Sunday, April 7, 2024

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ - 82 ವಿದುರನ ಹಿತವಚನ (Vyaasa Vikshita - 82 Vidurana Hitavachana)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)





ಭೀಷ್ಮ-ದ್ರೋಣರು ತಮ್ಮ ಸಲಹೆಯನ್ನಿತ್ತ ತರುವಾಯ ವಿದುರನ ಮಾತು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದಂತಹ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ ನೀನದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ದ್ರೋಣನ ಮಾತೂ; ಹಿತವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾತನ್ನು ಬಹುಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆತನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ರಾಧಾಪುತ್ರನಾದ ಕರ್ಣನು ನಿನಗೆ ಅದು ಹಿತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ರಾಜನೇ, ಎಷ್ಟು ಯೋಚಿಸಿದರೂ ನನಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ - ನಿನಗೆ ಪರಮಮಿತ್ರನೆನಿಸುವವನು ಯಾರೆಂದು ನಾ ಕಾಣಲಾರೆ; ಈ ಇಬ್ಬರು ನರಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕರಾದವರು ಯಾರಿದ್ದಾರೆಂದೂ ಕಾಣಲಾರೆ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದಲೂ ಶ್ರುತದಿಂದಲೂ (ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದಲೂ) ವೃದ್ಧರಾದವರು (ಎಂದರೆ ಹಿರಿಯರು). ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಪಾಂಡುಪುತ್ರರ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಸಮನಾಗಿರತಕ್ಕವರು. ಧರ್ಮದ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿರಲಿ, ಸತ್ಯವಚನದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ದಾಶರಥಿರಾಮನಿಗೂ ಗಯ(ನೆಂಬ ರಾಜ)ನಿಗೂ ಸಮನಾದವರೇ. ಆ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ ಈ ಮೊದಲೂ ಎಂದೂ ಅಶ್ರೇಯಸ್ಸಾದುದನ್ನು ಹೇಳಿದವರಲ್ಲ. ಇವರಿಬ್ಬರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನೇನಾದರೂ ಅಪಚಾರವೆಸಗಿರುವೆಯೆಂಬುದು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಪರಾಧವನ್ನೂ ನೀ ಮಾಡಿಲ್ಲದಿರಲು ಆ ಇಬ್ಬರು ನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮರಾಗಿದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಗಬಾರದೆಂಬಂತೆ ಅದೆಂತು ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿಯಾರು? ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಜ್ಞಾಸಂಪನ್ನರೂ ನರಪುಂಗವರೂ ಆದ ಇವರಿಬ್ಬರು ನಿನ್ನನ್ನು ಕುರಿತು ಅದಾವ ಕುಟಿಲವಾದ ಮಾತನ್ನೂ ಆಡರು, ರಾಜನೇ.

ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯು ಹೀಗಿರುವುದು, ಕುರುರಾಜನೇ!: ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ (ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ, ಅರ್ಥಾತ್ ನೀ ಕೊಡಬಹುದಾದ ಸಂಭಾವನೆಗಾಗಿ) ಈ ಧರ್ಮಜ್ಞರು ಈ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೇ ಅನುಕೂಲಿಸುವಂತಹುದನ್ನು ಹೇಳಲಾರರು.

ರಾಜನೇ, ನಿನಗಿದುವೇ ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸೆಂಬುದಾಗಿ ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳು ಹೇಗೆ ನಿನಗೆ ಮಕ್ಕಳೋ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಪಾಂಡವರೂ ಸಹ - ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನರಿಯದ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಹಿತವಾದದ್ದನ್ನೇನಾದರೂ ಚಿಂತಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಶ್ರೇಯಸ್ಸೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಣರು. ಇನ್ನು ನಿನ್ನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಭಾವವನ್ನು ಎದುರಿಗೆ ಬಿಡಿಸಿ ತೋರಿಸುವ ಮಂದಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡರೇ ಸರಿ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ಓ ರಾಜನೇ, ಮಹಾತೇಜಶ್ಶಾಲಿಗಳಾದ ಈ ಮಹಾತ್ಮರಿಬ್ಬರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳದಾದರು; ನೀನಂತೂ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪೆ.

ಪಾಂಡವರನ್ನು ಜಯಿಸಲಾಗದು - ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ನರಪುಂಗವರು ಹೇಳಿದರಲ್ಲವೇ? – ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಾದರೂ ಹಾಗೇ ಇರುವುದು. ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ!

ಧನಂಜಯನು (ಎಂದರೆ ಅರ್ಜುನನು) ಸವ್ಯಸಾಚಿ (ಎಂದರೆ ಬಲಗೈಯಿಂದ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಎಡಗೈಯಿಂದಲೂ ಬಾಣಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬಲ್ಲವನು). ಇಂದ್ರನಿಂದ ಕೂಡ ಆತನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾದೀತೇ? ಇನ್ನು ಭೀಮಸೇನ. ಆ ಮಹಾಬಾಹು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲವುಳ್ಳವನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾದೀತೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಯಮಳರಾದ (ಎಂದರೆ ಅವಳಿ-ಜವಳಿಗಳಾದ) ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು. ಅವರಂತೂ ಯಮನ ಪುತ್ರರ ಹಾಗಿರುವವರು. ಬದುಕಲು ಬಯಸುವ ಯಾವನಾದರೂ ಅವರನ್ನು ರಣದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಬಲ್ಲನೇ?

ಸೂಚನೆ : 7
/4/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ 84 (Yaksha prashne 84)

ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಪ್ರಶ್ನೆ – 83 'ಲಜ್ಜೆ' ಎಂದರೇನು ?

ಉತ್ತರ - ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸದಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು.  

ಲಜ್ಜೆ ಎಂದರೆ ನಾಚಿಕೆ. ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆ ನಮಗೆ ಹಿತವಾಗುವುದು? ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರದ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಲಜ್ಜೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಯಾವುದು? ಒಳ್ಳೆಯದು ಯಾವುದು? ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಕೆಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗಾದರೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ?

ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾವುದೂ ಕೆಟ್ಟದ್ದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೂ ಒಳ್ಳೆಯದ್ದು ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಒಳ್ಳೆಯದ್ದೋ ಕೆಟ್ಟದ್ದೋ? ಮಜ್ಜಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದ್ದೋ ಕೆಟ್ಟದ್ದೋ? ಎಂದರೆ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಫ ಆಗಿದೆ ಅಂತಾದರೆ ಡಾಕ್ಟರು ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಡಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶೀತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ; ಬೇಸಿಗೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಕುಡಿದರೆ ಅಮೃತ ಕುಡಿದಂತಾಗುವುದು. ಇದು ಪದಾರ್ಥದ ವಿಚಾರವಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಅಮೂರ್ತವಾದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಯಾವುದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಹಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೋ ಅದು ತಾನೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದು! ಯಾವುದನ್ನು ಹಿಂಜರಿಕೆ ಇಲ್ಲದೇ ಮಾಡುವೆವೋ ಅದನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎನ್ನಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ಕೆಟ್ಟದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು. ಹೇಗೆಲ್ಲಾ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು? ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸುಭಾಷಿತ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ - ಸ್ವತಃ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನು - ಕರ್ತಾ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಂದ ಮಾಡಿಸುವವನು - ಕಾರಯಿತಾ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೊಡುವವನು- ಪ್ರೇರಕ, ಬೇರೆಯವರು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವವನು - ಅನುಮೋದಕ, ಈ ನಾಲ್ವರೂ ಸುಕೃತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದುಷ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಫಲಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು. ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಬಗೆಯಿಂದಲೂ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಆಗದಂತೆ ಇರುವುದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ 'ಲಜ್ಜೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.  

ಲಜ್ಜೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷಗುಣ ಎಂದೂ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ಒಳ್ಳೆಯದ್ದಾದರೆ ನಮ್ಮ ಶರೀರದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಸಪ್ತಧಾತುಗಳೂ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ "ಧಾತುಪ್ರಾಸಾದಾತ್ ಮಹಿಮಾನಮೀಶಮ್" ಎಂದು ಉಪನಿಷತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ನಾವು ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆ, ಕೆಟ್ಟ ಬಯಕೆ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತೇವೋ ಆಗ  ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಶರೀರವು ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧನ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಸಾಧ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಕಷ್ಟವೇ ಆಗಲಾರದು. ಹಾಗಾಗಿ ಲಜ್ಜೆಯು ಸಾಧನವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದ ಗುಣ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ದೈವೀಸಂಪತ್ತು ಎಂಬಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಗುಣವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.    

ಸೂಚನೆ : 7/4/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಭಕ್ತಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಾರಣಗಳು ( Krsnakarnamrta - 8 Bhaktiya Hindiruva Nalku Karanagalu)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)




ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಸುಖಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುವವರುಂಟು. ರುಚಿರುಚಿಯಾದ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೆ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೀರೂರದು? ಸುಂದರವಾದ ರೂಪವೋ ದೃಶ್ಯವೋ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗುವುದು. ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗೀತವೆಂಬುದೂ ಅಷ್ಟೇ : ಕಿವಿಗಳಿಗೆ.

