Saturday, 10 April 2021

ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾವ್ಯ(Vyavaharavannu Tilisuvudakkagi Kavya)

ಡಾ.  ಎನ್. ಎಸ್. ಸುರೇಶ್
(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)



 ಒಂದೂರು. ಆಲದಮರದ ಕೆಳಗೆ ಪಂಚಾಯತ್ ಕಟ್ಟೆ. ಊರಿನ ಮುಖಂಡರು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ಬೇರೆಯೂರಿನವ ಅಲ್ಲಿಗೆಬಂದು 'ಸ್ವಾಮಿ, ನಾನು ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಹೇಗೆ? ಒಳ್ಳೆಯವರೇ?' ಎಂದುಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ. ಅದಕ್ಕೆ ಊರಿನ ಮುಖಂಡರು, 'ಸ್ವಾಮಿ, ತಮ್ಮ ಆಚಾರ, ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಮಾತಿನಂತೆ ನಮ್ಮೂರಿನ ಜನರಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿರುತ್ತದೆ' ಎಂದರು. ಮಾತು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಸಮಾಜವು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಒಂದು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ. ನಮ್ಮ ನಡೆ-ನುಡಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ-ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ನಾವು ಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದರೆ ಸಮಾಜವು ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಅಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದರೆ ಸಮಾಜವೂ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಯಾವ ರೀತಿಯ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ, ಪದ್ಮಪತ್ರದ ಮೇಲಿರುವ ಜಲಬಿಂದುವಿನಂತೆ, ಹೊರ ಬಾಳಾಟಕ್ಕೂಪೋಷಕವಾಗಿ, ಒಳಜೀವನಕ್ಕೂ ಅನುಕೂಲವಾಗುವುದೋ ಆ ರೀತಿಯ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಮ್ಮ ಋಷಿಮಹರ್ಷಿಗಳೂಮಹಾಕವಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರಿಯಜೀವನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಇಂದ್ರಿಯಸುಖದಲ್ಲಷ್ಟೇಸಿಲುಕದೇ ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತವಾದ ಒಳಬದುಕನ್ನು, ಭಗವತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾದ ಬದುಕನ್ನು ನಡೆಸುವವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಗುರುಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ, ಬಂಧುಬಾಂಧವರಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ,ಶತ್ರು-ಮಿತ್ರ-ಉದಾಸೀನರ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಅನೇಕ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳ ಮೂಲಕ, ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಮೂಲಕ, ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಹೃದಯರು ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ.ಮಾನವಜೀವನದ ಒಂದು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾದ ನೋಟವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ, ಕವಿಕುಲಗುರು ಕಾಳಿದಾಸನರಘುವಂಶಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿನ ಶ್ಲೋಕವೊಂದನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುವು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ಮೊದಲುತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಆ ಶ್ಲೋಕವು ಇಂತಿದೆ- 

ಶೈಶವೇsಭ್ಯಸ್ತವಿದ್ಯಾನಾಂ ಯೌವನೇ ವಿಷಯೈಷಿಣಾಮ್ |

ವಾರ್ಧಕೇ ಮುನಿವೃತ್ತೀನಾಂ ಯೋಗೇನಾಂತೇ ತನುತ್ಯಜಾಮ್ ||

ರಘುವಂಶದ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು 'ಶೈಶವದಲ್ಲಿ ಸಕಲವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ಆ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ, ಯೌವನದಲ್ಲಿವಿಷಯಸುಖಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದೇ ವಿಷಯಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ, ವಾರ್ಧಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾ ತಮ್ಮಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಪರಂಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿ ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನುಬಿಟ್ಟು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸ. ಇದು ರಘುವಂಶದ ಮಹಾರಾಜರ ಜೀವನವಿಧಾನವಾದರೂ, ಸಕಲ ಜಗತ್ತಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. 'ಮನುಷ್ಯಜನ್ಮ ದೊಡ್ಡದು ಅದನ್ನುಹಾಳುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿರೋ ಹುಚ್ಚಪ್ಪಗಳಿರಾ' ಎಂಬ ದಾಸರ ಮಾತಿನಂತೆ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದುಉಪದೇಶ ಅಥವಾ ದಿಗ್ದರ್ಶನ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾನವಜೀವನದ ನಾಲ್ಕೂ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವಿಧಾನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುಹಿರಿಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮದಿಂದ ವರ್ತಿಸಬೇಕು. ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಭಿಜ್ಞಾನಶಾಕುಂತಲದ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶ. ದುಷ್ಯಂತಮಹಾರಾಜ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಾ ಜಿಂಕೆಯೊಂದನ್ನು ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಕಣ್ವಾಶ್ರಮದ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಾನೆ.

'ಆಶ್ರಮಮೃಗವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಡ' ಎಂಬ ಋಷಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಮನ್ನಿಸುತ್ತಾಅವರ ಮಾತಿನಂತೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಕಿರೀಟ, ಬಿಲ್ಲು, ಬಾಣ,ಬತ್ತಳಿಕೆ ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಪಾದರಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟುನಿಂತಾಗ, ಸಾರಥಿಯು, 'ಸ್ವಾಮಿ, ತಾವು ಇದನ್ನೇಲ್ಲಾ ಧರಿಸಿಹೋದರೆ ಮಹಾರಾಜನೆಂದು ಗೌರವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ' ಎನ್ನುತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ, 'ವಿನೀತವೇಷೇಣ ಪ್ರವೇಷ್ಟವ್ಯಾನಿತಪೋವನಾನಿ ನಾಮ', 'ತಪೋವನವನ್ನು ವಿನೀತವೇಷದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಷ್ಟೇ', ಎಂಬ ದುಷ್ಯಂತನ ಉತ್ತರ ಗುರುಹಿರಿಯರವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಜಾಗ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ, ಸಂಸಾರದಸುಖಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ನಿರ್ಲಿಪ್ತರಾಗಿರುವ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ತ್ರಿಕರಣಗಳಲ್ಲಿನ ವಿನಯವುಶೋಭಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ. ದೇಶಕಾಲಾದಿಗಳನ್ನರಿತು ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದರೆ ಋಷಿಗಳಸಂತೋಷಕ್ಕೆ, ಅವರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತೇವೆಂಬ ಲೋಕನೀತಿಯಲ್ಲಿ ದುಷ್ಯಂತ ನಿಷ್ಣಾತ. ಅದರಂತೆ ಅವನವ್ಯವಹಾರ.

