯವೆಂಬುದೇ ಮೂರ್ತಿಮತ್ತಾಗಿ ತೋರಿದಲ್ಲಿ, ಎಂದರೆ ಮೈತಾಳಿ ಬಂದಿರುವಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿ ಸವಿಯೆಂಬುದೊಂದೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲವೇ?

ಕಮಲಗಳು ಅರಳಲು ಬಿಸಿಲು ಬೇಕು. ಎಂದೇ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುತ್ತಲೇ ನಳಿನಗಳು ಅರಳಲಾರಂಭಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಬಿಸಿಲೆಂದರೂ ಅತಿಬಿಸಿಲಾಗಬಾರದು. ಅತ್ಯುಷ್ಣವೆಂದಾದರೆ ಪುಷ್ಪದ ಒಳಗೆ   ಮಕರಂದವಿದ್ದರೂ ದಳಗಳು ಒಣಗಿಬಿಟ್ಟಂತೆ ಆಗಿಬಿಡುವುದು. ಹಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಶೋಭೆಯೆಂಬುದು ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದು – ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ. ಎಂದೇ ಎಳೆಬಿಸಿಲೇ ಮುಖ್ಯ.

ಎಂದೇ ಅಹಿಮಕರ – ಎಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಿಸಿರುವುದು. ಎಂದರೆ, ಶೀತವಂತೂ ಅಲ್ಲ, ಸರಿಯೇ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯುಷ್ಣವೂ ಅಲ್ಲದ ಬಿಸಿಯ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳ ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ ಹೇಳಿರುವುದು. ಆತನ ಕರ-ನಿಕರವೆಂದರೆ ಕಿರಣಸಮೂಹ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಅರಳುತ್ತಾ, ಕೋಮಲವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಕಮಲಪುಷ್ಪ.

ಅಂತೂ ಹೀಗಾಗಿ ಅತಿಸರಸವಾದ ಕಮಲಗಳು ಹೇಗಿರುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗಿವೆ ಕೃಷ್ಣನ ಕಣ್ಣುಗಳು. ಕೃಷ್ಣನು ದೇವ. ದೇವನೆಂದರೆ ಹೊಳೆಯತಕ್ಕವನು – ಎಂಬರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆತನ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರತಕ್ಕವು.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಆತನ ನಗೆಮೊಗವೂ ಸುಶೋಭಿತವೇ. ಮುಖಕ್ಕೆ ಶೋಭೆ ಬರುವುದು ಸಂತೋಷವಿದ್ದಾಗ. ಯಾವುದೇ ಆಟದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಾಗ ಒಂದಿಷ್ಟು ಗರ್ವವು ಮೂಡುವುದಲ್ಲವೇ? ಆ ಗರ್ವದೊಂದಿಗೆ ತೋರಿಕೊಳ್ಳುವ ತೋಷವು ಕೊಡುವ ಕಳೆಯೇ ಬೇರೆ. ವ್ರಜಾಂಗನೆಯರೊಂದಿಗೆ ರತಿಕಲಹದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ. ವ್ರಜನಾರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ತುಷ್ಟಿಕೊಡುವ ಪುಷ್ಪಪ್ರಹಾರವೇ ಮುಂತಾದ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಕೃಷ್ಣ. ಮುಗುಳ್ನಗೆಯು ಆತನ ಮುಖಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದೆ. 

ಅದರ ಸೊಬಗಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಲಯವಾಗುತ್ತಿದೆ - ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಕವಿ.

ಅಹಿಮಕರ-ಕರನಿಕರ-ಮೃದುಮುದಿತ-ಲಕ್ಷ್ಮೀ-

-ಸರಸತರ-ಸರಸಿರುಹ-ಸದೃಶದೃಶಿ ದೇವೇ |

ವ್ರಜಯುವತಿ-ರತಿಕಲಹ-ವಿಜಯ-ನಿಜಲೀಲಾ-

-ಮದ-ಮುದಿತ-ವದನಶಶಿ-ಮಧುರಿಮಣಿ ಲೀಯೇ ||

 

***

ಮತ್ತೊಂದು ಶ್ಲೋಕ.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕರವೇ ಕಮಲದಂತೆ. ಆ ಕರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆರಳುಗಳು ಕಮಲದಲ್ಲಿರುವ ದಳಗಳಂತೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಧರಿಸಿರುವುದು ಅತಿಲಲಿತವಾದ ವಂಶಿಯನ್ನು. "ವಂಶೀ" ಎಂದರೂ "ವಂಶ" ಎಂದರೂ ಕೊಳಲೇ. ಅದರಿಂದ ಹೊಮ್ಮುವುದು ಕಲ-ನಿನದ ಅಥವಾ ಮಧುರ-ಧ್ವನಿ. ಅ ನಿನಾದವು ಸುರಿಸುವುದು ಅಮೃತವನ್ನು. 

ಆ ಅಮೃತದ ಘನ-ಸರಸ್ಸೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ. ಘನ-ಸರಸ್ಸೆಂದರೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ ಸರೋವರ. ಅಲ್ಲಿಗೆ, ಅಮೃತವೇ ಮಡುಗಟ್ಟುವುದಾದರೆ, ಅದುವೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ.

 

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನೇ ಅಮೃತ-ಸರೋವರ, ಆತನ ಕೈಗಳೇ ಅಲ್ಲಿಯ ಕಮಲಗಳು, ವೇಣುನಾದವೇ ಅವುಗಳ ಮಕರಂದವೆಂಬ ಅಮೃತ – ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತಾಯಿತು.

ಸ್ವಾಭಾವಿಕ-ಮಾಧುರ್ಯವೇ ಸಹಜ-ರಸ. ಅದರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಆತನ ದರ-ಹಸಿತ. ಅರ್ಥಾತ್, ಕಿರುನಗೆ. ಅದರ ವೀಥಿಯೆಂದರೆ ಸಂತತವಾಗಿ ಹೊಮ್ಮುವಿಕೆ. ಅದರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಆತನ ಅಧರ. ಅದಾದರೂ ಪದ್ಮರಾಗದ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಂಪಾದ ಮಣಿಯೆಂದರೆ ಪದ್ಮರಾಗವೇ. ಎಂದೇ ಅಧರಮಣಿಯೆನ್ನುವುದು.

ಆ ಮಣಿಮಾಧುರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಲೀನನಾಗುವೆನೆನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಲೀಲಾಶುಕ.

ಕರಕಮಲ-ದಲಕಲಿತ-ಲಲಿತತರ-ವಂಶೀ-

ಕಲನಿನದ-ಗಲದಮೃತ-ಘನಸರಸಿ ದೇವೇ |

ಸಹಜರಸ-ಭರಭರಿತ-ದರಹಸಿತ-ವೀಥೀ-

ಸತತವಹದ್-ಅಧರಮಣಿ-ಮಧುರಿಮಣಿ ಲೀಯೇ ||

***

ಮತ್ತೊಂದು ಶ್ಲೋಕ.

ಕುಸುಮ-ಶರನೆಂದರೆ ಮನ್ಮಥ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೂಗಳೇ ಆತನ ಬಾಣಗಳಲ್ಲವೇ? ಇನ್ನು ಆತನ ಶರ-ಸಮರವೆಂದರೆ ಆ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದಾಗುವ ಪ್ರಹಾರಗಳು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಮದ-ಗೋಪಿಯರು. ಮದವುಳ್ಳವರಿಗೆ ಕೋಪವು ಸುಲಭವೇ ತಾನೆ? 

ಅವರ ಕೋಪಶಮನಕ್ಕೆ ಆಲಿಂಗನವೊಂದು ಮಾರ್ಗ. ಅವರ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲದ ಕುಂಕುಮವು ಕೃಷ್ಣನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಗುರುತುಮಾಡಿದೆ. ಹರ್ಷದಿಂದ ಅರಳಿದ ಆತನ ಮಂದಹಾಸವು ಶಶಿಶೋಭೆಯನ್ನೇ, ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರಕಾಂತಿಯನ್ನೇ, ಕದ್ದಿದೆ. ಮುಷಿತವೆಂದರೆ ಅಪಹೃತವಾಗಿರುವುದು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿದೆ, ಕೃಷ್ಣನ ವದನಕಮಲದ ಮಾಧುರ್ಯ.

ಆ ಮುಖಮಾಧುರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾ ಮುಳುಗಿಹೋಗುವೆ  - ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಲೀಲಾಶುಕ.

ಕುಸುಮಶರ-ಶರಸಮರ-ಕುಪಿತಮದ-ಗೋಪೀ-

ಕುಚಕಲಶ-ಘುಸೃಣರಸ-ಲಸದುರಸಿ ದೇವೇ |

ಮದಮುದಿತ-ಮೃದುಹಸಿತ-ಮುಷಿತಶಶಿ-ಶೋಭಾ-

ಮುಹುರಧಿಕ-ಮುಖಕಮಲ-ಮಧುರಿಮಣಿ ಲೀಯೇ ||

 

ಉದಾತ್ತವಾದ ಭಾವವೊಂದು ತಾನಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮಾತುಗಳು ಒಪ್ಪುತ್ತವೆ.

ಯಾರೋ ಅತಿಸುಂದರನಾದ ಪುರುಷನನ್ನೋ ಅತ್ಯಂತಸುಂದರಿಯಾದ ನಾರಿಯನ್ನೋ ಕಂಡಾಗಲೂ ನೋಡುವವರ ಕಣ್ಣೋ ಮನಸ್ಸೋ ಕ್ಷಣಕಾಲವೋ ಹಲವು ಕ್ಷಣಗಳ ಕಾಲವೋ ಅಲ್ಲೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡುಬಿಡುವಂತೆ ಆಗಿಬಿಡುವುದಾದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಲೀಲಾಶುಕನ ಮುಂದಿರುವುದು ಆ ಬಗೆಯ ಲೌಕಿಕ-ಸೌಂದರ್ಯವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರತಕ್ಕವು ಲೋಕೋತ್ತರವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ-ಮಾಧುರ್ಯಗಳು.

ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮಪುರುಷನೇ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಲೀಲಾಶುಕನಿಗೆಂದಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಗೋಪಿಕೆಯರ ಅಂತರಂಗಭಾವವನ್ನೇ ಆತನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುವುದಾದರೂ, ಕೇವಲ ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅದು ಸೀಮಿತವಾದುದೂ ಅಲ್ಲ.

ಲೋಕವನ್ನೇ ಆಕರ್ಷಿಸುವವನೇ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲವೇ? ಅರ್ಥಾತ್, ಮುಗ್ಧ-ಮನಸ್ಸಿನ ಆ ಗೋಪಿಯರ ಉದಾತ್ತ-ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಯಾರು ಏರಿದರೂ ಅವರಿಗೆ, ಅಂತಹವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನುಭವವು ಉಂಟಾಗುವುದೇ ಸರಿ.

ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯ ಒಳಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡದ್ದಾಯಿತು. ಅವುಗಳ ಬಾಹ್ಯ-ಸೌಂದರ್ಯದತ್ತಲೂ ಗಮನ ಹರಿಸಬಹುದು. 

ಪ್ರತಿಪಾದದಲ್ಲೂ ೫+೫+೫+೨ ಎಂಬ ಬಗೆಯ ಅಕ್ಷರಸಂಯೋಜನೆ ಈ ಮೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯೆರಡಕ್ಷರಗಳು ಛಂದಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ "ಗುರು"ಗಳು, ಮಿಕ್ಕ ಹದಿನೈದು ಅಕ್ಷರಗಳೂ "ಲಘು"ಗಳು - ಎಂಬ ಬಗೆಯ ರಚನೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾದದಲ್ಲೂ. ಪ್ರತಿ ಎರಡನೆಯ ಪಾದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ "ದೇವೇ" – ಎಂಬ ಪದವಿದೆ; ಅಂತೆಯೇ, ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪಾದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ "ಲೀಯೇ" – ಎಂಬ ಪದವಿದೆ.

ಈ ವೃತ್ತದ ಹೆಸರು "ಶಶಿಶೋಭಾ". ಹೃದ್ಯ-ಲಯಬದ್ಧತೆಯೂ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ-ಗೇಯ-ಗುಣವೂ ಈ ಮೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅನುಪ್ರಾಸವಂತೂ ಆದ್ಯಂತವಾಗಿಯೂ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಮೂಡಿದೆ. ಮೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಸುದೀರ್ಘ-ಸಮಾಸಗಳೇ ಇವೆಯಾದರೂ, ಶ್ಲೋಕದ ಭಾವಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಅವು ಒಡ್ಡುವಂತಿಲ್ಲ.

ರಸವೇ ಉಕ್ಕುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಮಾಸಗಳ ಉದ್ದವಾಗಲಿ, ಅನುಪ್ರಾಸದ ಧಾರೆಯಾಗಲಿ, ತಾಳಬದ್ಧತೆಯ ಲಯವಾಗಲಿ, ಯಾವುವೂ ಅಡ್ಡಬರವು. ಜಯದೇವಕವಿಯ ಗೀತಗೋವಿಂದಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಹಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿಯ ರಚನೆ.

ಸೂಚನೆ : 10/05/2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು  ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕದ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರೀ 81 ತದಗ್ರೇ ಸರ್ವತಃ ಶಿವಮ್ (Astaksari 81)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಆ ಅಗ್ರದಲಿ ಎತ್ತಲಿಂದಲೂ ಶುಭವದು

ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರಗಳನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳಿಲ್ಲ? ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ, ವಾಮನ, ಪರಶುರಾಮ, ಕೋದಂಡರಾಮ, ಬಲರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ, ಕಲ್ಕಿ - ಎಂಬುದಾಗಿ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ (ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಮೊದಲಿನ) ಬಲರಾಮನ ಬದಲಾಗಿ (ಕೃಷ್ಣನ ನಂತರದ) ಬುದ್ಧನನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದೂ ಉಂಟು.

ಈ ಎಲ್ಲ ಅವತಾರಗಳ ಮೂರು ಸಮಾನೋದ್ದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಸಜ್ಜನರ ರಕ್ಷಣ; ಇದಕ್ಕಾಗಿ ದುಷ್ಟ-ವಿನಾಶ; ಇವೆರಡರಿಂದಾಗಿ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನ.

ಈ ಹತ್ತವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯ-ಕೂರ್ಮ-ವರಾಹಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಾಣಿಶರೀರಾವತಾರಗಳು. ನರಸಿಂಹಾವತಾರವು ಅರ್ಧ-ಪ್ರಾಣಿ, ಅರ್ಧ-ನರ. ಮುಂದಿನ ಅವತಾರಗಳು ಮಾನುಷರೂಪದವು. ಮಾನವರು ಹೇಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ತೋರಿಸುವ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಉದ್ದೇಶವೂ ಮಾನವರೂಪಾವತಾರಗಳಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ: ಮರ್ತ್ಯಾವತಾರವು ಮರ್ತ್ಯಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ.

ನರಸಿಂಹಜಯಂತಿಯು ಸಂನಿಹಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಎರಡು ಮಾತುಗಳು.

ಕಂಠದವರೆಗೂ ನರಸಿಂಹನು ಆದಿಪುರುಷನೇ ಸರಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕಂಠೀರವ, ಎಂದರೆ ಸಿಂಹ, ಮೃಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನಿಸುವುದೆಂದರೆ ಮೃಗೇಂದ್ರ - ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಿಂಹವೇ ಸರಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನೇ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನರರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಮನು. ಹೀಗೆ ಎರಡು ಶ್ರೇಷ್ಠಾಂಶಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯಿಂದ ಆಗಿರುವ ರೂಪವಿದು.

ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಎರಡು ಶರೀರಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರೂ, ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ರೂಪತ್ರಯದ ಸೇರ್ಪಡೆ. ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ರೂಪಗಳಿಲ್ಲಿವೆ.

ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಹೊಕ್ಕಳು-ಕಂಠಗಳೆಂಬ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದಾಗಿ ಶರೀರವು ತ್ರಿಭಾಗಾತ್ಮಕ. ಪಾದದಿಂದ ನಾಭಿಪರ್ಯಂತವಾಗಿ ನರಸಿಂಹನು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪ, ನಾಭಿಯಿಂದಾರಂಭಿಸಿ ಕಂಠಪರ್ಯಂತ ವಿಷ್ಣುರೂಪ, ಕಂಠದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ರುದ್ರರೂಪ.

ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲಶಕ್ತಿಗಳು ಮೂರು: ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿ, ಸ್ಥಿತಿಶಕ್ತಿ, ಲಯಶಕ್ತಿಗಳು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯೆಂಬುದು ಕೆಳಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವಂತಹುದು. ಜನನಾಂಗವೆಂಬುದು ನಾಭಿಯಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೇ ಇರುವುದಷ್ಟೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವೆಂಬುದು ನಾಭಿಯವರೆಗಿನದು.

ನಾಭಿಯಿಂದ ಕಂಠದವರೆಗೆ ನರಸಿಂಹನು ವೈಷ್ಣವವಪು. ವಪುವೆಂದರೆ ಶರೀರ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಠದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ರುದ್ರಸ್ವರೂಪ. ರುದ್ರನು ಉಗ್ರಸ್ವಭಾವ. ಎಷ್ಟಾದರೂ ಸಂಹಾರಕಾರಕನಲ್ಲವೇ? ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಹೆದರತಕ್ಕವೇ. ರೋಷಾವಿಷ್ಟಸಿಂಹವೆಂದರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಥೆ ಮುಗಿಯಿತೆಂದೇ.

ಅಧರ್ಮ-ವಿಧ್ವಂಸನದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಥಾತ್ ಅಧರ್ಮಿಷ್ಠರ ಸಂಹಾರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ, ರೌದ್ರಾವತಾರವು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವಶ್ಯ; ಆ ಸಂಹಾರಕಾರ್ಯವು ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ, ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದಲೇ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀನೃಸಿಂಹನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ಆತನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದವರುಂಟು. ಆರ್ತತೆಯಿಂದಲೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಭಕ್ತರು ಮೊರೆಯಿಡುವುದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಹಸ್ತಾವಲಂಬನವನ್ನು ನೀಡುವನು.

ಭಗವಂತನೇ, ನಾನು ಕುರುಡ. ವಿವೇಕವೆಂಬುದೇ ನನ್ನ ದೊಡ್ಡಹಣದ ಗಂಟು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂಬ ಬಲಿಷ್ಠ-ಚೋರರು ಅದನ್ನು ಕದ್ದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಲದೆಂದು, ಮೋಹಾಂಧಕಾರವೆಂಬ ಕಗ್ಗತ್ತಲಿನ ಕೂಪದೊಳಗೆ ನನ್ನನು ಬೀಳಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಸರೆಯ ಕೈನೀಡು – ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ.

ಜೀವವು ತನ್ನ ವಾಸ್ತವಾವಸ್ಥೆಯ ತತ್ತ್ವಾವಲೋಕನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಗೊತ್ತಾಗುವುದೆಂದರೆ ಸಂಸಾರವೆಂಬುದೊಂದು ವೃಕ್ಷ. ಪಾಪವೇ ಅದರ ಬೀಜ. ಆ ಮರಕ್ಕೆ ಕರ್ಮಗಳೆಂಬ ಕೊಂಬೆಗಳು ಅನಂತ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಅದರ ಪತ್ರಗಳು, ಎಂದರೆ ಎಲೆಗಳು. ಕಾಮವು ಪುಷ್ಪ, ದುಃಖವೇ ಫಲ. ಆ ಮರದ ಮೇಲಿಂದ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ. ಪತಿತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ದಯಾಲುವಾದ ನೀನು ಕೈನೀಡಿ ಕಾಪಾಡು – ಎಂದೂ  ಬೇಡುವುದುಂಟು.

ಆ ದಯಾಮಯವಾದ ಹೃದಯ ವಿಷ್ಣುವಿನದು. ದಯೆಯೇ ಮೈತಾಳಿದಂತಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಜೊತೆಗಿರುವ ನೃಸಿಂಹನೇ ಕಾಪಾಡತಕ್ಕವನು. ಆ ದಯಾಮಯನ ಸ್ಥಾನವೇ ಹೃದಯ. ನಾಭಿ-ಕಂಠಗಳ ನಡುಭಾಗವಲ್ಲವೇ ಹೃದಯವೆಂಬುದು?

ಈವರೆಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೂರುಭಾಗಗಳಲ್ಲದೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಾಗವೂ ಒಂದುಂಟು. ಅದು ಶೀರ್ಷಾಗ್ರಸ್ಥಾನ. ಅದನ್ನೇ "ತದಗ್ರೇ ಸರ್ವತಃ ಶಿವಮ್" ಎನ್ನುವುದು. (ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಲಿಂದಲೂ ಅದು ಮಂಗಳಕರವಾದುದು). ಯೋಗದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಸ್ಥಾನವದು.ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಪರತತ್ತ್ವವದು, ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನವದು. ಸಭಾಸ್ತಂಭವೆಂಬುದು ಮೇರುಸ್ಥಾನ. ಅದರಿಂದ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದ ಯೋಗಮೂರ್ತಿಯೇ ಮೋಕ್ಷಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಸಮೇತನಾದ ನರಸಿಂಹ – ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಕೊಟ್ಟಿರುವರು.

ಮರುದ್ಗಣಗಳನ್ನು - ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು - ಸ್ವ-ಸ್ವ-ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮನ ಮಾಡಿರುವ, ಎಂದರೆ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ, ಯೋಗಾನರಸಿಂಹನ ಮೂರ್ತಿಯದು.

ಹೀಗೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳ ಸಂಗಮ-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಒಳ-ಹೊರಗುಗಳ ಸಂಗಮ-ಸ್ಥಾನವಾದ ಹೊಸ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಯೋಗ-ಭೋಗಗಳ, ರೌದ್ರ-ಕಾರುಣ್ಯಗಳ, ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಗಮಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಯೋಗಿದೃಶ್ಯನಾದ ನರಸಿಂಹನಿಗೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಪ್ರಣಾಮಗಳು. 

ಸೂಚನೆ: 10/5//2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸುದಿನ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ 135 ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಅಗ್ನಿಯ ಅನುಗ್ರಹ (Vyaasa Vikshita 135)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಣಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.  ಆ ನಾಲ್ಕು ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಸಾರಿಸೃಕ್ಕವು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಸಿ ಹೇಳಿತು: "ಅಗ್ನಿಯೇ ನಿನ್ನ ರೂಪವು ಮಂಗಳಕರವಾದದ್ದು. ನಿನಗೆ ಏಳು ಆಯುಧಗಳಿವೆ (ಜ್ವಾಲೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ), ನಾವು ಆರ್ತರು, ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳು, ನಮ್ಮನ್ನು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ನೀನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೇ, ನಾವು ಬಾಲಕ ಋಷಿಗಳು. ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ದೂರ ಒಯ್ದು ಬಿಡು" - ಎಂದು.

ಬಳಿಕ ಸ್ತಂಬಮಿತ್ರವು ಹೇಳಿತು: ಓ ಅಗ್ನಿಯೇ, ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀನೇ ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೇ. ನೀನೇ ಕಾಪಾಡುವವನೂ. ಈ ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಳಯಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸತಕ್ಕವನು" - ಎಂದು.

ಆಮೇಲೆ ದ್ರೋಣವು ಹೇಳಿತು:

"ಓ ಜಗತ್ಪತಿಯೇ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶರೀರದೊಳಗೆ ಇರುವವನಾಗಿದ್ದು, ನೀನೇ ಅವುಗಳು ತಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಚನ ಮಾಡತಕ್ಕವನು. ನೀನೇ ಸೂರ್ಯನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೀರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹೀರಿ, ನೀನೇ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮಳೆಯಾಗಿ ಸುರಿಸುವೆ. ನೀನು ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಕಲ್ಯಾಣಮಯನಾಗು, ನಮ್ಮನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬೇಡ, ಕಾಪಾಡು - ಎಂದು.

ದ್ರೋಣವು ಮಾಡಿದ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಂದಪಾಲನಿಗೆ ತಾನಿತ್ತಿರುವ ಮಾತೂ ಆತನ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಬಂದಿತು.