ಆದರೆ ಲೀಲಾಶುಕನ ಚಿಂತನೆಯ ಪರಿಯೇ ಬೇರೆ. ತನಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯು ಉಂಟಾಯಿತಲ್ಲಾ - ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿರಿದಾದ ಸುಖ ಮತ್ತಿನ್ನೇನು? - ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಆತನದು! ಅನೇಕಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದವರಿಗೇ ಈ ಭಕ್ತಿಯು ಉಂಟಾಗುವುದು! ಹೇರಳವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿಯು ಜಾಗರವಾಗುವುದು. ಅದನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ, ಪಾತ್ರರಲ್ಲಿ, ಎಂದರೆ ಸತ್ಪಾತ್ರರಲ್ಲಿ ,ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರವೇ. ಏಕೆ ಸತ್ಪಾತ್ರನಿಗೇ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು? ಏಕೆಂದರೆ ದಾನಕೊಟ್ಟ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕೆಲಸವು ಮುಗಿದುಬಿಡುವುದೆಂದಲ್ಲ. ದಾನವೆಂಬುದು ಬಹಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಕೆಲಸ - ಎಂಬುದಾಗಿ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೊಂದುದಾಹರಣೆ . ಗೋದಾನವು ಬಹಳ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ದಾನವೇ; ಅಲ್ಲವೆ? ಆದರೆ ಯಾರುಯಾರಿಗೋ ದಾನಕೊಡುವುದಾದರೆ ಅದು ದಾನಕೊಟ್ಟವನಿಗೇ ಕೆಡುಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವನಿಗೂ ಕೆಟ್ಟಪರಿಣಾಮವೇ ಆಗಬಹುದು.

ಗೋವು ಬಹಳ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪ್ರಾಣಿ. ಗೋವಿನ ಮುಂದೆ ಮನುಷ್ಯನು ಸಹ ಏನೇನೂ ಇಲ್ಲ - ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಮಾತುಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿಯೂ "ನೀನಾರಿಗಾದೆಯೋ ಎಲೆ ಮಾನವ?" ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿಯಿರುವ ಕೃತಿಯಿಲ್ಲವೆ? ಗೋವು ಪರಿತ್ಯಜಿಸುವ ಮಲ-ಮೂತ್ರಗಳು ಸಹ ನಾನಾಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದುಂಟು! ಗೋಮೂತ್ರವನ್ನು  ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದುಂಟು. "ಪಂಚಗವ್ಯಪ್ರಾಶನ"ವು  ಅನೇಕ ಶುಭಕಾರ್ಯ-ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗುವುದು. ಗೋಮಲವು ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರವಾಗದೆ?. ಅಂತೂ ಗೋವಿನಿಂದಾಗುವ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಹಾಡಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ, ಒಂದೊಂದು ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಪಲ್ಲವಿಯಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ತಿವಿದು ಕೇಳುವ ಪದ್ಯಗುಚ್ಛವನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳಿಲ್ಲ?. ಗೋದಾನವು ಮಹಾಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯವೆಂದಾದರೂ, ಅದಕ್ಕೂ ಇತಿಮಿತಿಯುಂಟು. ಅದನ್ನೇ ಒಂದು ಬಗೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಪುಣ್ಯ; ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಪಾಪ!

ಹೇಗೆ? ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಂದ ಗೋವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಗೋಮಾಂಸಭಕ್ಷಕನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟೆವೆನ್ನಿ. ಆಗಾಗುವುದೇನು? ಗೋವಧೆ. ಗೋವಧೆಯು ಮಹಾಪಾಪ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯವೆಂದು ಮಾಡಹೊರಟದ್ದು ಮಹಾಪಾಪವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು! ಎಂದೇ ಲೀಲಾಶುಕನು "ಸತ್ಪಾತ್ರರಿಗೆ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸೇರಿಸಿರುವುದು – ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿಯು ಹುಟ್ಟಲಿಕ್ಕೆ.

ಮೂರನೆಯ ಕಾರಣವೂ ಉಂಟು – ಆ ಭಕ್ತಿ ಬರಲು. ಅದೆಂದರೆ ವೃದ್ಧರನ್ನು ಸೇವಿಸಿರುವುದು. ವೃದ್ಧರೆಂದರೆ ಮುದುಕರು. ಮುದುಕರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೇನು ಬಂತು? – ಎನ್ನಬಹುದು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ವೃದ್ಧರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದವರಿಗೆಲ್ಲಾ ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿಬಂದುಬಿಟ್ಟಿದೆಯೇ? - ಎಂದೂ ಕೇಳಬಹುದು. ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಉತ್ತರವುಂಟು.

ಇಂದಂತೂ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಪದ ಹೆಚ್ಚೇ. ಏಕೆಂದರೆ ವೃದ್ಧರನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದೆಂದರೆ ಬಹಳ ಮಂದಿಗೆ ಅದು ಬೇಸರದ ವಿಷಯವೇ. ಎಷ್ಟಾದರೂ ವೃದ್ಧರೆಂದರೆ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳೇ. ಅವರಿಗೆ ಒಂದೆರಡು ದಿನವೋ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ದಿನವೋ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಅದು ಹೇಗೋ ನಡೆದೀತು. ಇನ್ನುಮೇಲೆ "ಸಾಕಪ್ಪಾ ಸಾಕು" ಎನಿಸಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಎಳೇ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಕುವುದೆಂದರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲವೆ? ಅಲ್ಲೂ ಪರಾವಲಂಬನೆಯೇ ಸರಿ. ಆದರೂ ಮಕ್ಕಳೆಂದರೆ ಎಷ್ಟಾದರೂ ಮುದ್ದೇ. ಮಕ್ಕಳ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯೊಂದೇ ಸಾಕು, ಅವುಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ - ಎನ್ನಿಸಿಬಿಡುವ ಧನ್ಯಕ್ಷಣಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವಂತಹವೇ. ಆದರೆ ವೃದ್ಧರು? ಎಷ್ಟು ಸೇವೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅವರ ಸಿಡುಕೋ ಅಸಮಾಧಾನವೋ ನಮ್ಮ ಉತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ಭಂಗತರುವಂತಹುದೇ.

ಆದರೆ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವರ ಸೇವೆಮಾಡುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುವುವಂತೆ. ಅವೆಂದರೆ ಆಯುಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ, ಯಶಸ್ಸು, ಮತ್ತು ಬಲ. ಈ ನಾಲ್ಕು ದೊರೆಯತಕ್ಕವೆಂದು ಹೇಳಿರುವುದು ಮನುಸ್ಮೃತಿ.. ಆದರೆ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿಯೆಂಬುದು ಬಂದಿಲ್ಲವಲ್ಲ? - ಎನ್ನಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಉತ್ತರಗಳಿವೆ. ವಿದ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಬರೀ ಇಂದಿನ ಡಿಗ್ರೀ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟುಗಳಿಗಾಗಿನ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲ; ಇವೆಲ್ಲಾ ಪಾಶ್ಚಾತ್ತ್ಯರು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹೇರಿರುವ ಕ್ರಮಗಳು. ಬದಲಾಗಿ, ಮುಕ್ತಿಯತ್ತ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯು ಯಾವುದೋ ಅದುವೇ ಸರಿಯಾದ ವಿದ್ಯೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ವೃದ್ಧರೆಂದರೆ ವಯೋವೃದ್ಧರೆಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧರು, ತಪೋವೃದ್ಧರು - ಇವರುಗಳೂ ಉಂಟು. ಯಾರು ನಮಗಿಂತಲೂ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವರೋ ಅವರು ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧರು. ಯಾರು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿರುವರೋ ಅಂತಹವರು ತಪೋವೃದ್ಧರು. ಅಂತಹವರ ಸೇವೆಗೆ ಸತ್ಫಲವೇ ಉಂಟು.

ಆತನು ಕೊಡುವ ನಾಲನೆಯ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾದ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾದದ್ದು. ಅದೆಂದರೆ ಬೇರೆಯಾವುದೋ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾವು ದುಶ್ಚರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನೇ ಮಾಡಿರಬೇಕೆಂಬುದು. ಏನು ದುಶ್ಚರವೆಂದರೆ? ಯಾವುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಮಹಾಕಷ್ಟವೋ ಅದು. ಉಗ್ರತಪಸ್ಸೇ ಅದು.

ಈ ನಾಲ್ಕು ಕಾರಣಗಳ ಯೋಗವಾಗಿ ಈ ಫಲ ದೊರೆತಿದೆ. ಏನದು? ಅನನ್ಯಸುಲಭವಾದ ಭಕ್ತಿ. ಅನ್ಯರಿಗೆ ಸುಲಭವಲ್ಲದ್ದು ಅನನ್ಯಸುಲಭ.

ಯಾರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಸುಲಭವಲ್ಲ? ಮತ್ತಾರು, ನಮ್ಮ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ. ಆತನಾದರೂ ಎಂತಹವನು? ಆತನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಶೇಷಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆತನು ಚಾಣೂರನ ಸಂಹಾರಕ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಯ ದುಷ್ಟಾಂಶಗಳೇ ಕಂಸ-ಚಾಣೂರರು. ದುಷ್ಟರನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುವವನು ಆತ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಆತನು ಭಕ್ತರ ಕಲ್ಮಷಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವವನು. ನಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ರಾಗದ್ವೇಷಾದಿದುರ್ಗುಣಗಳೇ ಕಲ್ಮಷಗಳು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪೋಷಿಸತಕ್ಕವನು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗಿರುವವನು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ದಾರಿದ್ರ್ಯಗಳಿಗೂ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರತಕ್ಕವಳು ಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಭಗವಂತನ ಲಕ್ಷ್ಮವನ್ನು, ಎಂದರೆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು, ಹೊತ್ತಿರುವವಳು ಆಕೆ.

ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿಯ ಭಕ್ತಿಯು ಭವದ್ವೇಷಿಣಿಯಾಗಿರುವುದು. ಅಂದರೆ ಭವದ ಬವಣೆಯಲ್ಲೇ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆಯಷ್ಟೇ ಸಿಕ್ಕುವ ಅಲ್ಪವಾದ ಸುಖವನ್ನೇ ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಭಾವಿಸಿಬಿಡುವಂತೆ ಆಗದಿರುವುದು.

ಹೀಗೆ ಹಿರಿದಾದ ಸುಖಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿ.

ಈಗ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ:

ಯಜ್ಞೈರೀಜಿಮಹೇ, ಧನಂ ದದಿಮಹೇ ಪಾತ್ರೇಷು ನೂನಂ ವಯಂ, /

ವೃದ್ಧಾನ್ ಭೇಜಿಮಹೇ, ತಪಶ್ಚಕೃಮಹೇ ಜನ್ಮಾಂತರೇ ದುಶ್ಚರಮ್, |

ಯೇನಾಸ್ಮಾಕಮ್ ಅಭೂದ್ ಅನನ್ಯಸುಲಭಾ ಭಕ್ತಿರ್ಭವದ್ವೇಷಿಣೀ /

ಚಾಣೂರದ್ವಿಷಿ ಭಕ್ತಕಲ್ಮಷಮುಷಿ ಶ್ರೇಯಃಪುಷಿ ಶ್ರೀಜುಷಿ ||

ಸೂಚನೆ: ಈ ಲೇಖನವು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ದಲ್ಲಿ 6/4/2024 ರಂದು ಪ್ರಕವಾಗಿದೆ.

ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರೀ​ - 56 ಉತ್ತಿಷ್ಠ ನರಶಾರ್ದೂಲ (Astaksari 55 Uttistha Narashardula)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)


"ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಪ್ರಜಾ ರಾಮ" ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳಿಲ್ಲ? ಶನಿವಾರವು ಬಂತೆಂದರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳುವ ಮಂಗಳಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪದ್ಯದ ಪಾದ. ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಾತಾದ್ದರಿಂದ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳೆನಿಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವುದಾಯಿತು.

ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಸಂಗವೊದಗಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು? ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕವರು. ತಾಟಕೆಯು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಬೇಕಿತ್ತು, ಯಜ್ಞಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರಿಗೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ತಮ್ಮ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು. ದೂರದ ದಾರಿ, ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೊಂದು ರಾತ್ರಿ ತಂಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮುಂದುವರೆಸಬೇಕಿತ್ತು. ನಡೆದು ನಡೆದು ಆಯಾಸವಾಗಿತ್ತೋ ಏನೋ, ಅಂತೂ ಬಾಲಕರಾದ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಇನ್ನೂ ಮಲಗಿಯೇ ಇದ್ದರು; ಅವರನ್ನೆಬ್ಬಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಹೇಳಿದ ಶ್ಲೋಕವೇ "ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಪ್ರಜಾ ರಾಮ". ಏನು ಅದರ ಅರ್ಥ? "ಅಯ್ಯಾ ರಾಮ, ನಿನ್ನಿಂದಾಗಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯು ಸುಪ್ರಜಾಶಾಲಿನಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಬೆಳಗಿನ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಏಳಯ್ಯಾ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. ದೇವತಾಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಕರ್ತವ್ಯವು ನೆರವೇರಬೇಕು, ನಿನ್ನಿಂದ" - ಎಂಬುದಾಗಿ.

ಹೀಗೆ "ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಪ್ರಜಾ" ಎಂದು ಎರಡು ಪದಗಳಾಗಿ ನೋಡುವುದೂ ಉಂಟು; ಅಥವಾ "ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಸುಪ್ರಜೆಯೇ" ಎಂಬರ್ಥದಂತೆ, "ಕೌಸಲ್ಯಾಸುಪ್ರಜಾ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ ನೋಡುವುದೂ ಉಂಟು; ಆಗ ಅದು ರಾಮನಿಗೇ ಸಂಬೋಧನೆಯಾಗುವುದು. "ನ ಪ್ರಮದಿತವ್ಯಂ" ಎಂಬಂತೆ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ಚ್ಯುತಿಯಾಗದಿರುವಂತೆ ಹೇಳಿರುವ ಎಚ್ಚರದ ಮಾತಿದೆಂದು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು: ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳುವಂತೆ, "ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಏನೇನನ್ನು ಆಚರಿಸುವರೋ ಅದದನ್ನೇ ಸಾಧಾರಣರೂ ಮಾಡಹತ್ತುವರು". ಹೀಗಾಗಿ ರಾಮನು ಆದರ್ಶಗುಣಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಜನತೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಬಲ್ಲನು - ಎಂಬ ಋಷಿಸಂದೇಶವು ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸರಿಯೇ, ಆದರೆ ರಾಮನನ್ನು "ನರಶಾರ್ದೂಲ" ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆದಿದೆಯಲ್ಲವೇ? - ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ "ಉತ್ತಿಷ್ಠ ನರಶಾರ್ದೂಲ" ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದುದು ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ. ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಇವೇ ಮಾತುಗಳೇ ಬರುತ್ತವೆ. ಇವಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಮಾತನ್ನು ಬಿಡಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪಾದುಕೆಗಾಗಿ ಬಂದ ಭರತನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ರಾಮನಾಡಿದ ಮಾತು. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ/ವಿವರಣೆ ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತವಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಮುಂದಿನದು - ಎಂದರೆ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬರುವ ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮನನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಆಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಶೋಕಾತಿರೇಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಹೇಳುವ ಮಾತು. ಶೋಕವು ಧೈರ್ಯ-ಶೌರ್ಯಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿಬಿಡಬಲ್ಲುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ತತ್ತರಿಸಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿ ಎಬ್ಬಿಸುವ ಮಾತು ಬೇಕಾಗಿದ್ದಿತು. ಎಂದೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಈ ಮಾತು. "ನೀ ಯಾರೆಂಬುದಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನೇ ಅರಿಯೆಯೇ?" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ.

ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನು ಶೋಕಮೋಹಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ತತ್ತರಿಸಿ ಕುಸಿದಿದ್ದಾಗ ಕೃಷ್ಣನು ಅವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸುವನಲ್ಲವೇ? ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ - ಎಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಬಾಲಕಾಂಡ-ಯುದ್ಧಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ - ರಾಮನನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿ ಅವನಿಂದ ಆಗಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವಿದೆಯೆಂಬುದಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯದರಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಗುರು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು; ತಾಟಕಾವಧಕ್ಕೂ ಅಪ್ರಮಾದ(ಅಥವಾ ಎಚ್ಚರ)ವು ಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಎರಡನೆಯದಲ್ಲಿ, ಶೋಕಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ಮೊದಲನೆಯದರಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಃಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದ್ದುದು ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ, ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಶೋಕವನ್ನು  ಕೊಡವಿಕೊಂಡು ಮಹಾಪೌರುಷದಿಂದ ರಾವಣಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಂನಾಹಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ನರಶಾರ್ದೂಲ – ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವನು ತಮಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡವಿಕೊಂಡೆದ್ದು, ಸತ್ತ್ವವೃದ್ಧಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅಸುರವಧೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಏಳಯ್ಯಾ ನರಶಾರ್ದೂಲ - ಎಂಬಲ್ಲಿ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೇ ಇದೆಯಾದರೂ ಅದು ತನ್ನಲ್ಲಿಯ ಪೌರುಷವನ್ನು ಜಾಗರಗೊಳಿಸುವ ಮಾತು. ಶಾರ್ದೂಲವೆಂದರೆ ಹುಲಿ. ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿಯೆನ್ನಲು "ನರಶ್ರೇಷ್ಠ" ಎನ್ನುವ ಬದಲು ನರವ್ಯಾಘ್ರ, ನರಶಾರ್ದೂಲ - ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸುವುದುಂಟು.

ಯಾರೇ ಆಗಲಿ, ಮಾನಸಿಕಕ್ಲೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾಗಲೋ ಹಿರಿದಾದ ಸಾಧನೆಗೆಂದು ಹೊರಡಬೇಕಾಗಿದ್ದಾಗಲೋ, ಇಂತಹ ಪ್ರಶಂಸಾವಚನವು ಉತ್ಸಾಹ-ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಗೊಳಿಸೀತಲ್ಲವೇ?

ಸೂಚನೆ: 6/04/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸುದಿನ ಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Sunday, March 31, 2024

ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ 83(Yaksha prashne 83)

ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

ಪ್ರಶ್ನೆ – 82 'ಕ್ಷಮೆ' ಎಂದರೇನು ?

ಉತ್ತರ - ದ್ವಂದ್ವಸಹಿಷ್ಣುತೆ.  