ಕಾಳಿದಾಸನ ಕುಮಾರಸಂಭವ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಸಂಗ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿಗೆಬಂದು ತನ್ನನ್ನೇ ಪರಿಹಾಸಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪಾರ್ವತಿಯ ಶಿವನಲ್ಲಿನ ನಿಲುವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನಲ್ಲಿಯ ಪಾರ್ವತಿಯದೃಢವಾದ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ತಿಳಿದು ತನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವೇಷವನ್ನು ಕಳಚಿ ಶಿವನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಸಂತೋಷಆಶ್ಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಲಜ್ಜೆಯ ಭಾವಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತವೆ. ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವು ಸಿದ್ಧಿಸಿತ್ತು. ತಂದೆತಾಯಿಯರಸಮ್ಮತಿಯೂ ಇದ್ದಿತು. ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸಕಲದೇವತೆಗಳುಇದಿರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದವೂ ಇದ್ದಿತು. ತತ್ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಿವನೊಡನೆ ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಯಾರೂಏನೂ ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಷ್ಟೆ. ಆದರೂ, ಜಗನ್ಮಾತೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯು ಲೋಕಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನೂ, ತನ್ನ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನೂಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಸಖಿಯ ಮೂಲಕ ಶಿವನಿಗೆ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾಳೆ. ' ಯದ್ಯಪಿ ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನುನಿನ್ನನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವೆನಾದರೂ ನಾನಿನ್ನೂ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಅಂಕೆಶಂಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ. ಅವನೇ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಡುವವನು. 'ದಾತಾಮೇ ಭೂಭೃತಾಂ ನಾಥಃ ಪ್ರಮಾಣೀಕ್ರಿಯತಾಮಿತಿ' ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕೆಂದುಕೇಳು'. ಎಂತಹ ವ್ಯವಹಾರ ! ತಾನೂ ಪರಿಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವಇದಲ್ಲವೇ ಆದರ್ಶ? 

ರಘುವಂಶಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಂಗ. ಒಮ್ಮೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ದೇವಾಸುರಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲುಹೋದ ರಘುವಂಶದ ದಿಲೀಪ ಮಹಾರಾಜ. ಯುದ್ಧವಾದ ಬಳಿಕ ಇಂದ್ರನಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಲಗ್ನವಾದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ದಿಲೀಪ, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ, ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯಳಾದ ಕಾಮಧೇನುವನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ನೊಂದ ಕಾಮಧೇನುವಿನಿಂದಮಕ್ಕಳಾಗದಿರಲೆಂದು ಶಾಪ. ಪೂಜ್ಯರಾದವರನ್ನು ಪೂಜಿಸದಿದ್ದರೆ ತೊಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಟ್ಟ ಬುತ್ತಿ. ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಕವಿಕಾಳಿದಾಸನ ಈ ಮಾತು ಸರ್ವದಾ ಸ್ಮರಣೀಯ. 'ಪ್ರತಿಬಧ್ನಾತಿ ಹಿ ಶ್ರೇಯಃ ಪೂಜ್ಯಪೂಜಾವತಿಕ್ರಮಃ' ಪೂಜ್ಯರನ್ನುಪೂಜಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಂಭವಿಸಬೇಕಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಅದು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ತಿಳಿಯದೆಯೇ ಅಥವಾ ತಿಳಿದೂ ಬೆಂಕಿಗೆಕೈಯಿಟ್ಟರೂ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಸುಡುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ ? ನಿರಂತರ ನಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನುಗಮನಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕಲ್ಲವೇ?


ಸೂಚನೆ : 10/4/2021 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿವೃಕ್ಷ  ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.


To know more about Astanga Yoga Vijnana Mandiram (AYVM) please visit our Official Website, Facebook and Twitter pages

ಕಾಲಪುರುಷನಿಗೆ ಯುಗಾದಿಯ ನಮನ (Kalapurusanige Yugadiya Namana)

ಲೇಖಕರು: ಮೋಹನ ರಾಘವನ್.
(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)

 

ಪ್ಲವ ಸಂವತ್ಸರದ ಶುಭಾರಂಭದ ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬವು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಮಾತೆಯು ವಸಂತದ ಉತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ಮುಡಿಹಾಸುತ್ತಿರುವಂಥಹ ಕಾಲ. ಲೋಕವೆಲ್ಲಾ ಹಸನಾದ ಚಿಗುರುಗಳಿಂದಲೂ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದಲೂ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿರುವ ಘಟ್ಟವಿದು. ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಕಷ್ಟ-ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು  ಮರೆತು ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಬೃಹತ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಡುವು ಬಿಗಿದು ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲವಿದು. ಜೀವನದ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗಳನ್ನು  ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ದಿವಸವಿದು. 


ಕಾಲಚಕ್ರವು ತಿರುಗುತ್ತಿರಲು, ಹಬ್ಬಗಳು ಕಬ್ಬಿನ  ಗಿಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಅಮೃತಸ್ರಾವ ಮಾಡುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರ್ವಕಾಲಗಳು ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂತರಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಅನುಭವ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪರ್ವ-ಹಬ್ಬ ವೆಂಬೀ ಮಧುರಮಯವಾದ ರಸವನ್ನು ಜಿನುಗಿಸುವ ಕಾಲಪುರುಷನನ್ನು ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಭಾವಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ಹಬ್ಬ ಯುಗಾದಿ. ಜಗತ್ಸಂಹಾರಕ ಮಹಾಕಾಲ ರುದ್ರನೆಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲಪುರುಷನೆಂದರೆ ಲಯದನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು  ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಬ್ರಹ್ಮ- ಪ್ರಜಾಪತಿ. ಕಾಲಪುರುಷನು ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಿಥಿ, ವಾರ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಯೋಗ, ಕರಣ, ಪಕ್ಷ, ಅಯನ, ಮಾಸ, ಸಂವತ್ಸರವೇ ಮುಂತಾದ ಅವಯವಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ. ಈ ಅಂಗ-ಸಮೇತನಾದ ಕಾಲಪುರುಷನ ಅರಿವು, ಸ್ಮರಣೆಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಡಲು ಪಂಚಾಂಗ ಪಠನ-ಶ್ರವಣಗಳನ್ನು ಇಂದು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಕಾಲವು ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಿರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಗಾಳಿ ಬಂದಾಗ ತೂರಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯವಿದು. 


ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲದ ಅಂತರಾರ್ಥ 

ಹಗಲಿರುಳು, ಕೃಷ್ಣ-ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳು, ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಅಯನಗಳು ಒಂದಾದಮೇಲೊಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಂದರೆ ಆಗ ಕಾಲಚಕ್ರದ ವೃತ್ತಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಸಂಧಿಕಾಲವು ಪೂಜೆ-ಧ್ಯಾನ-ತಪಗಳಿಗೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕಾಲಗಳೆಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಅನುಭವವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿರುಳುಗಳ ಸಂಧಿ ಪ್ರಾತಸ್ಸಾಯಂ ಸಂಧ್ಯೆಗಳು. ಪೂಜೆ ಆಹ್ನಿಕಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪವಿತ್ರಸಮಯ. ಈ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯು ಇಡಾ-ಪಿಂಗಳಾ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗುವ ಸಮಯವಾಗಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ ಕಾರಣ ಇವು ಯೋಗಸಾಧನೆಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತ ಕಾಲವಾಗುವುದು. ಪಕ್ಷಗಳ ಸಂಧಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳು, ದರ್ಶ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಮಾಸವೆಂಬ ಎರಡು ಯಜ್ಞಗಳಾಚರಿಸುವ ಕಾಲವೆಂದು ವೇದಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಕ್ರಮಣವು ಮಾಸಗಳ ಸಂಧಿ. ದಕ್ಷಿಣಾಯಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲಗಳು ಅಯನಗಳ ಸಂಧಿ. ಯುಗಾದಿ ಪರ್ವವು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಧಿ. ಶೀತೋಷ್ಣಕಾಲಗಳ ಸಂಧಿಯೂ ಹೌದು. ಯುಗಾದಿ ಪರ್ವವು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಯೋಗವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಪುರುಷ ಪ್ರಕೃತಿಗಳ ಯೋಗದಿಂದ ಸಮಾಧಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆವ ಕಾಲವಿದು. ಪೂಜೆ ವ್ರತಾದಿಗಳಿಂದ ಸಂಪತ್ತು- ಸಮೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲವೂ ಆಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗಿ ಅಂತರ್ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲವೂ ಆಗಿದೆ.  ಹಳೆಯ ವರ್ಷ ಮುಗಿದು ಹೊಸ ವರ್ಷದಾರಂಭ. ಈ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೇವು -ಬೆಲ್ಲದ ಸ್ವೀಕಾರ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹೇಗೆ ಹಗಲಿರುಳು, ಉಷ್ಣ -ಶೀತಗಳು, ಸಮವಾಗಿವೆಯೋ  ಅಂತೆಯೇ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಸಿದ್ಧಪುರುಷನ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಬೇವಿನ ಚಿಗುರೆಲೆಯ ಹೂವು , ಬೆಲ್ಲ , ಮೆಣಸು , ಉಪ್ಪು , ಜೀರಿಗೆ, ಇಂಗು , ಓಮಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕುಟ್ಟಿ  ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಸಗಳೂ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಸಾಮ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಯುರ್ವೇದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಗುಣ ಸಾಮ್ಯವು ಆಯುರಾರೋಗ್ಯವನ್ನೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಳಿತನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇವು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಓಲೈಸುವ ದ್ರವ್ಯವೆಂದು ಯೋಗಿವರೇಣ್ಯರ ಮಾತು.  


ಶತಾಯುರ್ವಜ್ರದೇಹಾಯ ಸರ್ವಸಂಪತ್ಕರಾಯಾಚ ।

ಸರ್ವಾರಿಷ್ಟವಿನಾಶಾಯ ನಿಂಬಕದಳ ಭಕ್ಷಣಮ್  ।।

(ನೂರುವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯ, ಸದೃಢ ಅರೋಗ್ಯ , ಸಕಲ ಸಂಪತ್ತುಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿಯೂ, ಸಕಲಾರಿಷ್ಟ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿಯೂ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ಸೇವನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ) ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. 


ಕೃತ ಯುಗಾದಿಯ ಧರ್ಮ

ನಾಲಕ್ಕು ಯುಗಗಳು ಸೇರಿದರೆ  ಒಂದು ಚತುರ್ಯುಗ. ಕೃತಯುಗದಿಂದ ಈ ಚತುರ್ಯುಗವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೃತ್ಯವಾಗಿರುವ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಕೃತಯುಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂವತ್ಸರವನ್ನೂ ಆ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ 'ಯುಗಾದಿ' - ಯುಗದ ಆದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆಗತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಚ್ಚ-ಹೊಸನಾದ ಆ ಕೃತಯುಗದ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗ ಮಹಾಗುರುಗಳು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು 'ಕೃತ ಯುಗಾದಿ' ಎಂದೂ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 


ಕೃತಯುಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಮಹಾಭಾರತವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಯುಗದ ಆದಿ, ಕೃತ ಯುಗಾದಿ ಅಥವಾ ಸತ್ಯ ಯುಗಾದಿ. ಆಗತಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಕೃತವಾಗಿತ್ತು ಈ ಜಗತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಕೃತಯುಗ. ಸತ್ಯಪರತೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯಯುಗವೆಂದು ಹೆಸರೂ ಉಂಟು. ಜನರು ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿ ಧ್ಯಾನ, ತಪದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು, ಅದರಿಂದಲೇ ಯೋಗದ ತುತ್ತತುದಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ವ್ರತ, ಹೋಮ ಯಜ್ಞಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿ ಅವಗುಣಗಳು ಅಲ್ಲಿಲ್ಲವಾಗಿದ್ದವು. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ತ್ರೇತಾಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸದಾಕಾಲ ಕೇವಲ ತಪದಲ್ಲೇ ಇರುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ರಜೋಗುಣ ಜನರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಧ್ಯೇಯ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯಜ್ಞ ಯಾಗಾದಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು  ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸವೂ ಆಯಿತು, ಕರ್ಮದಿಂದ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯೂ ಇತ್ತು. ಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಾಮಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರಾಗಿ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಿಂದ ವಿಚಲಿತರಾಗ ತೊಡಗಿದರು. ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು. ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿ ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಸಬಲ್ಲರಾಗಿದ್ದರು. ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ-ಅರ್ಚನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಫಲಕಾರಿಯೆಂದು ಕೆಲವು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿ ಶೋಚನೀಯ. ಸತ್ಯ-ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ ಜನರು. ತಾಮಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತವೆ. ಕೃತಯುಗದಿಂದ ಜಾರಿ ಇಂದು ಕಲಿಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನಿಟ್ಟಿರುವ ನಮಗೆ ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬವು ಕೃತಯುಗಾದಿಯ ನಿರ್ಮಲ-ಕೋಮಲ ಭಾವಗಳನ್ನೂ ಶುದ್ಧ-ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ ಯೋಗ-ಭೋಗಗಳ ಸಮತೋಲನದ ಜೀವನಾದರ್ಶವನ್ನು  ಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತದೆ       


ಕೃತದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮಾನವನ ಪತನ, ಅಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆ ಆಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕಾಲ-ಕಾಲಕ್ಕೆ ರಾಮ-ಕೃಷ್ಣಾದಿ ಮಹಾಪುರುಷರು, ಅವತಾರಪುರುಷರು ಆವಿರ್ಭವಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿಯಮ ಹೌದು. ತಪದಲ್ಲಿ ರುಚಿಗೆಟ್ಟರೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಜನರ ರುಚಿ ಬದಲಾದಂತೆ ಹೊಸಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಹಳೆಯ ಗುರಿಸಾಧಿಸುವ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯೆ-ಕಲೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಂದರು ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳು. ಜ್ಞಾನ, ಕರ್ಮ, ಭಕ್ತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣ, ಕಾವ್ಯ, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಯೋಗ, ತಂತ್ರ, ಮಂತ್ರ, ಜಪ ಮುಂತಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಈ ಭಾರತಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿತವಾದವು. ಧರ್ಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಆಗದಂತೆ ಅರ್ಥಕಾಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಮೂಲಕ ತಂದುಕೊಟ್ಟರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯವ್ರತ ಜನರು ಕೆಲವರೇ ಉಳಿದರೂ ಕೂಡ ಸತ್ಯಬೀಜ ಅವರಹತ್ತಿರ ಇರುವುದರಿಂದ, ಕೃತವನ್ನು ಪುನಃ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಿಕೆಡಿಸಿತೆಂದು ವ್ಯಥೆಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.