ಆಗ ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು:

"ನೀನು ದ್ರೋಣನೆಂಬ ಋಷಿ - ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಮಾಡಿರುವ ಸ್ತುತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ - ಎಂಬುದನ್ನೂ ನಾ ಬಲ್ಲೆ. ನಿನ್ನ ಅಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಇದೋ ಪೂರೈಸುವೆ. ನಿನಗಾವ ಭಯವೂ ಇರದು. ನಿಮ್ಮ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮಂದಪಾಲಮುನಿಯು ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದ್ದನು. ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಸುಡುವಾಗ ನನ್ನ ಮರಿಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಡಬೇಡ - ಎಂಬುದಾಗಿ. ಆತನ ಆ ಮಾತು, ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಈಗಿನ ಈ ಮಾತು - ಎರಡೂ ನನಗೆ ಆದರಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾದದ್ದೇ. ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸುಪ್ರೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನಗಾಗಿ ಏನನ್ನು ಮಾಡಲಿ ಹೇಳು - ಎಂದು.

ಅದಕ್ಕೆ ದ್ರೋಣವು ಹೇಳಿತು:

"ಅಗ್ನಿಯೇ, ಈ ಬೆಕ್ಕುಗಳು ನನಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಉದ್ವೇಗವುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದನ್ನು ಅದರ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸುಟ್ಟುಹಾಕು." ಅಗ್ನಿಯು ಅಂತೆಯೇ ಮಾಡಿದನು. ಹಾಗೂ ಜಾಜ್ವಲ್ಯಮಾನನಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ದಹಿಸಿದನು. ಇತ್ತ ಮಂದಪಾಲನೂ ಸಹ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು. ಅಗ್ನಿದೇವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯೊದಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಆತನು ಲಪಿತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದನು:

"ಲಪಿತೇ, ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಸದನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುಳಿದಾರು? ಅಗ್ನಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರಲು, ವಾಯುವೂ ವೇಗದಿಂದ ಬೀಸುತ್ತಿರಲು, ಅಗ್ನಿಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಅಸಮರ್ಥರೇ ಆಗಿಬಿಡುವರು.

ಅವುಗಳ ತಾಯಿಯಂತೂ ಬಡಪಾಯಿಯೇ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದೆಂತೆಂದು ತೋಚದೆ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಹಾರಲು ಅಶಕ್ತರು, ರೆಕ್ಕೆ ಬಡಿಯಲೂ ಸಮರ್ಥರಲ್ಲ - ಎಂಬೀ ಸಂತಾಪದಿಂದಾಗಿ ಅದೆಷ್ಟು ಗೋಳಿಡುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೋ ಓಡಲೆಳಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೋ ನಾನರಿಯೆ. ನನ್ನ ಪುತ್ರನಾದ ಜರಿತಾರಿಯು ಹೇಗಿರುವನೋ? ಸಾರಿಸೃಕ್ಕನು ಹೇಗಿರುವನೋ? ಸ್ತಂಬಮಿತ್ರನು ಎಂತೋ? ದ್ರೋಣನು ಹೇಗೋ? ಮತ್ತು ಪಾಪ, ಬಡಪಾಯಿ ಜರಿತೆಯು ಎಂತಿರುವಳೋ?" – ಎಂದು.

ಸೂಚನೆ : 04/05/2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣಕರ್ಣಾಮೃತ ಕೃ 61 ಮಧುರಮುಖದ ಮುರಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನವಾದ ಮಾನಸ (Krishakarnamrta 61)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತಾರನ್ನೂ ನಾವು ಹುಡುಕೆವು - ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಕವಿ. ಏಕೆ? ಎಂತಹವನು ಕೃಷ್ಣ? ಅದಕ್ಕೊಂದು ಪುಟ್ಟಪದ್ಯವಿದೆ, ಕೃಷ್ಣಕರ್ಣಾಮೃತದಲ್ಲಿ. ನನ್ನನು ರಕ್ಷಿಸು - ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬಳಿ ಬಂದವರು ಶರಣಾಗತರು. ಹಾಗೆ ಬಂದವರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ. ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇವಲ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಳುವ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಉಪಮೆಯ ಮೂಲಕವೋ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕವೋ ಹೇಳಬಲ್ಲವನೇ ಕವಿ. ಕಾವ್ಯಭಂಗಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದಾಗಲೇ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಾಟುವುದು, ಅಲ್ಲವೇ?

ಎಂದೇ "ಸುರಕ್ಷೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"- ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ  "ವಜ್ರಪಂಜರ"ವೆಂದಿರುವುದು. ಪಂಜರದೊಳಗೆ ಇರಿಸಿರುವ ಗಿಳಿಗೆ ಏನೂ ಅಪಾಯ ಬರದು. ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕು ಬಂದರೂ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಬಿಡಲಾರದು, ಕೊಲ್ಲಲಾರದು. ಇನ್ನು ವಜ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿರುವ ಪಂಜರವೆಂದರೆ ಹೇಳಲೇಬೇಕಿಲ್ಲ. ವಜ್ರವು ಅಭೇದ್ಯ. ಅಲ್ಲಿಗೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶರಣಾಗತರಾಗಿ ಬಂದವರಿಗೆ ವಜ್ರಪಂಜರದಂತೆ ಇರುವವನೆಂದರೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಏನೂ ಭಯವಿಲ್ಲವೆಂಬುದೇ. ಇದಕ್ಕೋಸ್ಕರವಾಗಿಯೇ ಆತನು ಸುಲಭನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೇಗೆ? ಗೋಪ-ವಿಗ್ರಹವನ್ನು, ಎಂದರೆ ಗೋಪಾಲಕನ ಶರೀರವನ್ನು, ಧರಿಸಿಬಂದಿದ್ದಾನಲ್ಲವೇ? ಯಾವ ರೂಪವನ್ನಾದರೂ ಧರಿಸಿ ಬರಬಲ್ಲವನು ಭಗವಂತ. ರಾಜವಂಶವನ್ನೇ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರೂ ಗೊಲ್ಲರ ನಡುವೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ರಾಜನೆಂದರೆ ಬಳಿ ಸುಳಿಯುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ; ಗೊಲ್ಲ ಹಾಗಲ್ಲ.

ಕೊಂಬು, ಕಹಳೆ ಎಂಬ ವಾದ್ಯಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿರುವೆವಲ್ಲವೇ? ಕೊಂಬನ್ನು ವಾದ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯಲ್ಲದೆ ಬಿಲ್ಲುಮಾಡಲು ಬಳಸುವುದೂ ಉಂಟು. ಶೃಂಗವೆಂದರೆ ಕೊಂಬು. ಶೃಂಗದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಶಾರ್ಙ್ಗವೆನ್ನುವರು. ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಪಿನಾಕವೆಂದು ಹೆಸರಾದರೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಶಾರ್ಙ್ಗವೆಂದು ಹೆಸರು. ಎಂದೇ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಶಾರ್ಙ್ಗಧರನೆನ್ನುವುದು. ಆತನ ವೈಭವವೆಂತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಂಡರಾಯಿತು. ಆತನೇ ನಮಗೆ ಶರಣ. ಶರಣ ಎಂದರೆ ರಕ್ಷಕ. ಇಂತಹ ಕೃಷ್ಣನೇ ನಮಗೆ ರಕ್ಷೆಯಾಗಿ ದೊರೆತಿರಲು, ಮತ್ತಿನ್ನಾವ ದೈವವನ್ನು ನಾವು ಹುಡುಕಬೇಕು? - ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಕವಿ. ಕೃಷ್ಣನು ಸಿಕ್ಕಮೇಲೆ ಮತ್ತಿನ್ನಾರ ಹಂಗೂ ಇಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ-ರಕ್ಷಣ-ಪ್ರದನೇ ಕೃಷ್ಣ. ಆತನಲ್ಲೇ ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ - ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಭಾವ.