ಈ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕಾರಣಭಾವಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮವೇ 'ಕ್ಷಮೆ'. ಕ್ಷಮೆ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ ಏನು ? ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷನು ಧರ್ಮರಾಜನ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ 'ದ್ವಂದ್ವ ಸಂಹಿಷ್ಣುತೆ' ಎಂಬ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಧರ್ಮಜ. ದ್ವಂದ್ವ ಎಂದ ಎರಡು ಬಗೆ - ಎರಡು ಪ್ರಕಾರ. ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧಧರ್ಮಗಳು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶೀತ-ಉಷ್ಣ, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಲಾಭ- ಅಲಾಭ, ಜಯ-ಅಪಜಯ ಮುಂತಾದವುಗಳು. ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇಂತಹ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತಾದರೆ ಅದರ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದ್ವಂದ್ವಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಭಿನ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಅವೆರಡನ್ನೂ ಒಂದೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಇದು ಮನೋನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಅಂದರೆ ಎರಡನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಾಗಲೂ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಕಾರವನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಸುಖವು ಬಂದಾಗ ಹಿಗ್ಗುವುದು, ದುಃಖವು ಬಂದಾಗ ಕುಗ್ಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಕಷ್ಟ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ 'ಈ ಕಷ್ಟ ನನಗೆ ಎಂದೂ ತಪ್ಪದು' ಎಂಬುದಾಗಿ ಜೀವಿಕೆಯ ಭರವಸೆಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಇನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸುಖ ಬಂತೆಂದರೆ 'ನಾನೇ ಇಂದ್ರ, ನಾನೇ ದೇವೇಂದ್ರ, ನನಗೆ ಬಂದ ಸುಖ ಎಂದೂ ಕಳೆಯದು' ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸಿ ದುರಹಂಕಾರ, ದುಷ್ಟತನವೆಲ್ಲ ಮೈಗುಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಯಾವನು ಈ ದ್ವಂದ್ವ ಸಂಹಿಷ್ಣುತೆ ಎಂಬ ಗುಣವನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ ಅವನು ಎರಡು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಹಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಶ್ರೀರಾಮನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗುಣವನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು.

ದಶರಥನು ಒಂದು ಶುಭಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಕಲ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೂ ತಿಳಿಸಿ, ಶ್ರೀರಾಮನು ಒಪ್ಪಿಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅತಿಯಾದ ಸಂತಸಪಡಲಿಲ್ಲ ಆತ. ಅದೇ ಕೆಲವು ಸಮಯದ ಅನಂತರ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನು ಕೇಳುವ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತು ಮಂಥರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಕಾನನಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಶ್ರೀರಾಮನ ಭಾವ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಕಾರವನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಶ್ರೀರಾಮನ ಕ್ಷಮಾಗುಣ. ಅತ್ಯಂತ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಎರಡು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನೂ ಯಾವ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಎದುರಿಸಬೇಕು? ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದ. ಅದು ಅವನ ತನುಮನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಮ್ಯವಾದ ಗುಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ನಾವು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬರಬಹುದು. ಆಗ ಶ್ರೀರಾಮನಂತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಹನೆಯಿಂದ ಎದುರಿಸುವ ಗುಣವನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಂತಹ ಗುಣವನ್ನೇ ದ್ವಂದ್ವಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಎನ್ನುವುದು.   

ಸೂಚನೆ : 31/3/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ - 81 ಕರ್ಣನ ವಿಧಿವಾದ- ದ್ರೋಣರ ನಿಷ್ಠುರವಚನ (Vyaasa Vikshita - 81 Karnana Vidhivada - Dronara Nishthuravachana)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)




ಆರ್ಥಿಕವಾದ ಕ್ಲೇಶವುಂಟಾದಾಗ, ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೋ ಅಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೋ ಮಿತ್ರರು ಮಾಡಿಬಿಡಬಲ್ಲರೇ? ಯಾರಿಗೇ ಆಗಲಿ ದುಃಖವಾದರೂ ಸರಿಯೇ, ಸುಖವಾದರೂ ಸರಿಯೇ ವಿಧ್ಯನುಸಾರವಾಗಿಯೇ ಅದು ಆಗುವಂತಹುದು (ವಿಧಿಪೂರ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ದುಃಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಸುಖಮ್). ಮನುಷ್ಯನು ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯೇ ಆಗಿರಲಿ, ಪೆದ್ದನೇ ಆಗಿರಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಲಕನೇ ಆಗಿರಲಿ, ವೃದ್ಧನೇ ಆಗಿರಲಿ; ಜೊತೆಗಾರರುಳ್ಳವನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಒಂಟಿಯೇ ಆಗಿರಲಿ - ದೈವಯೋಗದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಂದುವನು.

ಹಿಂದೆ ರಾಜಗೃಹ ಎಂಬ(ನಗರದ)ಲ್ಲಿ ಅಂಬುವೀಚ ಎಂಬ ರಾಜನಿದ್ದನಷ್ಟೆ. ಮಾಗಧರಾಜರಲ್ಲೊಬ್ಬ ಆತ. ಆತನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದವು; ಶ್ವಾಸರೋಗಪೀಡಿತನೂ ಆಗಿದ್ದ, ಆತ: ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮಂತ್ರಿಗೇ ಅಧೀನನಾಗಿದ್ದ. ಮಂತ್ರಿಯ ಹೆಸರು ಮಹಾಕರ್ಣಿ. ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಆತನೊಬ್ಬನೇ ರಾಜ. ರಾಜಸೈನ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿತಾಗಿ ರಾಜನನ್ನೇ ತಿರಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸಿದ. ರಾಜಭೋಗ್ಯರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ (ಎಂದರೆ ರಾಜನ ಮಡದಿಯರನ್ನೂ) ರತ್ನಗಳನ್ನೂ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನೂ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಂದ ತಾನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಭೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ, ಆ ಮೂಢ.

ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಇವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಲೋಭಿಗೆ ಲೋಭದಿಂದ ಲೋಭವು ಬೆಳೆಯುವಂತಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಅದು ಎಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಬಂದಿತೆಂದರೆ, ರಾಜನ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಬಾಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಸೆಯೇ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ, ರಾಜನು ಇಂದ್ರಿಯಹೀನನಾಗಿದ್ದರೂ, ಶ್ವಾಸರೋಗಪೀಡಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದೆಷ್ಟು ಯತ್ನಪಟ್ಟರೂ ಆ ಮಂತ್ರಿಗೆ ಆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ - ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಆ ರಾಜನ ರಾಜತ್ವವೆಂಬುದು ಉಳಿದುದು ಭಾಗ್ಯವಷ್ಟರಿಂದಲೇ, ಮತ್ತಾವುದರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ರಾಜನೇ, ಈ ರಾಜ್ಯವು ನಿನಗೆಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದು ನಿನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿನ್ನ ಭಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದಿಲ್ಲವೆಂದಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರೂ ಅದು ದೊರೆಯಲಾಗದು.

ಆದುದರಿಂದ, ಕುಶಲನಾದ ರಾಜನೇ, ಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸಾಧು, ಯಾರು ಅಸಾಧು? - ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೋ. ದುಷ್ಟಹೃದಯದವರ ಮಾತು ಯಾವುದು, ದುಷ್ಟರಲ್ಲದವರ ಮಾತು ಯಾವುದು? - ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು - ಎಂದು ಹೇಳಿ, ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ, ಕರ್ಣ.

ಆಗ ದ್ರೋಣನು ಹೇಳಿದನು:

"ದುಷ್ಟನಾದ ಕರ್ಣನೇ, ಈ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ - ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ದ್ವೇಷಭಾವ ನಿನಗುಂಟು. ಎಂದೇ ನನ್ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ.

ಕುರುಕುಲವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗತಕ್ಕ ಪರಮಹಿತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕರ್ಣ. ಅದನ್ನೇ ನೀನು ದೋಷಯುಕ್ತವೆನ್ನುವುದಾದರೆ, ಪರಮಹಿತವು ಯಾವುದೆಂದು ನೀನೇ ಹೇಳು. ಯಾವುದು ಅತ್ಯಂತಹಿತವೋ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಯ ಬಗೆಯಲ್ಲೇನಾದರೂ ಮಾಡುವುದಾದಲ್ಲಿ ಅನತಿಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕೌರವರು ನಶಿಸುವರು - ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ."

ಬಳಿಕ ವಿದುರನು ಮಾತನಾಡಿದನು.

"ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೇ, ನಿನಗೆ ಯಾವುದು ನಿಃಸಂಶಯವಾಗಿಯೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೋ ಅದನ್ನು ಬಂಧುಗಳಾದವರು ನಿನಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾದದ್ದಿದೆ. ಆದರೆ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದಿರುವವರಿಗೆ ಆ ಮಾತು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? (ನ ತ್ವಶುಶ್ರೂಷಮಾಣೇ ವೈ ವಾಕ್ಯಂ ಸಂಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ).

ಸೂಚನೆ : 31/3/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಸುಖಭೋಗಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಭೋಗ್ಯವಾಗುವುದು ಯಾವಾಗ? (Sukhabhogagalu Nijavagi Bhogyavaguvudu Yavaga?)