ಯುಗಾದಿಗೆ ಒಂದು ಸಂಕಲ್ಪ    

ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕೃತಯುಗವು ಮತ್ತೆ ಬರುವಂತೆ  ಮಾಡುವುದು  ಹೇಗೆ ಎಂದರೆ, ಒಂದೇ ಉತ್ತರ 'ಸತ್ಯವ್ರತರು ಸತ್ಯನಿಷ್ಠರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯ ಬೇಕು'. ಋಷಿಗಳ  ಅಂತರ್ದರ್ಶನ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾದ ಶಮ, ದಮ, ತಪಗಳು ಕೂಡಿಬರಬೇಕು. ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯೆಕಲೆಗಳು  ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಜೃಂಭಿಸಬೇಕು. ಸತ್ಯಬೀಜದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿ-ಸಮಾಜ-ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬದ್ಧಕಂಕಣರಾಗಬೇಕು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಧರ್ಮದ ಅಂಕುರಗಳಿಗೆ ನೀರೆರೆದು ಬೇಲಿಕಟ್ಟಿ ಕಾಯುವ ಧರ್ಮರಕ್ಷಕರೂ ಬೇಕು.  ಇದಷ್ಟೂ ಸತ್ಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯವಾದ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು. ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋದರೂ ಮನದಲ್ಲಿ ಋಷ್ಯಾಶ್ರಮದ ಕಾಲ ದೇಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಕು.  ಎ-ಬಿ-ಸಿ ಯ ಅಬ್ಬರವಿದ್ದರೂ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯ ಬಳ್ಳಿಯು ಹಬ್ಬಬೇಕು.  ಅಂತಹ ಕೃತ ಯುಗಾದಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಸಾಧಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೂ, ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನೂ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡತಕ್ಕದ್ದು. ಇದೇ  ಯುಗಾದಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಕಲ್ಪ.


ಕೃತಯುಗಾದಿಯ ಬೀಜಾವಾಪನ ಮಾಡುವುದೇ ಜೀವನದ ಗುರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ಒಂದು ಪದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುಗಾದಿಯ ಶುಭಾಶಯ-ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಕಲೆಯ ಪೆಣ್ಣಿಗೆ ರಂಗದೆಡೆಯಿದು 

ಸಲೆ ನಲಿವುದಕೆ, ಸಿರಿಗೆ ವಸಿಸಲು

ನೆಲೆಯ ಮನೆಯಿದು ವೇದ ಧರ್ಮದ ಮೊಳಕೆಗಳು ಬೆಳೆದು । 

ಫಲಿಸುವುದಕಿದು ಮೇಣ್ ಶಮದಮದ

ಮಲ ಶಾಂತಿಗೆ ಬೀಡೆನಿಸಿ ಮೆರೆದ

ಲಲಿತ ಭಾರತ ಮರಳಿ ಬೆಳಗಲಿ ಸಗ್ಗಕೆಣೆಯಾಗಿ ।।

ಸೂಚನೆ : 10/4/2021 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿವೃಕ್ಷ  ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.



To know more about Astanga Yoga Vijnana Mandiram (AYVM) please visit our Official Website, Facebook and Twitter pages

ಯೋಗತಾರಾವಳಿ-2-ಲಯಮಾರ್ಗಗಳು(Yogataravali-2-Layamargagalu)

ಲೇಖಕರು: ಡಾ|| ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್
 (BSc, MA (Sanskrit), MPhil, PhD, ವಿದ್ವತ್) 
(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in) 



ಯೋಗತಾರಾವಳಿ - ಶ್ಲೋಕ 2


ಸದಾಶಿವೋಕ್ತಾನಿ…


ದಾಟಿದವ ದಾಟಿಸಿಯಾನು

ಒಂದು ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳಿರಬಹುದು. ಎಲ್ಲವೂ ಸಮವಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗಗಳು ಸುಗಮ, ಕೆಲವು ದುರ್ಗಮ. ಹಾಗಾದರೆ ಮಾರ್ಗಗಳೆಷ್ಟು? ನನಗೆ ಯಾವುದು ಸೂಕ್ತ? ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳುಂಟಾಗಬಹುದು. ಇವಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಹೇಳಬಲ್ಲವನೇ ಗುರು - ಆತನು ನಿಜವಾದ ಗುರುವೇ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ; ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ. "ತಾನೇ ದಾಟಿಲ್ಲದವನು, ದಾಟಲಾರದವನು ಇತರರನ್ನು ಹೇಗೆ ದಾಟಿಸಬಲ್ಲ?" - ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಶಿಷ್ಯರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾನೂ ದಾಟಿ ಇತರರನ್ನೂ ದಾಟಿಸುವುದು ಬಹಳ ಹಿರಿದಾದುದು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. "ಯೋಗದ ಮಹಾಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೂ ಉಪಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅವರು ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದವರು"ಎಂದು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರೇ ಆದ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀರಂಗಪ್ರಿಯಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹಲವು ಬಾರಿ ನುಡಿದದ್ದುಂಟು.


ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಯೋಗೇಶ್ವರನೆಂದೂ, ಶಿವನನ್ನು ಯೋಗೀಶ್ವರನೆಂದೂ ಕರೆಯುವುದಿದೆ. ಶಯನವಾದ ಮೇಲೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮ-ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಏಳುತ್ತಲೇ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕೃಷ್ಣನು ಆತ್ಮ-ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲವಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಆತನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಗೀತೆಯು ಕರ್ಮಯೋಗ-ಭಕ್ತಿಯೋಗ- ಜ್ಞಾನಯೋಗಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಗೀತೆಯೇ ಒಂದು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರ. ಅದರ ಒಂದೊಂದಧ್ಯಾಯವೂ ಒಂದು ಯೋಗವೇ. ಹಾಗೆಂದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ

ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ: "ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ<..> ಯೋಗೋ ನಾಮ<..> ಅಧ್ಯಾಯಃ"


ಎಷ್ಟು ಯೋಗಗಳು?


ಇವಲ್ಲದೆ ಮಂತ್ರಯೋಗ-ಲಯಯೋಗ-ಹಠಯೋಗ-ರಾಜಯೋಗಗಳೆಂಬ ಪ್ರಕಾರಗಳೂ ಉಂಟು. ಯೋಗಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಿದೆ. ಅಲಿಖಿತವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಯೋಗಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಅನೇಕಾನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಮಭೇದಗಳೂ ಉಂಟು. ಯೋಗವೆಂದರೆ ಸೇರುವಿಕೆ. ಈ ಸೇರುವಿಕೆಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸೇರಲು ಬೇಕಾಗುವ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೂ ಯೋಗವೆಂದೇ ಹೆಸರಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಯೋಗವು ಒಂದೇ ಆದರೂ ಯೋಗಮಾರ್ಗಗಳು ಹಲವಾರು. ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಬೇಗನೆ ಗುರಿತಲುಪಿಸುವ ಮಾರ್ಗ ಕೆಲವರಿಗೆ ಬೇಕು. ನಿಧಾನವಾಗಿಯಾದರೂ ತೀವ್ರ-ಕ್ಲೇಶಗಳಿಗೊಳಪಡಿಸದ ಹಾದಿ ಕೆಲವರಿಗಿಷ್ಟ. ಹೀಗಾಗಿ ರುಚಿಭೇದಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾರ್ಗಭೇದಗಳು. ಕೆಲವರು ದುರ್ಬಲರು. ಅಂತಹವರಿಗೆ ಕಠಿನವಾದ ಮಾರ್ಗ ಆಗದು, ಮೈಗೂಡದು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯವು ದೃಢವಾದ ಕಾರಣ ಉಗ್ರಸಾಧನೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಬಲ್ಲರು. 


ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರುಚಿಭೇದ- ಸಾಮರ್ಥ್ಯಭೇದಗಳಿಂದಾಗಿ ನಾನಾಮಾರ್ಗಗಳು ಅವಶ್ಯವೇ. ಹಾಗಾದರೆ ಎಷ್ಟು ಮಾರ್ಗಗಳು? - ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯ ಆದ್ಯಪ್ರವರ್ತಕನೇ ಉತ್ತರಕೊಡಬಲ್ಲ. ಸದಾಶಿವನೇ ಆ ವಿದ್ಯೆಯ ಆದ್ಯಪ್ರವರ್ತಕ. 


ಎಲ್ಲ ಸೇರುವಿಕೆಯೂ ಯೋಗವಾಗಬಹುದಾದರೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯೋಗವೆಂದು ಕರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಭಗವಂತನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದನ್ನೇ ಯೋಗವೆನ್ನುವುದು. ಒಂದೂಕಾಲು ಲಕ್ಷ ಮಾರ್ಗಗಳುಂಟು, ಭಗವಂತನನ್ನು ತಲುಪಲು. ಹಾಗೆಂಬುದಾಗಿ ಸದಾಶಿವನೇ ಹೇಳಿರುವನು. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಲಯಮಾರ್ಗಗಳು. 


ಲಯಮಾರ್ಗ-ದರ್ಶಕ


ಲಯವೆಂದರೆ ಲೀನವಾಗುವಿಕೆ. ಯೋಗಮಾರ್ಗವು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನತೋನ್ನತವಾದ

ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. "ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯ" – ಎನ್ನುವಾಗಲೂ, ಎಲ್ಲವೂ ಕರಗಿಹೋಗಿ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡುಬಿಡುವುದನ್ನು "ಲಯ"ವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಲಯಕ್ಕೆ ಅಧಿದೇವತೆ ಸದಾಶಿವನೇ. ಹೀಗಾಗಿ ಆತನೇ ಲಯಮಾರ್ಗಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿರುವನು. 


ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳಿದ್ದರೂ ಮಾರ್ಗವೊಂದನ್ನು "ಇದು ಉತ್ತಮ"ವೆಂದು ಯಾರಾದರೂ ಉತ್ತಮರು ಹೇಳಿದರೆ ನಮಗೆ ಅದು ಸ್ವೀಕಾರ್‍ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಯಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದುದು ನಾದಾನುಸಂಧಾನವೆಂದು ಶಂಕರಭಗವತ್ಪಾದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ-ಮಾನ್ಯವಾದುದು "ಮಾನ್ಯತಮ". ಶಂಕರರಿಗೇ ಮಾನ್ಯತಮವೆನಿಸಿರುವುದು ನಮಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಾದೇಯವಾದುದೇ. (ಉಪಾದೇಯವೆಂದರೆ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ).


ಸದಾಶಿವೋಕ್ತಾನಿ ಸಪಾದ-ಲಕ್ಷ-

      -ಲಯಾವಧಾನಾನಿ ವಸಂತಿ ಲೋಕೇ |

ನಾದಾನುಸಂಧಾನ-ಸಮಾಧಿಮ್ ಏಕಂ

      ಮನ್ಯಾಮಹೇ ಮಾನ್ಯತಮಂ ಲಯಾನಾಮ್ ||೨||


ಒಂದೂಕಾಲು ಲಕ್ಷವೆಂದರೆ "ಸರಿಯಾಗಿ ೧೨೫ ಸಾವಿರ"ವೆಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಸಾವಿರಾರು/ಲಕ್ಷಾಂತರ - ಎಂಬಂತೆ ಈ ಪದ-ಪ್ರಯೋಗ. ನಾದಾನುಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸುವುದೇ ನಾದಾನುಸಂಧಾನ-ಸಮಾಧಿ. ಇದುವೇ ಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನನೀಯ, ಮಾನನೀಯ.


ಸೂಚನೆ : 10/4/2021 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ 
ಬೋಧಿವೃಕ್ಷ  ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.



To know more about Astanga Yoga Vijnana Mandiram (AYVM) please visit our Official Website, Facebook and Twitter pages

Thursday, 8 April 2021

இருந்தால் தெரியவேண்டுமல்லவா? (Irundal teriyavendum allava?)

மூலம் ; மைதிலி 
தமிழாக்கம்; வனஜா
மின்னஞ்சல் : (lekhana@ayvm.in)


முன்னொரு காலத்தில் ஒரு  நகரத்தின் சுற்றியிருந்த கிராமங்களில் காலரா நோய் பரவியது. ஒரு மருத்துவர் மக்களுக்கு  உடல்நலனைக் குறித்து அறிவுறுத்த வந்தார். அவர்களை குறித்து கூறினார் "நீங்கள் பருகும் குடிநீரில் நோய் பரப்பும் நுண்கிருமிகள்  உள்ளன. எனவே தயவுசெய்து  அந்நீரை பயன்படுத்த வேண்டாம்." ஒருவரை தவிர மற்ற அனைவரும் ஒப்புக்கொண்டனர்.

அவன் "ஐயா நுண்கிருமிகள் இருப்பது உண் மையாயின் நம் கண்ணிற்கு புலப்பட வேண்டும் அல்லது குறைந்த பட்சம் நீர் அருந்துகையில்  தொண்டையில் சிக்க வேண்டும். எனவே உங்கள் கூற்றை ஒப்ப இயலாது" என்றான். நுண் கிருமிகள் மிகவும் சிறியவை. எனவே புற கண்களால் காண இயலாது  என மருத்துவர் எடுத்துரைத்தும் அந்த நபர் ஒப்புக்கொள்ளவில்லை.இறுதியில் மருத்துவர் சிறிது நீரை எடுத்துக்கொண்டு அருகிலிருந்த நகரத்தின் சோதனை கூடத்திற்கு அழைத்து சென்றார். அங்கு ஒரு நுண்ணோக்கியில் அந்நீரில் இருந்த கிருமிகளை காட்டினார். நுண்கிருமிகளை கண்ட அந்த நபர் வாயடைத்து நின்றார்.