ಶರಣಾಗತ-ವಜ್ರಪಂಜರೇ

ಶರಣೇ ಶಾರ್ಙ್ಗಧರಸ್ಯ ವೈಭವೇ |

ಕೃಪಯಾ ಧೃತ-ಗೋಪ-ವಿಗ್ರಹೇ

ಕಿಯದನ್ಯನ್ಮೃಗಯಾಮಹೇ ವಯಮ್? ||

*****

ಮತ್ತೊಂದು ಶ್ಲೋಕ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮುಳುಗುವುದು ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲೇ – ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಕವಿ. ಏಕೆ? ಪ್ರೀತಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರೇಮವೆಂಬ ಅರ್ಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೇ. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷವೆಂಬ ಅರ್ಥವೇ ಪ್ರಚುರ. ಎಂದೇ ಪ್ರೀತನೆಂದರೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾದವನು. ಯಾವುದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣನು ಅಧಿಕಪ್ರೀತನಾಗುವನು? ಗೋಪಿಯರ ಲೀಲಾ-ಭರಿತವಾದ ಕಟಾಕ್ಷಗಳಿಂದ. ಹಾಗೂ, ಅವರ ನಿರ್ಭರ-ಪರಿಷ್ವಂಗಗಳಿಂದ, ಎಂದರೆ ಗಾಢಾಲಿಂಗನಗಳಿಂದ. ಇಂತಹವುಗಳಿಂದಲೇ ಅಧಿಕವಾದ ಮೋದ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ. ಇನ್ನು ಆತನ ವೇಣುನಾದವೋ, ಅದು ಅಮೃತದಂತೆ. ನಾದವು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವೆನಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಪ್ರಣಾದವೆನ್ನುವರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಪ್ರಣಾದಾಮೃತವೇ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ರಾಗವೋ ರಚನೆಯೋ ರುಚಿಸುವುದಲ್ಲವೇ? ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲಿ ರೀತಿ-ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ಗಾನಭೇದಗಳ ರಚನೆಗಳೆಂದರ್ಥ. ಗಾನ-ಪಾಠ್ಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.

ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ಸಂಗರವಂತೆ! ಸಂಗರವೆಂದರೆ ಜಗಳ. ಅವಲ್ಲೇಕೆ ಪೈಪೋಟಿ? ಪುಂಖಾನುಪುಂಖವಾಗಿ ಹರಿದುಬರುತ್ತಿರುವ ನಾನಾ ರಾಗಲಹರಿಗಳು, ಅನ್ಯಾನ್ಯ ಭಾವಲಹರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು - ಇವಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ರಂಜಕ. ಹೀಗೆ ಸಮಾನ-ಲಕ್ಷ್ಯ-ಸಾಧಕರಲ್ಲಿ ನಾ ಹೆಚ್ಚು-ತಾ ಹೆಚ್ಚು – ಎನ್ನುವುದು ಇದ್ದದ್ದೇ. ಈ ಗಾನ-ಗೇಯಗಳು ಆಹ್ಲಾದಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಮೀರಿಸುತ್ತವೆ! ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟಿನ ವಿಲಾಸವೇ ಆತನ ವೇಣು-ಪ್ರಣಾದದಲ್ಲಿದೆ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮುದ್ದಿಸುವುದೆಂದರೆ ಕೈಗಳಿಂದಲೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅಲ್ಲವೇ? ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನ ಮುಖವನ್ನು ರಾಧೆಯು ತನ್ನ ಲೋಚನಗಳಿಂದಲೇ ಲಾಲಿಸುವಳಂತೆ. ಯಾರಾದರೂ ಮುದ್ದಿಸಿದಾಗ ಮುಖದ ಮೇಲೊಂದು ಮುಗ್ಧವಾದ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯು ಮೂಡುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲವೇ? ಹಾಗೆ ಲಲಿತವಾದ ಸ್ಮೇರ-ಮುಖ ಕೃಷ್ಣನದು. ಸ್ಮಿತವುಳ್ಳದ್ದು ಸ್ಮೇರ.

ಎಂದೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮಗ್ನವಾಗಿದೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮುಖೇಂದುಕಮಲದಲ್ಲಿ - ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಕವಿ. ಮುಖವೆಂಬುದೇ ಒಂದು ಚಂದ್ರ, ಮತ್ತು ಅದುವೇ ಒಂದು ಕಮಲದಂತೆಯೂ ಇರುವುದು! ಎಂದೇ ಮಾಧುರ್ಯವೆಂಬ ಒಂದೇ ರಸವೇ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದೆ, ಆತನ ಮೊಗದಲ್ಲಿ. ಹೀಗೆ ಗೋಪೀ-ಕಟಾಕ್ಷಗಳಿಂದ, ಗೋಪಿಕಾ-ಪರಿರಂಭಗಳಿಂದ ಪ್ರೀತವಾದುದು, ಕೃಷ್ಣನ ಮುಖ; ವೇಣುನಾದಾಮೃತವನ್ನು ಹರಿಸುವ ಮುಖವದು; ರಾಧಾ-ಲೋಚನಗಳಿಂದ ಲಾಲಿತವಾದ ಮುಖ; ಮುಗುಳ್ನಗೆಯು ಶೋಭೆ ತಂದ ಮುಖ; ಮಧುರರಸಕ್ಕೆ ನೆಲೆವೀಡಾದ ಮುಖ - ಹೀಗೆಲ್ಲ ಇದ್ದು, ಚಂದ್ರನ ಆಹ್ಲಾದಕತ್ವ, ಕಮಲದ ಕಮನೀಯತೆ - ಇವುಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮುಖವದು! ಅದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮಗ್ನ - ಎನ್ನುತ್ಟಾನೆ, ಕವಿ. ಮಗ್ನವೆಂದರೆ ಮುಳುಗಿರುವುದು. ಎಲ್ಲಿ ಆಸ್ವಾದನೆಯುಂಟೋ ಅಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ಮುಳುಗುವುದು. ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮುಳುಗಿರುವುದೆಂದರೆ ಅದು ಧ್ಯಾನಾವಸ್ಥೆಯೇ ಸರಿ!

ಲೀಲಾಟೋಪ-ಕಟಾಕ್ಷ-ನಿರ್ಭರ-ಪರಿಷ್ವಂಗ-ಪ್ರಸಂಗಾಧಿಕ-/

ಪ್ರೀತೇ ಗೀತಿ-ವಿಭಂಗ-ಸಂಗರ-ಲಸದ್-ವೇಣು-ಪ್ರಣಾದಾಮೃತೇ |

ರಾಧಾಲೋಚನ-ಲಾಲಿತಸ್ಯ ಲಲಿತ-ಸ್ಮೇರೇ ಮುರಾರೇರ್ಮುದಾ/

ಮಾಧುರ್ಯೈಕರಸೇ ಮುಖೇಂದು-ಕಮಲೇ ಮಗ್ನಂ ಮದೀಯಂ ಮನಃ ||

***

ಅಷ್ಟಬಾಹುಗಳುಳ್ಳ ಹರಿಯ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ, ಹರಿ. ಐಕ್ಷವವೆಂದರೆ ಕಬ್ಬಿನಿಂದಾದುದು. ಕಬ್ಬಿನ ಜಲ್ಲೆಯಿಂದಾದ ಬಿಲ್ಲು.ಅದೂ ಅಖಂಡವಾದದ್ದು, ಎಂದರೆ ದೃಢವಾದದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುವುದು ಪುಷ್ಪದಿಂದಾದ ಇಷುವನ್ನು- ಎಂದರೆ ಹೂಗಳಿಂದಾದ ಬಾಣವನ್ನು. ಇನ್ನೆರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಾಬ್ಜಗಳಿವೆ. ಅಬ್ಜವೆಂದರೆ ಜಲಜ.  ಶಂಖವೂ ಜಲ-ಜವೇ. ಹೀಗೆ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರವನ್ನೂ ಶಂಖವನ್ನೂ ಮತ್ತೆರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಶ-ಸೃಣಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸೃಣಿಯೆಂದರೆ ಅಂಕುಶ. ಹೀಗೆ ಮತ್ತೆರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಪಾಶಾಂಕುಶಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ.