ಡಾ. ಹೆಚ್. ಆರ್. ಮೀರಾ

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)


ಸುಖಾಪೇಕ್ಷೆಯು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಹಜ. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಬರುವುದೂ ಸಹಜ. ಆ ಹೋಲಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ನಮ್ಮ ನಡೆ ಇವೆಲ್ಲ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನಾವು ಆ ಹೋಲಿಕೆಯ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಅನಗತ್ಯವಾದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಗಳಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಯಾವುದೋ ಸುಖಭೋಗಗಳ ಲಾಲಸೆಯಿಂದ ಅನವರತ ದುಡಿಯುತ್ತೇವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಭೋಗಿಸುತ್ತಾ ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ವಾರಗಳೂ ವರ್ಷಗಳೂ ಉರುಳಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಎಷ್ಟೋ ವೇಳೆ ನಮಗೆ ಆ ಭೋಗಗಳು ಬೇಕೇ ಆಗಿತ್ತೆಂದೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆಯವರು ಭೋಗಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅದರಿಂದ ಆಸೆ ಅಂಕುರಿತವಾಗಿ, ನಮಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೊಂದು ದಿನ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ "ನನ್ನ ಸಮಯವೆಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಕಳೆಯಿತು? ನಾನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕದಿದ್ದಾಗ ಏನೋ ಒಂದು ಬಾಧೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಆ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆವೋ, ಅವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೇವಿಸಿಬಿಟ್ಟವೋ ಎಂಬ ಸಂಶಯವೂ ತಕ್ಕುದೇ.


ಭರ್ತೃಹರಿಯು ತನ್ನ ವೈರಾಗ್ಯಶತಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೇಳುವುದು:


ಕಾಲೋ ನ ಯಾತೋ, ವಯಮೇವ ಯಾತಾಃ

  ತಪೋ ನ ತಪ್ತಂ, ವಯಮೇವ ತಪ್ತಾಃ |

ಭೋಗಾ ನ ಭುಕ್ತಾ, ವಯಮೇವ ಭುಕ್ತಾಃ

  ತೃಷ್ಣಾ ನ ಜೀರ್ಣಾ, ವಯಮೇವ ಜೀರ್ಣಾಃ ||


ಕಾಲವು ಕಳೆದುಹೋಗಲಿಲ್ಲ; ಕಳೆದುಹೋದದ್ದು ನಾವೇ. ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತೆಂದಲ್ಲ; ನಾವೇ ಬೆಂದುಹೋದೆವು (ತಪ್ತವೆಂದರೆ ಬೆಂದಿರುವುದು, ಸುಟ್ಟದ್ದು ಎಂದೂ ಅರ್ಥ; ತಪಸ್ ಕೂಡ ಬಂದಿರುವುದು ಅದೇ ಮೂಲದಿಂದಲೇ, ತಾಪವೆಂದೇ ಅದಕ್ಕೂ ಅರ್ಥ). ಭೋಗವು ಭೋಗಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ; ಭೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು (ಎಂದರೆ ತಿನ್ನಲ್ಪಟ್ಟವರು) ನಾವೇ.

ಆಸೆ ಬತ್ತಲಿಲ್ಲ; ಬತ್ತಿಹೋದದ್ದು ನಾವೇ.


ಹಾಗಾದರೆ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭೋಗವೆಂಬುದೇ ಇರಬಾರದೇ? - ಎಂದರೆ, ಖಂಡಿತ ಇರಬೇಕಾದದ್ದೇ. ಆದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಹಾಗೂ ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನ(ಎಂದರೆ ಕೊನೆ)ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಹಾರವೆಂಬುದು ಜೀವನದ ಒಂದು ಅಗತ್ಯ. ಬರಿಯ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಾವು ಕಂಡಿದ್ದೆವಾದರೆ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ, ರುಚಿಗಳು ನಮಗೆ ಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಜೀವಜಂತುಗಳ ಹಾಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ಕೊಡುವಂಥದ್ದನ್ನು ಹಾಗೇ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದೆವು, ಅದರ ರುಚಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತೀಯಪಾಕಪದ್ಧತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯ-ಲೇಹ್ಯ-ಚೋಷ್ಯ-ಪಾನೀಯಗಳೆಂಬ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಷಡ್ರಸೋಪೇತವಾದ ಆಹಾರಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹಾರವು ಭೋಗವೂ ಕೂಡ.


ಬಹಳ ಹಸಿದಿದ್ದಾಗ ಗಬಗಬ ತಿಂದಾಗ, ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ದೇಹಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಬಹುದು (ಪೂರ್ಣ ದಕ್ಕದೆಯೂ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ವಿಷಯ ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡ) ಅದರ ಒಂದು ಆಯಾಮವಾದ ರುಚಿಯನ್ನು ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೊಂದು ತುತ್ತನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಆಸ್ವಾದಿಸಿಕೊಂಡು ತಿಂದಾಗ, ನಮಗೆ ಆಹಾರದ ಪೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮನಕ್ಕೂ ಒಂದು ತೋಷಣೆ ದೊರಕುವುದು. ಅದರಿಂದ ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಒಂದು ತೃಪ್ತಿ ಒದಗಿಬರುವುದು. ಆದರೆ ನಾವು ಇಲ್ಲಿಗೇ ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಾಗ ಆಹಾರದಿಂದ ದೊರಕುವ ಭೋಗವು ಕೇವಲ ಐಂದ್ರಿಯಿಕ(ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು)-ಭೋಗವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ತಪ್ಪಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇದಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಒಂದು ಆಯಾಮವಿದೆ.


ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಮೊದಲು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ನಂತರ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪದ್ಧತಿ. ಅಂತಹ ಪ್ರಸಾದವು ನಾಲಗೆಗೆ ಮುದ ಕೊಟ್ಟಾಗ, "ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಭೋಗ್ಯವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯವಚನಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ:

"ಎಂತಹ ಒಳ್ಳೆಯ ಸುಖವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅವನ(ಭಗವಂತನ) ಜ್ಞಾಪಕವಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಸೋಂಕಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ!...ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವೆಲ್ಲವೂ ಅವನನ್ನು ಮರೆಯದೇ, ಅವನನ್ನು ಮೆರೆಯಿಸುವಂತೆ  ನಡೆದರೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಇಟ್ಟರೆ ಭವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ".


ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಂತನು ನಮ್ಮ ಅರ್ಹತೆ-ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಭೋಗವನ್ನು ಅವನ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಅವನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಭೋಗಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಅವನಿಗೇ ಸಮರ್ಪಿಸಿದಂತೆ, ಆಹುತಿ ಮಾಡಿದಂತೆ. ಹೀಗೇ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಟಿ-ತುಷ್ಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಮಗೆ ಇಷ್ಟಿ(ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞ)ಯೂ ಫಲಿಸಿದಂತಾಗುವುದು.


ಸೂಚನೆ: 31/03/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸತ್ಸಂಗ ಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣಕರ್ಣಾಮೃತ - 8 ವೇಣುಗಾನದ ನವಪರಿಣಾಮಗಳು ( Krsnakarnamrta - 8 Venuganada Navaparinamagalu)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)




ಕೊಳಲು ಹಿಡಿದಿರುವ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಲೀಲಾಶುಕನು ಬಯಸಿದನಲ್ಲವೆ? ಏನು ಈ ಕೊಳಲಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ? ಅದೇನು ಬರೀ ಕೊಳಲಿಗಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಬಯಸಿರುವುದೆ? ಕಾಸು ಕೊಟ್ಟರೆ ಕೊಳಲು ಕೊಳ್ಳಲಾಗದೇ? ಹಾಗಾದರೆ ಬರೀ ಕೊಳಲಿನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷವಿರುವುದೆಂದಲ್ಲ; ಕೊಳಲಿನಿಂದಾಗುವ ಗಾನದಲ್ಲಿದೆ - ಎಂಬುದು ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನ ಕೊಳಲಿನ ಗಾನವೆಂಬುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಆದುದರಿಂದ ಗಾನ/ಗಾಯಕರ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕೇ ವಿನಾ ಬರೀ ವಾದ್ಯದ ಮೇಲಲ್ಲ - ಎಂದೆನಿಸುವುದು ಸಹಜವೇ. ವಾದ್ಯವಾದಕರಾರು, ಅವರ ಗಾನದ ಉದ್ದೇಶವೇನಿರಬಹುದು? - ಎಂಬಿವೂ ಯುಕ್ತವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ.

ಭಗವಂತನ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಕೊಳಲೆಂದಾದರೆ, ಅದರಿಂದ ಆಗುವ ಪ್ರಭಾವವು ವಿಶಿಷ್ಟವೇ ಸರಿ. ಲೀಲಾಶುಕನು ಅದನ್ನು ಬಹಳ ರಮಣೀಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೂ, ಪ್ರಶು-ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೂ, ಕೊನೆಗೆ ಗಿಡ-ಮರಗಳ ಮೇಲೂ ಆಗಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಏನೇನು ಎಂಬುದರ ಆತನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸೋಣ.

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಲೋಕದ ಮೇಲೆ ಆಗಿರುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಭಾವ. ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲ ಉನ್ಮಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಉನ್ಮಾದವೆಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಒಂದೆರಡು ಕೆಟ್ಟ ಅರ್ಥಗಳೂ ಇವೆ, ಬಹಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಉನ್ಮಾದವೆಂಬುದು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗ; ಅದೊಂದು ಬಗೆಯ ಹುಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಅದು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು. ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿ. ಯೋಗದ ಉನ್ನತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ಸ್ಥಿತಿ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಉನ್ಮನೀ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಉನ್ಮನಿಯನ್ನೇ ಮನೋನ್ಮನಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯುವರು. ಮನೋನ್ಮನಿಯೆಂಬುದು ದೇವತೆಯ ಹೆಸರೂ ಹೌದು. ಶೈವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮೊದಲು ಮನೋನ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಆಮೇಲೆ ಒಳಗೆ ಹೋಗುವ ಕ್ರಮವಿದೆ.

ಆಂತರಂಗಿಕವಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಮನೋನ್ಮನೀ - ಎಂಬ ಅವಸ್ಥೆಯು ಉಂಟಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಭಗವತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುವುದು - ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮನೋನ್ಮನಿಯನ್ನೇ ದೇವತೆಯನ್ನಾಗಿ ತೋರಿಸಿ, ಮೊದಲು ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮವೆಂದು ವಿಹಿತಮಾಡಿರುವುದು. ಮನಸ್ಸು ಏಕಾಗ್ರವಾದಾಗಲೇ ಈ ಅವಸ್ಥೆಯು ಸಿದ್ಧಿಸುವುದು. ಆಗ ಉಂಟಾಗುವ ಭಗವದ್-ಅಭಿಮುಖತೆಯೇನೂಂಟೋ ಅದೇ ಮನೋನ್ಮನೀ. ಈ ಶಬ್ದದ ಪುಲ್ಲಿಂಗರೂಪವೇ ಮನೋನ್ಮನ. ಮನೋನ್ಮನ ಎಂಬುದು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಹೆಸರು. ಮತ್ತು ಆ ಹೆಸರಾದರೂ ವೇದದಲ್ಲಿಯೇ ಬರುವಂತಹುದು ಹೀಗೆ ಮನೋನ್ಮನ-ಮನೋನ್ಮನಿಯರು ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರು, ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು. ಪ್ರಕೃತಿಮಾತೆಯ ಅನುಗ್ರಹವಾದ ಬಳಿಕವೇ ಪರಮಪುರುಷನ ಅನುಗ್ರಹವಾಗುವುದು. ಪ್ರಕೃತಿಮಾತೆಯನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡೇ ಭಗವಂತನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಇಂತಹ ಒಂದು ಉದಾತ್ತವಾದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಈ ಕೊಳಲಿನಿಂದ ಬರುವ ನಾದಕ್ಕಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಂಶೀನಿನಾದವೆಂದರೆ ಕೊಳಲಿನ ನಾದವೇ. ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು ಇನ್ನೂ 'ಶಿಶು'ವೆನಿಸಿರುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ. ಎಂದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಸಹ ನುಡಿಸುವ ಕೊಳಲಿಗೆ ಇಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು - ಎಂದರ್ಥ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಲೋಕವೇ ಮೈಮರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವಂತಹುದು - ಎಂಬರ್ಥವು ತೋರಿದರೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅದನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉನ್ನತವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಈ ಕೊಳಲಿನ ನಾದ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ವೇದಗಳು ಹೊಮ್ಮುವಂತೆ, ಧ್ವನಿತವಾಗುವಂತೆ, ಮಾಡುವ ನಾದವಿದು. ಎಂದರೆ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುವ ಕೆಲ ಸಂಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಈ ವೇಣುವಾದನದಲ್ಲಿ ತೋರುತ್ತಿದೆ - ಎಂಬಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ ವಿಶೇಷವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದೇನೆಂಬುದನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳೋಣ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ವೃಕ್ಷಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ಹರ್ಷವುಂಟುಮಾಡುವ ಧ್ವನಿಯಿದು. ಗಿಡ-ಮರಗಳಿಗೂ ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿಯೆಂಬುದುಂಟು. ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ ಸಹ ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯವುಂಟೆಂದು ಮಹಾಭಾರತವೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತದಿಂದಲೇ ಸಸ್ಯರಾಶಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತರು-ಗುಲ್ಮಗಳಿಗೂ ವೃಕ್ಷವನಸ್ಪತಿಗಳಿಗೂ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಈ ವೇಣುಗಾನ. ಸಸ್ಯ-ವೃಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಸುಖದುಃಖಗಳು ಉಂಟೆಂಬುದನ್ನು ಮನುಸ್ಮೃತಿಯು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುವ ಗಾನವಿದು. ಬೆಟ್ಟವು ಅದೆಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ! ಅದನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದುಂಟೆ? - ಎಂದು ಕೇಳಬಹುದು. ಗಂಧರ್ವಗಾನಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಆಗಲು ಶಕ್ಯವಿದೆ -ಎಂಬುದಾಗಿ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ಎಂತಹ ಕಲ್ಲೆದೆಯವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕರಗಿಸಿಬಿಡಬಹುದೆಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಇದಕ್ಕೆ - ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೆಲವರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದರೂ, ನಾರದ-ಹನುಮಂತ ಇವರ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಾನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೇರ್ಪಟ್ಟು, ಬಂಡೆಯು ಕರಗುವ ಹಾಗೂ ತಂಬೂರಿಯು ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡುಬಿಡುವ ಪ್ರಸಂಗವು ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಐದನೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಗೋವೃಂದದ ಮೇಲೆ. ತರುಲತೆಗಳಿಗೆ ಹರ್ಷವುಂಟಾದರೆ, ಗೋಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆನಂದವೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಾದವು ಎತ್ತಣಿಂದ (ಎಂದರೆ ಯಾವ ಕಡೆಯಿಂದ) ಬರುತ್ತಿರುವುದೋ, ಅತ್ತ ಕಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕಿವಿಯನ್ನು ನಿಮಿರಿಸಿ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತೇವೆ.

ಆರನೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಗೋವಳರ ಮೇಲೆ. ಗೋಪಾಲಕರಿಗೆ ಅದೇನೋ ಸಂಭ್ರಮ. ದನಕಾಯುವವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಾನೊಬ್ಬ ಕೊಳಲನೂದುತ್ತಿರುವ ಸಂನಿವೇಶವು ಎಷ್ಟೋ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಎಂದೂ ಆಗಿಲ್ಲದ ಸಂತೋಷ ಇಂದಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಏಳನೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಮುನಿಗಳ ಮೇಲೆ. ಧ್ಯಾನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ನಾನಾನಾದಗಳನ್ನು ಕೇಳುವರೆಂದು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವೇಣುನಾದವು ಆ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನೇ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಮುಕುಳಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಕುಲವೆಂದರೆ ಮೊಗ್ಗು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಅರಳಿದರೂ ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಗಸ್ಥಿತಿಯು ಅವರಲ್ಲೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಎಂಟನೆಯದಾಗಿ ಏಳೂ ಸ್ವರಗಳೂ ಕೊಳಲಿನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ. ಸ-ರಿ-ಗ-ಮ-ಪ-ಧ-ನಿಗಳು ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳು. ಒಳ್ಳೆಯ ಕೊಳಲಿನಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಬರುವುವು.

ಒಂಭತ್ತನೆಯದಾಗಿ ಓಂಕಾರದ ಅರ್ಥವೇನೋ ಅದೇ ಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ, ಈ ವೇಣುವಿನಲ್ಲಿ. ಓಂಕಾರವು ಸರ್ವವೇದಗಳ ಮೂಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮೂಲ. ಅದುವೇ ಸಮಸ್ತ ವಾಙ್ಮಯಕ್ಕೂ ಮೂಲ. ಹೀಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಮೂಲವನ್ನೇ ಮುಟ್ಟಿ ಬರುತ್ತಿದೆ, ಈ ವೇಣುಗಾನ. ಎಂದೇ ಅದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದದ್ದು, ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಕವಿ ಲೀಲಾಶುಕ.

ಈಗ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡಿ.

ಲೋಕಾನ್ ಉನ್ಮದಯನ್, ಶ್ರುತೀರ್ ಮುಖರಯನ್, ಕ್ಷೋಣೀರುಹಾನ್ ಹರ್ಷಯನ್ /

ಶೈಲಾನ್ ವಿದ್ರವಯನ್, ಮೃಗಾನ್ ವಿವಶಯನ್, ಗೋವೃಂದಮ್ ಆನಂದಯನ್ |

ಗೋಪಾನ್ ಸಂಭ್ರಮಯನ್, ಮುನೀನ್ ಮುಕುಲಯನ್, ಸಪ್ತಸ್ವರಾನ್ ಜೃಂಭಯನ್ /

ಓಂಕಾರಾರ್ಥಮ್ ಉದೀರಯನ್ ವಿಜಯತೇ ವಂಶೀ-ನಿನಾದಃ ಶಿಶೋಃ ||

ಸೂಚನೆ: ಈ ಲೇಖನವು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ದಲ್ಲಿ30/3/2024 ರಂದು ಪ್ರಕವಾಗಿದೆ.

Saturday, March 30, 2024

ಅಷ್ಟಪಾಶ ಮೀರಿದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (Astapasha Mirida Prahlada)

ಲೇಖಕರು: ಡಾ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ  ಟಿ.ವಿ.

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)



ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಳದವರು ಇರಲಾರರು. ಭಾಗವತ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಳನೇ ಸ್ಕಂದದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗ  ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಶ್ರೇಷ್ಟ ಭಕ್ತನೆಂದು ಆಚಾರ್ಯ ಶಂಕರರು ತಮ್ಮ  ಲಕ್ಷ್ಮೀನೃಸಿಂಹ ಕರಾವಲಂಬ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವದಂಶವಿದೆಯಂದು ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ವಿಭೂತಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸಾರಿ, ಅಸುರರಲ್ಲಿ  ತಾನೇ ಪ್ರಹ್ಲಾದನೆಂದಿದ್ದಾನೆ.