இந்நிகழ்ச்சியின் மூலம் ஸ்ரீரங்கமஹாகுரு ஒரு பாடத்தை நமக்கு உணர்த்தினார். கண்ணாடியை தகுந்தபடி தேய்த்து பக்குவப்படுத்தினால் நுண்ணோக்கியாக மாறும் அதன் மூலம் நம் கண்களால் காண இயலாத மிக நுண்ணியவற்றையும் காணலாம். அதே போன்றே நம் மனதை சரியான ஆன்மீக பாதையில் செலுத்தினால்  நுண்ணோக்கியை போன்றே கண்ணிற்கு புலப்படாத பரம்பொருளை காணும் தகுதியை பெறும்.

பண்டைய முனிவர்கள் வகுத்த கல்விமுறை இந்நிலையை வெற்றிகரமாக அடைய வழிவகுத்தது. சிறு வயதிலேயே ப்ரம்மசரியத்தை அனுசரித்து, தகுந்த குருவின் வழிகாட்டலின்படி வேதசாஸ்திரங்களை கற்று, தவத்தின் மூலம் உள் ஒளிரும் பரம்பொருளை உணர்ந்து மகிழ்ந்தனர். பின் குருவின் கட்டளைப்படி இல் வாழ்க்கையை ஏற்று தாங்கள் பெற்ற இறை அனுபவத்தை வெற்றிகரமாக பரப்பினர்.
தற்காலத்தில் இத்தகு கல்விமறை காணப்படாவிடினும் முனிவர்கள் ஆசீர்வதித்து வகுத்த ஸ்தோத்திரங்கள், பூஜைகள் முதலானவற்றை கவனத்துடன் பின்பற்றுவதன்மூலம் மனதை தூய்மையாக்கலாம். 

இது மனதை பரம்பொருளை உணர்ந்து மகிழ பக்குவப்படுத்தும்.

குறிப்பு: இக்கட்டுரை யின் கன்னட மூலம் AYVM blogs ல் காணலாம்.




To know more about Astanga Yoga Vijnana Mandiram (AYVM) please visit our Official Website, Facebook and Twitter pages

Wednesday, 7 April 2021

ಅಹಿಂಸಾಮಯ ಜೀವನ ಸಾಧ್ಯವೇ? (Ahinsamaya Jivana Sadhyave?)

ಲೇಖಕರು: ಶ್ರೀಮತಿ ಮೈಥಿಲೀ ರಾಘವನ್ 
(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)


ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮವೆಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆಸಾಧ್ಯ? ಆಹಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಗಿಡಗಳಿಂದ ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಗಿಡಕ್ಕೆ ಹಿಂಸೆ. ಕುದಿಸಿ ಬೇಯಿಸುವಾಗ ಕಣ್ಣಿಗೆಕಾಣಿಸದ ಅನೇಕ ಕ್ರಿಮಿಗಳ ಹತ್ಯೆ. ಈ ಹಿಂಸೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿದರೆ ಅಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ನಮಗೇ ಹಿಂಸೆ! ಕೊನೆಗೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ! ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಸೊಳ್ಳೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹಲ್ಲಿಯೊಂದು ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ 'ಅಯ್ಯೋ ಪಾಪ' ಎಂಬಮರುಕದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರೆ ಹಲ್ಲಿಗೆ ಹಿಂಸೆ. ಹಲ್ಲಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಸೊಳ್ಳೆಗೆ ಹಿಂಸೆ! ರೋಗಿಗೆ ಔಷಧಿ ಕೊಟ್ಟು ಗುಣಪಡಿಸಿದರೆ ರೋಗಾಣುಗಳ ಹತ್ಯೆ! ಅವನ್ನು ಉಳಿಸಿದರೆ ರೋಗಿಗೆ ಹಿಂಸೆ! ಉಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದುರೋಗಿಯೋ, ರೋಗಾಣುವೋ? ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಏಳಬಹುದು. ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುವುದು ಹೇಗೆ? ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅಳವಡಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಂಸೆ-ಅಹಿಂಸೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ವಿವರಣೆಯು ಆವಶ್ಯಕವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿವರೇಣ್ಯರಾದ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ವಿವರಣೆಯು ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಆಹಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಜೀವಿಗಳು ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಸೃಷ್ಟಿನಿಯಮ. ಇದರಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನವು ಕಾಪಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವರ್ಗವು ಮಾತ್ರ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ನಶಿಸಿಹೋಗುವುದು ಸಿದ್ಧ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿನಿಯಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದೇ ಧರ್ಮ, ಅದಕ್ಕಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಹಿಂಸೆ, ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಹಿಂಸೆ.ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದೇ ಸೃಷ್ಟಿನಿಯಮವಾದ್ದರಿಂದ ರೋಗಿಯ ಉಳಿವು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರೋಗಾಣುವಿನ ಅಳಿವು ಅಹಿಂಸೆಯೇ.ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕರೀತಿಯ ಹಿಂಸೆಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವೇ ಸರಿ. ಆದರೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರವು ಭಗವಂತನಿಗೆನಿವೇದನವಾದಾಗ ಆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೂ, ಅದನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಗಿಡ-ಮರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೂ ಸಾರ್ಥಕ್ಯವು ಕೂಡಿಬರುವುದರಿಂದಅಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಗೆ ವಿಷಯವಿಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ಥಕ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನೂ ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.ಮಾನವ ಶರೀರವೇ ಭಗವತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನ. ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಅವನನ್ನು ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕೊಡುಗೆಯಾದ ಈ ಮಹಾಫಲ ಸಾಧನೆಗೆ ಪೋಷಕವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಹಿಂಸೆ.ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದುದೆಲ್ಲವೂ ಹಿಂಸೆಯೇ. ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷದ ಹಿಂಸೆಯೂ ಅಹಿಂಸೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸೂಚನೆ: 7/04/2021 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ಉದಯವಾಣಿ ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.  





To know more about Astanga Yoga Vijnana Mandiram (AYVM) please visit our Official Website, Facebook and Twitter pages

Tuesday, 6 April 2021

Vivaaha Samskaara – 5(Role Models conveying Marital Sentiments)

Kannada Article by: Tarodi Suresha

English Rendering by: Padmini Shrinivasan

Respond to (lekhana@ayvm.in)



 

The word "Saptapadi" means seven steps. Be my life companion and friend as we take the seven steps together -"Sakhaa Saptapadaa bhava"- are the words of the groom. The first step is to lead a righteous life to earn a livelihood. To beget a spiritually- worthy progeny, a Jnaani son, is the second step. The third step is to sustain the vow of adherence to the four fold cardinal principles of life viz. Purushaarthas. The fourth one is to attain sensual comforts as well as the bliss of spiritual union with the Supreme. The fifth step is to acquire cattle (to be interpreted as assets of the agro-economy of yester-years) and use it for personal benefit as well as for the society. The sixth one is to use all the seasons to satisfy desires in its natural way. The last step is to consider life together as a sacrificial offering, Yajnaa, to the Supreme. To summarize, the bride and the groom sprinkle turmeric coated rice (signifying auspiciousness and prosperity), on each other as a mutual mental acceptance to earn a lawful livelihood for the entire life. It is a truthful reply to a common objection that Bhaarateeya culture gives more importance to a spiritual way of life, while jeopardising a comfortable worldly life. We observe clearly that a continuity of virtuous conduct in all ordained duties, encompassing a lifetime, never ever transgressing lawful boundaries, is held aloft.