ಕೊಳಲನ್ನೇ ಹೇಳದಿದ್ದರೆ ಆತ ಕೃಷ್ಣನಾಗಬಲ್ಲನೇ? ಕಾಂಚನ-ವಂಶನಾಳವೆಂದರೆ ಚಿನ್ನದ ಕೊಳಲಿನ ನಳಿಕೆ. ಅದನ್ನು ನುಡಿಸುವುದೆಂದರೆ ಎರಡು ಕೈಗಳಿಗೂ ಕೆಲಸವುಂಟು. ಹೀಗಾಗಿ ಮತ್ತೆರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಚನದ ಕೊಳಲನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಎರಡೆರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು, ಶಂಖಚಕ್ರಗಳನ್ನು, ಪಾಶಾಂಕುಶಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಣವೇಣುವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಈ ಹರಿ ಅರ್ಕವರ್ಣವುಳ್ಳವನು, ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು. ಮದನನೇ ಗೋಪವಿಲಾಸವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದಂತಿರುವ ಈ ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕೆಂದು ಲೀಲಾಶುಕನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ-ಮೋಹನವೆಂಬ ಕೃಷ್ಣರೂಪದ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೋದಂಡಂ ಐಕ್ಷವಂ ಅಖಂಡಂ, ಇಷುಂ ಚ ಪೌಷ್ಪಂ /

ಚಕ್ರಾಬ್ಜ-ಪಾಶ-ಸೃಣಿ-ಕಾಂಚನವಂಶನಾಳಂ|

ಬಿಭ್ರಾಣಂ ಅಷ್ಟವಿಧಬಾಹುಭಿರರ್ಕವರ್ಣಂ / 

ಧ್ಯಾಯೇತ್ ಹರಿಂ ಮದನ-ಗೋಪ-ವಿಲಾಸ-ವೇಷಮ್ ||

ಸೂಚನೆ : 03/05/2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು  ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕದ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ 134 ಅಮ್ಮನನ್ನು ಕಳುಹಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿಕೆ (Vyaasa Vikshita 134)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ತಾಯಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಮರಿಗಳು ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಮುಗಿಸಿದವು: "ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಹೀಗಿರಲು, ನಾವಾದರೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಮಾಡುವೆವು, ಹಾಗೂ ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವೆವು. ಇನ್ನು ಅಗ್ನಿಯೇನಾದರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಡದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದೇ ಬರುವೆಯಂತೆ. ಅದು ಇದ್ದದ್ದೇ" ಎಂಬುದಾಗಿ. ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಾಯಿ ಶಾರ್ಙ್ಗಿಯು ಆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲೇ ತೊರೆದು ಹೊರಟಿತು. ಯಾವ ಎಡೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಭಯವೆಂಬುದಿರದೋ ಅಂತಹೆಡೆಗೆ ಬೇಗನೆ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಗ್ನಿಯು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವೇಗದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೇ - ಎಂದರೆ ಮಂದಪಾಲನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗಕಗಳು ಇರುವಲ್ಲಿಗೇ - ಬಂದನು.

ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕಂಡ ಆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜರಿತಾರಿಯು ಅಗ್ನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿತು: "ಕಷ್ಟಕಾಲವೆಂಬುದು ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ, ಧೀಮಂತನಾದ ಪುರುಷನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿರುವನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಸಂಕಟದ ಕಾಲವು ಬಂದಾಗ ಎಂದೂ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಆತ ಪಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಹೀನನು ಕಷ್ಟಕಾಲವು ಬರುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿರನೋ, ಆತನು ಸಂಕಷ್ಟವು ಬಂದೊದಗಿದಾಗ ವ್ಯಥೆಪಡುವನು, ಹಾಗೂ ಮಹತ್ತಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರನು" ಎಂದು.

ಅದಕ್ಕೆ ಅದರ ತಮ್ಮನಾದ ಸಾರಿಸೃಕ್ಕವು ಹೇಳಿತು "ಅಣ್ಣಾ, ನೀನೇ ಮೇಧಾವಿ. ನಮಗಂತೂ ಇದು ಪ್ರಾಣಸಂಕಟದ ಸಮಯವೇ ಆಗಿದೆ. ಅದರ ದೆಸೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೆಂದರೆ ಯಾರು ಪ್ರಾಜ್ಞನೋ ಶೂರನೋ ಅಗಿರುವನೋ ಅಂತಹ ಒಬ್ಬನೇ ಸರಿ. ಅದು ನೀನೇ." ಎಂದು.

ಮತ್ತೊಬ್ಬ ತಮ್ಮನಾದ ಸ್ತಂಬಮಿತ್ರವು ಹೇಳಿತು: "ಜ್ಯೇಷ್ಠನು, ಎಂದರೆ ಅಣ್ಣಂದಿರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನು ತಂದೆಯೇ ಸರಿ, ಎಂದರೆ ತಂದೆಗೆ ಸಮಾನನೇ ಸರಿ.. ಜ್ಯೇಷ್ಠನೇ ಕಷ್ಟಗಳ ದೆಸೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸುವವನು. ಜ್ಯೇಷ್ಠನಿಗೇನಾದರೂ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಪಾರಾಗುವ ಬಗೆಯು ಗೋಚರವಾಗದಿದ್ದರೆ ಚಿಕ್ಕವನು ಏನನ್ನು ಮಾಡಿಯಾನು?" ಮತ್ತೂ ಒಬ್ಬ ತಮ್ಮನಾದ ದ್ರೋಣವು ಹೇಳಿತು: "ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಈ ಅಗ್ನಿಯು – ಇದೋ ನಮ್ಮ ವಸತಿಯತ್ತಲೇ! ಏಳು ನಾಲಿಗೆಗಳುಳ್ಳ ಬಾಯುಳ್ಳವನಾಗಿ ಕ್ರೂರನಾಗಿ ನೆಕ್ಕುತ್ತಾ ಇತ್ತ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ!

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಂದಪಾಲನ ಮಕ್ಕಳು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರವಾದ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದವು. ಜರಿತಾರಿಯು ಹೇಳಿತು : ಅಗ್ನಿದೇವನೇ, ನೀನು ವಾಯುವಿಗೆ ಆತ್ಮನಾಗಿದ್ದೀಯೇ. ವನಸ್ಪತಿಗಳ ಶರೀರವಾಗಿದ್ದೀಯೇ. ತೃಣಲತೆಗಳ ಮೂಲವೆನಿಸುವ ಪೃಥ್ವಿಯೂ ಜಲವೂ ನಿನ್ನ ಶುಕ್ರವೇ ಆಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಜಲಕ್ಕೆ ನೀನೇ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದೀಯೇ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಸಹ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಕೆಳಕ್ಕೂ ಹಿಂದುಮುಂದಕ್ಕೂ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಿಗೂ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ" ಎಂದು.  ಬಳಿಕ ಸಾರಿಸೃಕ್ಕವು ಹೇಳಿತು: ಓ ಧೂಮಕೇತುವೇ (ಹಾಗೆಂದರೆ ಧೂಮವನ್ನೇ ಧ್ವಜವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅಗ್ನಿದೇವನೇ), ನಮ್ಮ ತಾಯಿ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋದಳು, ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿರುವನೋ ನಾವರಿಯೆವು, ನಮಗಿನ್ನೂ ರೆಕ್ಕೆಗಳೇ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ನಮಗೆ ಮತ್ತಾವ ರಕ್ಷಕರೂ ಇಲ್ಲ. ನಾವಿನ್ನೂ ಎಳೆಯರು. ಆದ್ಧರಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಅಗ್ನಿದೇವನೇ.

ಸೂಚನೆ : 13/4/2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರತ್ನಮಾಲಿಕೆ 12 (Prasnottara Ratnamalike 12)

ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧೩. ಶತ್ರು ಯಾರು ?

ಉತ್ತರ - ತನಗೆ ತಾನೆ ಶತ್ರು (ಯಾರು ತನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನು) 

ಈ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ - 'ವೈರಿ ಯಾರು?' ತನಗೆ ತಾನು ಶತ್ರು ಯಾವಾಗ ಆಗಬಹುದು? ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. 'ಯಾರು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನು ತನಗೆ ತಾನೇ ಶತ್ರುವಾದಂತೆ' ಎಂಬುದು ಈ ಉತ್ತರದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ವಿಚಾರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ, ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ಯಾವುವು? ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾವು ಆಚರಿಸಬೇಕು? ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಶತ್ರುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಗುತ್ತದೆ? ಎಂಬುದು. 