ದ್ವೇಷ, ನಾಚಿಕೆ, ಭಯ, ಶಂಕೆ, ಜುಗುಪ್ಸೆ, ಕುಲ, ಜಾತಿ, ಶೀಲ ಎಂಬ ಅಷ್ಟಪಾಶಗಳು ಆಸುರೀ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವು ಮಾನವರಿಗೆ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಬಂಧನವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆಯೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹುಟ್ಟು-ಸಾವಿನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಮನುಜನು ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡು, ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯದ ಫಲ, ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ, ಜೀವನದ ಮೂಲವನ್ನೇ ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಗುರುಚರಣದ ನಿರ್ಭರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಸಂಸಾರದ ಪಾಶದ ಕೊಂಡಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಎಂದು ಆಚಾರ್ಯ ಶಂಕರರು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಷ್ಟಪಾಶಗಳ ಆಸುರೀ ಸಂಪತ್ತಿರುವ ರಾಕ್ಷಸಸಮೂಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೈವೀಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ.   ತಂದೆಯಾದ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನಿಂದ ದ್ವೇಷ,  ಜೀವಕ್ಕೇ ತೊಂದರೆಯಾಗುವ ಭಯಾನಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು, ಅಸಹನೆ, ಅಪಶಬ್ದಗಳು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ  ಅವನ ಒಲವು ದೈವದ ಕಡೆಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. "ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ-ಭಗವಂತ ಇವರುಗಳ ಯೋಗವಾದರೆ, ಗುರುವಿನ ಹಿಂದಿರುವ ದೈವೀಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ಮನಮುಟ್ಟುವ ಮಾತು ಸ್ಮರಣೀಯ.  ಪ್ರಹ್ಲಾದ-ಗುರುನಾರದರ-ಶ್ರೀಹರಿಯಕೃಪೆಯ ಯೋಗವನ್ನು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಈ ಯೋಗದಿಂದ ತರಳ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಅಷ್ಟಪಾಶಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನಾಗಿದ್ದ. ಯೋಗದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವದಾದರೆ, ಆಜ್ಞಾ ಚಕ್ರ ದಾಟಿದವರಿಗೆ ಅಷ್ಟಪಾಶಗಳು ಏನೂ ಮಾಡಲಾರವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಕೊಟ್ಟ ಉಪದ್ರವಗಳು ಏನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಕಾಲವು ಕೂಡಿಬಂದಾಗ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಂತನೇ ಶಿಷ್ಟ ರಕ್ಷಣೆ ದುಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಣೆ ಎಂಬಂತೆ ತಾನೇ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ಎಂದು  ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

 ಇದೆಲ್ಲವೂ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಥೆ, ಇದರ ಪ್ರಸಕ್ತತೆ ಇಂದಿಗೂ ಇದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜ.  ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಅಷ್ಟಪಾಶಗಳ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕಾಲಧರ್ಮಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೈವದಾನವರ ಕಲಹ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಗತಿಯೆನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.  ಸಜ್ಜನರು  ಗುರುಕೃಪೆ  ಹಾಗೂ  ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಭೋದಿಸಿದ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನೆ, ಸ್ಮರಣೆ, ಪಾದಸೇವನೆ, ಅರ್ಚನೆ, ವಂದನೆ, ದಾಸ್ಯ, ಸಖ್ಯ  ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿವೇದನೆಯೆಂಬ ಸಾಧನೆಯಿಂದ, ಅಷ್ಟಪಾಶಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಬಹುದು. ಆಗ ಯಾವ ಪಾಶಗಳಾಗಲೀ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಾಗಲೀ ತಾವರೆ ಎಲೆಯಮೇಲಿನ ನೀರಿನಂತೆ ಅಂಟಲಾರದು. "ಭಕ್ತಾನುರಕ್ತ ಪರಿಪಾಲನ ಪಾರಿಜಾತ ಲಕ್ಷ್ಮೀನೃಸಿಂಹ ಮಮ ದೇಹಿ ಕರಾವಲಂಬಂ" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾಗೋಣ.

ಸೂಚನೆ: 30/3/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಮನೋಲ್ಲಾಸ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Monday, March 25, 2024

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ - 78 ಕರ್ಣನ ಯುದ್ಧೋಪದೇಶ (Vyaasa Vikshita - 78 Karnana Yuddhopadesha)

 ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)




ಕೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಅವರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುದೆನ್ನುವುದೂ ಸಹ ಯಾರಿಂದಲೂ ಆಗದ ಮಾತು. ಅವರು ಹೀನದೀನರಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಅವರನ್ನು ದ್ರೌಪದಿಯು ವರಿಸಿರುವಳು; ಹಾಗಿರಲು, ಈಗಂತೂ ಸೊಗಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ? ಒಬ್ಬಳಿಗೇ ಹಲವು ಪತಿಯರೆಂಬುದು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಬಯಸುವ ಗುಣವೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಕೃಷ್ಣೆಯು ಪಡೆದೇ ಇದ್ದಾಳೆ; ಹೀಗಿರುವವಳಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿಬಿಡುವುದು - ಎನ್ನುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಮಾತಲ್ಲ.

ಇನ್ನು ದ್ರುಪದನ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅತನು ಆರ್ಯವ್ರತ: ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸತಕ್ಕವನು. ಅತನೇನೂ ಧನಲೋಭಿಯಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯದಾನವನ್ನೇ ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ, ಅತನು ಪಾಂಡವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವವನೇನಲ್ಲ. ಆತನ ಪುತ್ರ(ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ)ನೂ ಅಷ್ಟೆ: ಗುಣಶಾಲಿ, ಹಾಗೂ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನು.

ಹೀಗಾಗಿ ನೀ ಹೇಳಿದ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೆನ್ನುವುದು ಯಾವ ರೀತಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ.

ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಮಗೆ ಮಾಡಲಾಗುವಂತಹುದೆಂದರೆ ಇದೋ ಇದು: ಪಾಂಡವರು ಇನ್ನೂ ಬೇರೂರಿಲ್ಲವೆಂದಿರುವಾಗಲೇ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಹರಿಸತಕ್ಕದ್ದು. ಅದು ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಾದರೆ ಚೆನ್ನು.

ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷವು ಮಹತ್ತಾಗಿರುವುದೋ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ದ್ರುಪದನಿನ್ನೂ ಲಘುವಾಗಿಯೇ ಇರುವನೋ ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಅವರ ಮೇಲೇರಿಹೋಗುವುದನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಲಿ, ಬೇರೆ ವಿಚಾರ ಬೇಡ. ಎಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದ ವಾಹನಗಳು, ಮಿತ್ರರು, ಕುಲಗಳು - ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳವೋ, ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಓ ಗಾಂಧಾರೀಪುತ್ರನೇ, ಅವರ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರು! ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ರಾಜಾ ದ್ರುಪದನು ತನ್ನ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಗಳಾದ ಮಕ್ಕಳ ಸಮೇತನಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೇರಿಬರುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡನೋ ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಇದಾಗಲಿ! ಯಾದವಸೈನ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದ್ರುಪದನ ಅರಮನೆಯತ್ತ ಕೃಷ್ಣನು ಪಾಂಡವರಾಜ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಾನು; ಅಷ್ಟರೊಳಗೇ ತೋರಿಸು ನಿನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು!

ಐಶ್ವರ್ಯವೇನು, ಬಗೆಬಗೆಯ ಭೋಗಗಳೇನು, ಇಡೀ ರಾಜ್ಯವೇನು - ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಕೊಡಲೂ ಸಿದ್ಧನಿರುವನು, ಆ ಕೃಷ್ಣನು! ಇಂತಹುದನ್ನು ಕೊಡಬಾರದೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ, ಆತನಿಗೆ! ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭರತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಹೇಗೆ? ವಿಕ್ರಮದಿಂದ! ಇಂದ್ರನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಗೆದ್ದದ್ದು ಹೇಗೆ? ವಿಕ್ರಮದಿಂದಲೇ! ರಾಜನೇ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನನ್ನು ಹೊಗಳುವುದು ಆತನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಮೇರೆಗೇ. ಶೂರರ ಸ್ವಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಪರಾಕ್ರಮವೇ ಸರಿ! ಮಹತ್ತಾದ ಚತುರಂಗಸಮೇತವಾದ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ದ್ರುಪದನನ್ನು ಮಥನಮಾಡಿ ಪಾಂಡವರನ್ನಿಲ್ಲಿಗೆ ಸೆರೆಹಿಡಿದು ತರೋಣ! ಸಾಮದಿಂದಾಗಲಿ, ದಾನದಿಂದಾಗಲಿ, ಭೇದದಿಂದಾಗಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದು! ಎಂದೇ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದಲೇ ಗೆದ್ದು ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೋಗಿಸು. ಇದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಅದೆಂತಹುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಾ ಕಾಣೆ - ಎಂದನು.

ರಾಧೇಯ(ಕರ್ಣ)ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು "ಕರ್ಣ, ನೀನು ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕೃತಾಸ್ತ್ರ (ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲವನು). ಸೂತವಂಶಕ್ಕೇ ಆನಂದವುಂಟುಮಾಡುವವನು. ಪರಾಕ್ರಮಯುಕ್ತವಾದ ಈ ಮಾತು ನಿನಗೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಭೀಷ್ಮ-ದ್ರೋಣ-ವಿದುರರೊಂದಿಗೆ ಕಲೆತು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಯಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿ. ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮುಂದೆ ನಮಗೆ ಸುಖವಾದೀತೋ ಹಾಗೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ. ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದವನೇ, ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣರನ್ನೂ ಸರ್ವಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಬರಮಾಡಿಸಿ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದನು.