Further 'Samraajnee Svashure bhava' - "Be like a Queen to the husband as well as to others; as the wife of a great King, possessing a pure and uncorrupted mind, protect everyone and win their appreciation" are the blessings as well as orders. An interesting hymn means - 'May you climb the head of the husband'. This does not mean that she rides over the husband's head physically! The head is the location where Truth, Jnaana is realised. To climb, she too has to ascend to the lofty heights of a Brahma-jnaani. May you be a person capable of spreading such a persona, is the implicit expectation in the hymn.

As the one who can shoulder the responsibility of everyone's welfare the saying goes as 'Na gruham gruhamityaahuh gruhini gruhamuchyate' meaning not the external building, but the house maker herself is the house.

The next ritual is placing the feet over a stone (Ashmaarohana). The message here is to be as steadfast as a stone. This kind of staunchness is required to face internal as well as external enemies. The stars Arundhati and Dhruva are shown to the newly-wed couple. Dhruva means a firm un-perishable entity, an image of the effulgent Lord, who resides within. Likewise Arundhati followed her husband Vasishtha always. In the visible sky too, they are seen together. Stars Arundhati and Dhruva serve as a 'reminder-tactic' for the wife and husband respectively.

Do role models conveying the marital sentiments exist? Vedas proclaim "I am the sky, you are the earth; earth is the mother and sky the father". The Divinity associated with the heavens should propagate in the earth. The Supreme Truth (Jnaana) up above, should flow and blossom down below in our territory. The husband while sharing a divine association with his wife makes his divine sentiments cascade through her. She in turn should take care to see that its character does not get altered while it grows in her womb and on its delivery to the world.

Sriranga Mahaguru, on witnessing and analysing the present-day scenario, remarked -"When a child is asleep, even if the mother feeds milk, on awaking in the morning the child maintains that it was not fed milk, as the satisfaction of drinking milk was lacking. Similarly the rituals being performed today without comprehending their inner philosophical import do not convey the true happiness associated with them". "Yajnam prajnayaa krutam" - Rooted in supreme Truth, with rituals as expansion, the inner vision of rishis have to be understood for rituals to bear fruit. These words are not confined just to Vivaaha, but apply to our entire Bharateeya Samskruti.

Note: The Kannada version of this article can be viewed at AYVM blogs.




To know more about Astanga Yoga Vijnana Mandiram (AYVM) please visit our Official Website, Facebook and Twitter pages

Monday, 5 April 2021

ಆರ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿ ದರ್ಶನ - 37 (Arya Samskruti Darshana - 37)

ಸ್ತ್ರೀ-ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂದು ರೂಪ -ರಂಗವಲ್ಲೀ
ಲೇಖಕರು ; ವಿದ್ವಾನ್|| ಛಾಯಾಪತಿ



ಸಾಕ್ಷರತೆ ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾವಂತಿಕೆಯ ಅಳತೆಗೋಲಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ನಿರಕ್ಷರರನ್ನು ಸಾಕ್ಷರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು  ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಡ್ಡಾಯ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣ, ಹೀಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹರಡಲು ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿರುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಷರಸ್ಥರಲ್ಲದವರನ್ನು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳೆಂದೂ, ಅನಾಗರಿಕರೆಂದೂ ಭಾವಿಸುವುದು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.                                                                              

ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ  ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಜೀವನವಿವೇಕರಹಿತರೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಬಾಳಿನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಿದೆ. ಅವರವರ ವೃತ್ತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಗೌರವವಿದೆ. ಜೀವನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣವಾದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳೂ, ತತ್ತ್ವದ ಹಾಡುಗಳೂ, ನೀತಿ ಪದ್ಯಗಳೂ, ಗಾದೆ ಮಾತುಗಳು, ಅಕ್ಷರಸ್ಥರಾಗದಿದ್ದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆ ಜನರೇನೂ ಜೀವನ ವಿವೇಕ ಶೂನ್ಯರಲ್ಲ ಎಂಬಂಶಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲವು.

ಮಹರ್ಷಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಯ ಜೀವನವೂ ಜೀವನದ ಪರಮಲಕ್ಷ್ಯದತ್ತ ಸಾಗುವಂತೆ ಅಳವಡಿಸಿ ನೆಲೆ ಮುಟ್ಟಿಸುವುದೇ, ದಡಗಂಡು ಪಾರಂಗತನನ್ನಾಗಿಸುವುದೇ, ವಿದ್ಯಾವಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು, ಕೇವಲ ಓದು ಬರಹದ ಅರಿವಲ್ಲ. "ಸಾ ವಿದ್ಯಾ ಯಾ ವಿಮುಕ್ತಯೇ"  ಜೀವನದ ಕಟ್ಟುಕಳಚಿ ಜೀವಿಯು ತನ್ನ ನೆಲೆಯರಿತು ಬಾಳಲು ಅನುಗುಣವಾದುದೇ ವಿದ್ಯೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ತೀರ್ಮಾನ, ಅಂತೆಯೇ ಅವರ ವಿದ್ಯೆಯ ಫಲ  " ವಿದ್ಯಯಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ"  ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟಿ  ಅಮೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ"-ಎಂಬುದೇ ಆಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ "ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ ಗಮಯ" ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಮೃತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿಸು ಎಂಬುದು ನಾಡ ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಜೀವನದ ಈ ಲಕ್ಶ್ಯಪೂರೈಕೆಗೆ ಸಾಧನವಾದುದೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ- ಸಾಕ್ಷರತೆಯೇ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಯೋಜನೆಯ ಸಾರಸರಸ್ವವಲ್ಲ.          

ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಂಡು ಸ್ತ್ರೀವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಗುರುತರ ಆಪಾದನೆ ಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ವಿದ್ಯಾ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲಿದೆ. .ಮೇಲಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಬಾಳಲಕ್ಶ್ಯ ತಲುಪಲು, "ಗೃಹಿಣೀ ಗೃಹಮುಚ್ಯತೇ"-ಎಂಬುದಾಗಿ  ಮನೆಯೊಡತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳಗಿನಿಂದ ಸಂಜೆಯವರೆಗೆ ಅವಳು ನಡೆಸುವ ಗೃಹಕರ್ಮಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಳಲಕ್ಷ್ಯದ ನೆನಪನ್ನು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ನೀಡುವ ಮಹಾಯೋಜನೆ ಇರವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದೀಪದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ   ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗುವ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಆಕೆ.  ಆತ್ಮಭಾವಕ್ಕೊಪ್ಪುವ  ಶುಚಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಾಕೆ. ಷಡ್ರಸಗಳ ಯೋಜನೆಯಿಂದ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಕೃತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ  ಪಾಕವನ್ನೇರ್ಪಡಿಸುವುದೂ ಆಕೆಯ ಕಲೆ. ಬಾಳನ್ನು ತಂಪಾಗಿಡುವ ಮಧುರಗಾನಗಳಿಂದ, ಗೃಹಶೋಭಾಕರಗಳಾದ ರಂಗವಲ್ಲಿಯಿಂದ ಗೃಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಕಲಾವತಿ ಅವಳು, ಅವಳ ಮಂಗಳಾಭರಣಗಳು, ವಸ್ತ್ರ, ಲಲಾಟತಿಲಕಗಳು, ಈ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತಸ್ಸತ್ಯಗಳ ರಹಸ್ಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ಕಂಡು ಗೌರವಿಸಿದವರು ಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳು.            