ಪುರುಷನ ಬಯಕೆಯನ್ನು 'ಪುರುಷಾರ್ಥ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಎಂದರೆ ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಎಂಬ ವಿಭಾಗದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಪುರ ಎಂದರೆ ಶರೀರ. ಶರೀರವೆಂಬ ಪುರದಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಾಸವಾಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವನಿಗೆ 'ಪುರುಷ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. 'ಜೀವ' ಎಂದರ್ಥ. ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಸ್ತ್ರೀ ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಜೀವ ಎಂಬ ವಿಷಯ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಪುರುಷರೇ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮೋಕ್ಷವು ಕೊನೆಯ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ವಸ್ತುತಃ ಇದು ಪಡೆಯಬೇಕಾದದ್ದಲ್ಲ, ಪಡೆದಿದ್ದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದದ್ದು. ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವು ಸಹಜಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ರಮೇಣ ತಪ್ಪಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಷಯ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಅನ್ನುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಿದ್ದೆಗಾಗಿ ಯಾವುದನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ನಿದ್ದೆಗೆ ಇರುವ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು- ದುರಿತವನ್ನು ಅಥವಾ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಅಥವಾ ನಿದ್ರೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪೂರಕವಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಆಗ ನಿದ್ರೆಯು ತಾನಾಗಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ, ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಈ ಮೋಕ್ಷವು ಕೂಡ. ಮೋಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುವಿಕೆ. ಜೀವಿಯು ಈ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಅವನು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ 'ಮೋಕ್ಷ' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹೇಗೆ ನಿದ್ದೆಯು ಬರಬೇಕಾದರೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಕಂಡೀಶನ್ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೂ ಒಂದು ಕಂಡೀಶನ್ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ 'ಧರ್ಮ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಕಂಡೀಶನ್ ಬರಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಬಯಕೆ ಬೇಕು. ಇದನ್ನೇ 'ಕಾಮ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕಾಮಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಹಾಸಿಗೆ ನಿಶ್ಶಬ್ದತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಹಾಸಿಗೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಕಂಡೀಶನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಆಗ ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಯಾರೋ ಬದುಕುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನೇ ಪುರುಷಾರ್ಥಮಯವಾದ ಬಾಳಾಟ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಅವನಿಗೇ ಶತ್ರುವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀರಂಗ ಮಹಾಗುರುಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ ಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಎಂದರೆ "ಭಗವಂತನಿಂದ ಬಂದ ಜೀವ ಮತ್ತೆ ಭಗವಂತನಲ್ಲೇ ಒಂದಾಗುವಿಕೆ". ಇಂತಹ ಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅವನೇ ಶತ್ರುವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸೂಚನೆ : 13/4/2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರೀ 80 ಸತ್ತಾಮಾತ್ರಂ ನಿರ್ವಿಶೇಷಂ (Ashtakshari 80)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವೊಂದು ಹುಟ್ಟಿತೆಂದರೆ ಸಂಭ್ರಮವೋ ಸಂಭ್ರಮ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿಸುವುದೇನು, ನಿಕಟಬಂಧುಮಿತ್ರರಿಗೆ ಸಿಹಿ ಹಂಚುವುದೇನು, ಎಲ್ಲವೂ ಸಡಗರವೇ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನವಶಿಶುವನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆ, ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು. ಆ ಆಸೆಯು ಈಡೇರುತ್ತಲೇ, ಅನತಿಕಾಲದಲ್ಲೇ, ಮಗುವು ತನ್ನತ್ತ, ಅಥವಾ ತನ್ನನ್ನೇ, ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ.

ಮಗುವಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ಸಾಗುವುವು: ಏನಾದರೊಂದು ಸದ್ದು ಮಾಡು, ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಏನನ್ನಾದರೂ ಅತ್ತಿತ್ತ ಆಡಿಸು; ಚಪ್ಪಾಳೆಯೋ, ಚಿಟಿಕೆಯೋ,  ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಗಿಲಕಿಯೋ - ಅಂತೂ ಶಿಶುವಿನ ಕಣ್ಣು-ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪುವ ರೂಪ-ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡು!

ಮಗುವಿನ ಆಗಾಗಿನ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯೆಂಬುದು ನಿಷ್ಕಾರಣವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಅದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಒಳಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಶಿಶುವು ನಲಿಯುವುದರ ಸೂಚಕ; ಅದಕ್ಕೆ ಸದ್ದು-ನೋಟಗಳ ಹೊರಗಣ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತಿರುವುದು ನಾವು. ಬಹಿರ್ಮುಖತೆಯನ್ನು ಬರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ನಾವು, ಅಷ್ಟೇ.

ಆಮೇಲಾಮೇಲೇ, "ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಮಗು ನಕ್ಕದ್ದು" - ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಧನ್ಯತೆಯೆಂಬುದು ತಂದೆತಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗುವುದು.

ಮಗುವಿನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಟತೆ-ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತಲೇ, ಅದರ ರೂಪದ ನಿರೂಪಣವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ: ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯವರಿಗೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಮನೆಯವರ ರೂಪ ಮಗುವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡರೆ, ತಂದೆಯ ಕಡೆಯವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಂದಿಯ ಅಚ್ಚೇ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಿತ್ರರಂತೂ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಿಯಾರು.

ಹಾಗೆಯೇ, ಅಪ್ಪಅಮ್ಮಂದಿರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಡೆಯವರನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉತ್ಸಾಹವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂದೇ, ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ತಿಳಿಹಾಸ್ಯವನ್ನೂ ಅನುಪ್ರಾಸವನ್ನೂ ಬೆರೆಸಿ ಹೇಳುವಂತೆ, "ಮಾವ ನೋಡು, ಭಾವ ನೋಡು" ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಮಗುವಿನ ಗಮನವನ್ನು ಅದರಿದರತ್ತಲೋ ಅವರಿವರತ್ತಲೋ ಸೆಳೆಯುವುದಾಗುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತೂಗಿ ನಿದ್ರೆಮಾಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲ್ಲಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ವಿಶಿಷ್ಟ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿದ್ದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ಏನೋ ಹಟ, ಏನೋ ಚಂಡಿ ಹಿಡಿಯುವುದು ಆಗುವುದುಂಟು. ತೊಟ್ಟಿಲನ್ನು ತೂಗುತ್ತಾ ನಾವು ಜೋಗುಳ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಗಾನವನ್ನಾಲಿಸುತ್ತ ಮಗುವು ನಿದ್ದೆಹೋಗುವುದುಂಟಲ್ಲವೇ?ಹಾಗೆ ಹಾಡಿ ನಿದ್ದೆ ಬರಿಸುವಾಗ, ಮಗುವನ್ನು ದೇವರೆಂಬಂತೆ ಕಂಡು - ಪೂಜ್ಯ ಪುರಂದರದಾಸರು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಂತೆ – "ಜಗದೋದ್ಧರನಾ, ಆಡಿಸಿದಳು ಯಶೋದಾ" ಎಂಬ ಪರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದುಂಟಲ್ಲವೇ? ಇಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಎಳೆಗೂಸಿನಲ್ಲಿ ದೈವತ್ವದ ಅಚ್ಚನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ?

ಹೀಗೆ ಮಗುವಿನಲ್ಲಿ ದೈವಭಾವವನ್ನು ಕಾಣುವ ಈ ಹಿಂದೂಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಿ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಉಂಟು. ತೊಟ್ಟಿಲು ತೂಗುವಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಒಂದು ಆರತಿಯಿರಬಹುದು, ನಾಮಕರಣವಿರಬಹುದು - ಇವೆಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಶಿಶುವಿನಲ್ಲಿಯ ದೈವಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆದರಿಸಿ ನಲಿದು, ಸಿಹಿ ಹಂಚಿ ಸಂತೋಷಪಡು(ಡಿಸು)ವ ಬಗೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೋಡಬಹುದು.

ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದುದೆಂದರೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹುಟ್ಟಿದಾಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೇವಕಿಯು ಆತನನ್ನು ಕಂಡ ರೀತಿ: ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವಂತೆ, ಪರತತ್ತ್ವವು ತೋರಿಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಹೇಗಿರುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಜ್ಞಾನಿಯೊಬ್ಬನು ಕಾಣುವ ಬಗೆಯೇ ಅದು!