ಸೂಚನೆ : 3/3/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.    

Sunday, March 24, 2024

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ - 80 ದ್ರೋಣರ ಖಚಿತವಾದ ನುಡಿ (Vyaasa Vikshita - 80 Dronara Khachitavada Nudi)

ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)


ಭೀಷ್ಮರು ಮಾತನಾಡಿದ ಬಳಿಕ ದ್ರೋಣರು ನುಡಿದರು:

ರಾಜಾ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೇ, ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಗೆಂದು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹವರು ಹೇಳಬೇಕಾದದ್ದಾದರೂ ಏನನ್ನು? ಧರ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಗೂ, ಅರ್ಥಪ್ರಾಪ್ತಿಗೂ, ಯಶಃಪ್ರಾಪ್ತಿಗೂ (ಎಂದರೆ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ) – ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಅನುಗುಣವಾದದ್ದು ಯಾವುದೋ ಅದನ್ನು. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದಾದರೂ ಈ ಬಗೆಯೇ.

ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭೀಷ್ಮನ ಮತಿಯೇನೋ ನನ್ನ ಮತಿಯೂ ಅದೇ (ಎಂದರೆ ಭೀಷ್ಮನ ಮಾತೂ, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕೀರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀವು ಹೊಂದಲು ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವುದೇ). ಕುಂತಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಪಾಲು ದೊರೆಯಬೇಕಾದದ್ದೇ; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರಷ್ಟೆ ಅದು ಸನಾತನಧರ್ಮವಾಗುವುದು.

ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡತಕ್ಕ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಈಗ ದ್ರುಪದನ ಬಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕಳಿಸೋಣವಾಗಲಿ; ಹಾಗೂ ಪಾಂಡವರಿಗೆಂದು ಅನೇಕರತ್ನಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದಾಗಬೇಕು. ದ್ರುಪದನು ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಡೆಯವನೆಂದಾಯಿತಲ್ಲವೇ? ಆದ್ದರಿಂದ ಗಂಡಿನ ಕಡೆಯವರಾಗಿ ಧನರತ್ನಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದಾಗಬೇಕು.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ-ದುರ್ಯೋಧನರಿಗೆ ಪರಮವಾದ ವೃದ್ಧಿಯೂ ಪರಮಸಂತೋಷವೂ ಉಂಟಾಗಿರುವುದು - ಎಂಬುದಾಗಿ ದ್ರುಪದ-ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳತಕ್ಕದ್ದು. ಈ ಸಂಬಂಧವು ಅದೆಷ್ಟು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ (ಎಂದರೆ, ಔಚಿತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ)! - ಎಂಬುದನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೌಂತೇಯರನ್ನೂ (ಎಂದರೆ ಕುಂತಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನೂ) ಮಾದ್ರೇಯರನ್ನೂ (ಎಂದರೆ ಮಾದ್ರಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನೂ) ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಬೇಕು. ಹೊಳೆಯುವ ಚಿನ್ನದಾಭರಣಗಳನ್ನು ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆಂಬುದಾಗಿ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಕೊಡುವುದಾಗಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ದ್ರುಪದನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸರ್ವಪಾಂಡವರಿಗೂ, ಕುಂತಿಗೂ ಸಹ ಯಾವುದು ಯುಕ್ತವೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಡುವುದು.

ಹೀಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಬಳಿಕ, ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ  ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲೆಂದು ದ್ರುಪದನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಕೊಡತಕ್ಕದ್ದು. ಪಾಂಡವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ದ್ರುಪದನ ಅನುಮೋದನೆಯು ದೊರೆತ ಬಳಿಕ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ದುಃಶಾಸನನೂ ವಿಕರ್ಣನೂ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತರಲಿ (ವಿಕರ್ಣನು ದುರ್ಯೋಧನನ ತಮ್ಮ).

ಆ ಬಳಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಆ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಸದಾ ನೀನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿರುವುದು; ಪಾಂಡವರಾದರೂ ಪ್ರಜೆಗಳ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪೈತೃಕವಾದ (ಎಂದರೆ ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದ) ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರಲಿ. ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಪಾಂಡವರು - ಇವರಿಬ್ಬರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವು ಹೀಗೆಯೇ ಇರತಕ್ಕದ್ದು - ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನಿಗೂ ನನಗೂ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವುಂಟು – ಎಂದನು.

ಆಗ ಕರ್ಣನು ಹೇಳಿದನು:

ಮಹಾರಾಜ, ತಮ್ಮ ಕಡೆಯಿಂದ ಭೀಷ್ಮರಿಗೂ ದ್ರೋಣರಿಗೂ ಅರ್ಥ-ಮಾನಗಳು (ಎಂದರೆ ಧನ-ಗೌರವಗಳು) ದೊರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯರೆಂಬುದಾಗಿಯೇ ಅವರನ್ನು ತಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವಿರಿ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಯಾವುದು ನಿಮಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೋ  ಅದನ್ನು ಮಂತ್ರಾಲೋಚನರೂಪವಾದ ಸಲಹೆಯಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ: ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದುದು ಇರುವುದುಂಟೇ?!

ದುಷ್ಟವಾದ ಮನಸ್ಸು; ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟ ಅಂತರಾತ್ಮ - ಇವನ್ನುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸಾದುದನ್ನು ಹೇಳಲಾದೀತೇ? ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾನ್ಯವೆನಿಸುವಂತಹುದನ್ನು ಅಂತಹವರು ಹೇಗೆ ತಾನೆ ಮಾಡಿಯಾರು? (ಕಥಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸತಾಂ ಮತಂ?)

ಸೂಚನೆ : 24/3/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ 82(Yaksha prashne 82)

ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)


ಪ್ರಶ್ನೆ – 81 'ದಮ' ಎಂದರೇನು ?

ಉತ್ತರ - ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು.  

ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷನ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುತ್ತುಬಳಸಿ ಕೇಳಿದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಯೋಚಿಸಿ ಉತ್ತರಕೊಡಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆ ಜಾಸ್ತಿ ಇವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತವಾದ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುವ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ಈ ಪ್ರಶ್ ಅತಿವಿರಳ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆಯೋ? ಎಂದೇ ಸಂದೇಹಿಸುವಷ್ಟು ಸುಲಭದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮರಾಜನ ಉತ್ತರವೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. 

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೇ 'ದಮ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಉಂಟು. ಅವೆರಡೂ ಒಂದೇ. ಏಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸೂ ಒಂದು ಇಂದ್ರಿಯವೇ. ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯವಾದ ವಿಷಯದ ಅರಿವು ಯಾವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದೋ ಅದನ್ನೂ 'ಇಂದ್ರಿಯ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಳಸಿ; ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಮೂಗು, ನಾಲಿಗೆ, ಚರ್ಮ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ 'ಇಂದ್ರಿಯ' ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿ. ಏನೇ ಇದ್ದರೂ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಮಾನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ವಿಷಯವೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ 'ದಮ' ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಯಾವ ಅಪರಾಧವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. 

'ದಮ' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಎಂಬರ್ಥವಿದೆ. 'ಇದು ಭೂಮಿ, ಇದು ಗಾಳಿ' ಇತ್ಯಾದಿಯಾದ ಅರಿವು ಬರಬೇಕಾದರೆ ಇವೇ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಆ ಅರಿವು ಬರಬೇಕಾದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಹಕಾರವೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲವೇ? ಇವೆರಡನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುವುದು ಎಂದರೆ ಏನರ್ಥ? ಸಂಪೂರ್ಣ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಎಂಬರ್ಥವೇ? ಹಾಗಾದರೆ ಅರಿವು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ? ಎಂಬ ಸಂದೇಹವೂ ಬಾರದಿರದು. ಅರಿವು ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು ಎಂಬರ್ಥವಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಅನರ್ಥವನ್ನು ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಷ್ಟೆ. ಇದೇ ಮನಸ್ಸು ಸಾಧಕವೂ ಬಾಧಕವೂ ಆಗಬಹುದು. ಸಾಧಕವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸಿ; ಬಾಧಕವಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುವುದೇ ಸಂಯಮನ. ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪಳಗಿಸಿ ಬಳಸುವುದು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರ ಎಂಬ ಎರಡು ಮುಖಗಳು ಉಂಟು. ಮನಸ್ಸು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಹರಿದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಮನೋನಿಯಂತ್ರಣ ಎಂದೇ ಕರೆಯಬಹುದು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಣ್ಣು ಕಿವಿ ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರ ಅರಿವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಅದೇ ಅರಿವಿನಿಂದ ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದನ್ನೇ ಮನೋನಿಗ್ರಹ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇಂತಹ ನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಸಬಹುದು. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಮುಖ್ಯ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಚಂಚಲವಾದುದು. ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗೀತಾಚಾರ್ಯನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಉಪಾಯವನ್ನೂ ಅಲ್ಲೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು 'ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಇಷ್ಟವನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ದಮ. 

ಸೂಚನೆ : 24/3/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.