ಗೃಹಕರ್ಮವಿನಿಯುಕ್ತಳಾದ ಗೃಹಿಣಿಯ ಒಂದೊಂದು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ಯಾಜೀವನದ ಪರಮಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಬೇಕಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಳವಡಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತ ಗೃಹಾಲಂಕಾರವಾಗುವ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಹೇಗೆ ಆ ಯೋಜನೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬಂಶವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವುದು ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಬರಹದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ರಂಗವಲ್ಲಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಗೃಹಿಣಿಯ ದಿನಚರಿಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ರಂಗವಲ್ಲಿಯಿಡದಿದ್ದರೆ ಅಶುಭವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಬಹು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ರಂಗವಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಗೃಹಾಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲ, ದೇವತಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ, ವಿವಾಹ, ಉಪನಯನಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ರತೋಪವಾಸಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹೀಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಹಂತದಲ್ಲಿಯೂ ಗಣ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಷಟ್ಕೋಣ, ಅಷ್ಟದಳಪದ್ಮ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ತ್ರಿಶೂಲಾದಿ ಆಯುಧ ವಿನ್ಯಾಸ, ಷೋಡಶದಳ ಪದ್ಮ, ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಬಳ್ಳಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಸ್ವಸ್ತಿಕ, ಸರ್ವತೋಭದ್ರಾ ಮಂಡಲಗಳು, ಹೀಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ರಂಗವಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಉಂಟು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಂಗವಲ್ಲಿಯ ಪಾತ್ರವಿಲ್ಲದ ವೈದಿಕರ್ಮ ಗಳೇ ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ ತಪ್ಪೇನೂ ಆಗದು.

ಈ ಎಲ್ಲ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿದಿನದ ಗೃಹಾಲಂಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸವಾದ ಷಟ್ಕೋಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಜೀವನದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಸಮಬಾಹು ತ್ರಿಕೋಣಗಳೆರಡು, ಪರಸ್ಪರ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಸಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸಿದಾಗ ಷಟ್ಕೋಣ ವಿನ್ಯಾಸವು ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಷಟ್ಕೋಣದ   ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಪದ್ಮಗಳನ್ನೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದುಂಟು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೃಹಾಲಂಕಾರ.

ಈ ಷಟ್ಕೋಣ  ವಿನ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರತೀಕಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ ಆಗಿದೆ -ಎಂಬಂಶ ಇಂದು ಮರೆಯಾಗಿದೆ.   ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಳಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಅವರ ಎರಡು ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವೆ ಕೊಂಚ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವರೂಪವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ಬಿಂದುವೊಂದುಂಟು. ಸೃಷ್ಟಿ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆ ಬಿಂದುರೂಪವಾದ ಭಗವಚ್ಛಕ್ತಿಯೂ ತನ್ನನ್ನೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಯಸಿದಾಗ ಎರಡಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಎರಡು ಬಿಂದು ರೂಪವಾದ ವಿಸರ್ಗ. ಬಿಂದು ಶಿವನ ರೂಪವಾದರೆ, ವಿಸರ್ಗವು ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪ, ಈ ಪುರುಷ ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಯೂ ಸೇರಬಹುದು. ಅಂತೆಯೇ ವಿಲೀನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿಯೂ ಸೇರಬಹುದು, ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಯರ ಲಕ್ಷ್ಯಗಾಮಿಯಾದ ನಡೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ಕೋಣವುಳ್ಳ ತ್ರಿಕೋಣವೂ, ಅಂತೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ನಡೆಯನ್ನು ಅಧಃಕೋಣತ್ರಿಕೋಣವೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಈ ಎರಡಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾದುದು ಬಿಂದುವೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಂದುವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಜ್ಞಾನಿಗಳ ನೋಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದರೆ ಶಿವ-ಶಿವೆಯರ ವಿಕಾಸ ರೂಪವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಇದರಲ್ಲೇ ಸಿಲುಕಿ ಬೀಳದೇ, ಪುರುಷ-ಪ್ರಕೃತಿಗಳ ಸೇರುವೆ ಜೀವನದ ಲಕ್ಷ್ಯ ಸಾಧನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಬೇಕು-ಎಂಬಂಶವನ್ನೂ ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಫುಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಎಂದರೆ ಪರವನ್ನು ಮರೆಯದ ಇಹದ ಬಾಳಾಟದತ್ತ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಜೀವನದ ಶಿವ-ಶಕ್ತಿ ಚತ್ರರೂಪವಾದ ಶ್ರೀಚಕ್ರಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿ ಗೋಚರವಾದ ಸತ್ಯ.  ಆ ಶ್ರೀ ಚಕ್ರದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವೇ ಈ  ಷಟ್ಕೋಣ  ವಿನ್ಯಾಸ.

ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗೃಹಾಂಗಣದಲ್ಲಿಡುವಾಗ ತನ್ನ ಜೀವನದ ರಹಸ್ಯ ಇಂತಹುದು. ಇದರ ಗುಟ್ಟಿಂತು.  ಈ ಧ್ಯೇಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಯೋಗ-ಭೋಗಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ ಬಾಳಾಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸಂಕೇತವೂ ಇದಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸೊಗಸುವ ವಿಷಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ,  ಅಲಂಕಾರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟು ಸಾಕು ಎಂಬಂಶವನ್ನು ಸಾರುವ ವಿಧಾನದಿಂದಲೂ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿದೆ. ತನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಳನ್ನೂ ಬಾಳಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನೂ ನೆನಪಿಗೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟು ಆ ಲಕ್ಷ್ಯದತ್ತ ಸೆಳೆಯುವ ವಿನ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ರಂಗವಲ್ಲಿಯ ಕಲೆ ನೆಲೆ ಮುಟ್ಟಲನುಗುಣವಾದ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಬಾಳಮರ್ಮವನ್ನು ಗೃಹಿಣಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಯೋಜನೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳದು. ಅಂತಹ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನಮಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪರಮಾಂತರಂಗವಾದ ಕಲಾಂತರಂಗವನ್ನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ, ಈ ಬರಹದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಕೇಂದ್ರವಾದ, ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುವಿಗೆ ಈ ಬರಹವನ್ನರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸೂಚನೆ : ಈ ಲೇಖನವು ಶ್ರೀಮಂದಿರದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುವ ಆರ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪುಟ:03 ಸಂಚಿಕೆ: 09 ಜುಲೈ 1981 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ  ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.


To know more about Astanga Yoga Vijnana Mandiram (AYVM) please visit our Official Website, Facebook and Twitter pages