ಕೃಷ್ಣನ ರೂಪವು ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ಆದ್ಯವೂ ಆದದ್ದು. ನಿರ್ಗುಣವೂ ನಿರ್ವಿಕಾರವೂ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿಸ್ಸದು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದಿನ್ನೂ ಸತ್ತಾಮಾತ್ರವೂ ನಿರ್ವಿಶೇಷವೂ ಆಗಿರುವುದು (ಸತ್ತಾಮಾತ್ರಂ ನಿರ್ವಿಶೇಷಂ).  

ಏನು ಹಾಗೆಂದರೆ? ಸತ್ತೆಯೆಂದರೆ ಇರುವಿಕೆ. ಹೀಗಾಗಿ "ಅದು ಇದೆ"ಯೆಂದಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗುವುದು. ಅದನ್ನೇ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳೆಂದರೆ, ಆಗದೆನ್ನಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ!  ಯಾವುದನ್ನು ಕುರಿತು ವರ್ಣ-ರೂಪ-ಆಕಾರ ಮೊದಲಾದ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನೇನನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗದೋ, ಅದುವೇ ನಿರ್ವಿಶೇಷ. ಇದುವೇ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಮೂಲಸ್ಥಿತಿ, ಪರಿಶುದ್ಧಸ್ಥಿತಿ, ಪರಮಾನಂದದ ಸ್ಥಿತಿ.  

ಯಾವಾಗ ಈಹೆಯು, ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆಯು, ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೇ ಈ ವಿಶೇಷಗಳೇನಿದ್ದರೂ ಮೂಡುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿರೀಹ-ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹೌದು. ಸವಿಶೇಷತೆಗಳೇನಿದ್ದರೂ ಆಮೇಲಿನವೇ.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ದೇವಕಿಯು ಹೀಗೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದೀಪವಾಗಿ ಕಂಡುದರ ವಿಶೇಷವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ, ಅದರ ಈ ತಾತ್ತ್ವಿಕನೆಲೆಯನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ವಸುದೇವಸುತನೆಂದು ಕರೆದರೂ,  ದೇವಕೀಪರಮಾನಂದನೆಂದು ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿಯ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣತೆಯು ಈಗ ಸ್ಫುಟವಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ?

ಪರತತ್ತ್ವದ ಒಳಮರ್ಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ತೋಷಿಸಿ ಸಮುಚಿತವಾಗಿ ನುತಿಸುವ ದೇವಕಿಯ ಈ ಭಾಗ್ಯ ಎಷ್ಟು ತಾಯಂದಿರಿಗುಂಟು?

ಸೂಚನೆ: 26/4//2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸುದಿನ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ 133 ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಮರಿಗಳ ಹಿತೋಪದೇಶ! (Vyaasa Vikshita 133)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜರಿತೆಯು ಹೇಳಿದ ಉಪಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮರಿ ಶಾರ್ಙ್ಗಕ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದವು :

ಗಿಡುಗವು ಇಲಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋದುದನ್ನು ನಾವರಿಯೆವು. ಈ ಬಿಲದಲ್ಲಂತೂ ಬೇರೆ ಇಲಿಗಳೂ ಇದ್ದಾವು. ಅವುಗಳಿಂದ ನಮಗೆ ಭಯವು ಇರುವಂತಹುದೇ ಸರಿ. ಇನ್ನು ಅಗ್ನಿಯು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬರುವುದು ಸಹ ಸಂಶಯವೇ. ಏಕೆಂದರೆ ವಾಯುವಿನ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯು ಮತ್ತೊಂದೆಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು  ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಿಲದೊಳಗೇ ಇರುವುದೆನ್ನುವುದಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿಯ ಬಿಲವಾಸಿಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ನಮಗೆ ಸಾವೆಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯವೇ ಸರಿ.

ಹೀಗಿರಲು, "ಮೃತ್ಯುವು ನಿಃಸಂಶಯ" - ಎಂದಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ, "ಮೃತ್ಯುವು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ" - ಎಂದಾಗುವುದೇ ನಮಗೆ ವಾಸಿಯೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

ಆದುದರಿಂದ ನೀನು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಯಥಾನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸು; [ಮುಂದೆ] ಸುಂದರವಾದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೀನು ಪಡೆಯುವೆಯೆಂಬುದೇ ಸರಿ - ಎಂದು.

ಆಗ ಜರಿತೆಯು ಹೇಳಿದಳು:

ಬಿಲದಿಂದ ಇಲಿಯನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಾ ವೇಗದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಪಕ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ. ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಗಿಡುಗವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದೆ. ಬಿಲದಿಂದ ಇಲಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಅದಕ್ಕೆ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ:

"ಗಿಡುಗಗಳಿಗೊಡೆಯನೇ, ನನ್ನ ಶತ್ರುವಾದ ಇಲಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನೀನು ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ನೀನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುವೆಯೆಲ್ಲಾ, ಆಗ ನೀನು ಹಿರಣ್ಮಯನಾಗು, ಎಂದರೆ ಚಿನ್ನದ ಶರೀರವುಳ್ಳವನಾಗು. ಹಾಗೂ ನೀನು ನಿರಮಿತ್ರನಾಗು (ಎಂದರೆ ಶತ್ರುಗಳೇ ಇಲ್ಲದವನಾಗು)." ಎಂದು.

ಆ ಶ್ಯೇನರಾಜನು, ಎಂದರೆ ಗಿಡುಗಗಳ ರಾಜನಾದ ಆ ಪಕ್ಷಿಯು, ಆ ಇಲಿಯನ್ನು ತಿಂದುಹಾಕಿದ ಮೇಲೆ, ನಾನು ಆತನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದೆನು.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಕ್ಕಳಿರಾ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿಯೇ ನೀವು ಬಿಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ. ನಿಮಗಲ್ಲಿ ಭಯವಿರದು. ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಆ ಪಕ್ಷಿರಾಜನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ಇಲಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿರುವನು" ಎಂದು.

ಅದಕ್ಕೆ ಆ ಶಾರ್ಙ್ಗಕಗಳು, "ಆ ಗಿಡುಗವು ಇಲಿಯು ಹೊತ್ತೊಯ್ದುದನ್ನು ನಾವಂತೂ ಅರಿಯೆವು. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿಯದೆಯೇ ನಾವು ಬಿಲವನ್ನು ಹೊಗಲಾರೆವು" ಎಂದವು.

ಅದಕ್ಕೆ ಜರಿತೆಯು, "ಆ ಶ್ಯೇನವು ಆ ಮೂಷಿಕವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹೋದುದನ್ನು ನಾ ಬಲ್ಲೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಯಾವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಕ್ಕಳೇ, ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆಯಿರಿ" ಎಂದಳು.

ಆಗ ಶಾರ್ಙ್ಗಕಗಳು ಹೇಳಿದವು: "ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರದಿಂದ, ಎಂದರೆ ಸುಳ್ಳನ್ನು ಹರಿಬಿಟ್ಟಾದರೂ, ನಮ್ಮನ್ನು ಭಯದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಕಾಪಾಡಲು ನೀನೆಳಸುತ್ತಿಲ್ಲವಷ್ಟೆ? ಜ್ಞಾನವು ಸಮಾಕುಲವಾಗಿರಲು, ಎಂದರೆ ಕಾರ್ಯವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯೆಂಬುದೇ ಮೂಡಿಲ್ಲದಿರಲು, ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿಬಿಡುವುದು ಧೀಮಂತರ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ.

ನಮ್ಮಿಂದ ನಿನಗಾವ ಉಪಕಾರವೂ ಆಗಿಲ್ಲ. ನಾವಾರೆಂಬುದಾಗಿ ನೀನರಿತಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟಾದರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿರುವೆಯೆಲ್ಲಾ, ನೀನು ನಮಗೇನಾಗಬೇಕು, ನಾವಾದರೂ ನಿನಗೇನಾಗಬೇಕು?

ನೀನಿನ್ನೂ ತರುಣಿಯೂ ಸುಂದರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೇ. ಪತಿಯ ಅನ್ವೇಷಣದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥಳೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೇ. ಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸು, ತಾಯೇ, ನೀನು ಮತ್ತೆ ಮುದ್ದಾದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ."

ಸೂಚನೆ : 20/4/2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.