Monday, November 2, 2026

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ 212 ಕೃಷ್ಣನಿಂದಲೇ ಬರಲಿದೆ ಶಿಶುಪಾಲನ ಮೃತ್ಯು! (Vyaasa Vikshita 212)

ಲೇಖಕರು : ಡಾ|| ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)



image.png



ಮರೆಯಾಗಿದ್ದ ಭೂತವು, ಅಶರೀರವಾದ ವಾಣಿಯಾಗಿ, ಶ್ರುತಶ್ರವೆ(ಶಿಶುಪಾಲನ ತಾಯಿ)ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು:

"ಯಾರ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿದಾಗ ಈ ಶಿಶುವಿನ ಅಧಿಕವಾದ ಎರಡು ಭುಜಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಹೋಗುವುವೋ, ಹಾಗೂ ಹಣೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣು ಲಯಹೊಂದುವುದೋ, ಆತನೇ ಈತನಿಗೆ ಮೃತ್ಯುವಾಗುವನು!”

ಮೂರು ಕಣ್ಣು, ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳುಳ್ಳ ಮಗುವೊಂದು ಜನಿಸಿರುವುದೆಂಬುದಾಗಿ ಕೇಳಿ ಭೂಮಂಡಲದ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರವಾಗಿ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಬಂದವರನ್ನೆಲ್ಲ ರಾಜನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಅರಸನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೂ ಮಗುವನ್ನಿರಿಸಿ ನೋಡುವುದಾಯಿತು.

ಹೀಗೆ ಸಾವಿರ ರಾಜರ ಸರದಿಯೂ ಆಯಿತು. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರ ತೊಡೆಯನ್ನೇರಿ ಕುಳಿತಾಗಲೂ ಆ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ  ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಇದನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ತಿಳಿದರು, ಸಂಕರ್ಷಣ-ಜನಾರ್ದನರು - ಎಂದರೆ ಬಲರಾಮ-ಕೃಷ್ಣರು. ದ್ವಾರವತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ಅವರಿಬ್ಬರು ಚೇದಿಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರೂ ಯಾದವಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು; ಸೋದರತ್ತೆಯಾದ ಅವಳೂ ಯಾದವಿಯೇ. ಸೋದರತ್ತೆಯನ್ನು ಕಾಣಲೆಂದು ಅವರು ಬಂದಿದ್ದರು.

ಬಂದವರೇ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ, ಎಂದರೆ ಯಥ್ಯಾಜ್ಯೇಷ್ಠವಾಗಿ - ಅರ್ಥಾತ್ ಹಿರಿಯವ ಮೊದಲು ಕಿರಿಯವ ಆಮೇಲೆ ಎಂಬ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ -  ರಾಜನಿಗೂ (ಎಂದರೆ ದಮಘೋಷನಿಗೂ), ಹಾಗೂ ಅವಳಿಗೂ (ಎಂದರೆ ಶ್ರುತಶ್ರವೆಗೂ), ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆಯ ಜೊತೆ, ಅನಾಮಯಪ್ರಶ್ನೆ - ಎಂದರೆ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ- ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು, ಆ ರಾಮ-ಕೇಶವರು.

ಅವರು ಕುಳಿತುಕೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ವೀರರನ್ನು ಮತ್ತೂ ಅಧಿಕವಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆದರಿಸಿ, ದಾಮೋದರನ, ಎಂದರೆ ಕೃಷ್ಣನ, ಉತ್ಸಂಗದಲ್ಲಿ, ಎಂದರೆ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ, ಶ್ರುತಶ್ರವೆಯು ಸ್ವತಃ ಮಲಗಿಸಿದಳು, ತನ್ನ ಶಿಶುವನ್ನು.

ಹಾಗೆ ಅವಳು ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ಎರಡೂ ಅಧಿಕವಾದ ಭುಜಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋದವು! ಹಾಗೆಯೇ ಆತನ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿದ್ದ, ಎಂದರೆ ಹಣೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ, ಕಣ್ಣು ಸಹ ಅಲ್ಲೇ ವಿಲೀನವಾಯಿತು!

ಅದನ್ನು ಕಂಡು ವ್ಯಥಿತಳೂ ಹೆದರಿದವಳೂ ಆದಳು, ಶ್ರುತಶ್ರವೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ವರವೊಂದನ್ನು ಬೇಡಿದಳು:

"ಕೃಷ್ಣಾ, ಮಹಾಭುಜನೇ, ನಾನು ಭಯಾರ್ತೆ. ನನಗೊಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಡು, ಕೃಷ್ಣ. ಆರ್ತರಿಗೆ ನೀನಲ್ಲವೆ ನೆಚ್ಚಿಕೆಯಾದವನು, ಭೀತರಾದವರಿಗೆ ಅಭಯಪ್ರದನಾದವನು?"

ಅವಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಕೃಷ್ಣನೆಂದನು: “ಧರ್ಮಜ್ಞಳಾದ ದೇವಿಯೇ, ನೀನು ಹೆದರಬೇಡ. ನನ್ನಿಂದ ನಿನಗೆ ಭಯವು ಬರದು. ಯಾವ ವರವನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡಲಿ? ಸೋದರತ್ತೆಗೆ ನಾನೇನನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು? ಅದು ಶಕ್ಯವೋ, ಅಶಕ್ಯವೋ, ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ನಾ ನಡೆಸಿಕೊಡುವೆ."

ಕೃಷ್ಣನು ಹೀಗೆ ನುಡಿಯಲು ಅವಳು ಹೀಗೆಂದಳು: "ಮಹಾಬಲನೇ, ಶಿಶುಪಾಲನ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ನೀ ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು – ನನಗೋಸ್ಕರವಾಗಿ. ಓ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. ಇದುವೇ ನಾ ಕೇಳುವ ವರವೆಂದು ತಿಳಿ" ಎಂದಳು.

ಅದಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣನು, "ವಧಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವೆನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ನನ್ನೀ ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಗನ ನೂರು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ನಾ ಕ್ಷಮಿಸುವೆ! ಶೋಕ ಬೇಡ" ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಸೂಚನೆ :  01/11/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 


ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರತ್ನಮಾಲಿಕೆ 91 (Prasnottara Ratnamalike 91)

ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)

image.png


ಪ್ರಶ್ನೆ - ೯೧. ಯಾವುದು ಆಶೌಚ

ಉತ್ತರ -  ಮನುಷ್ಯರ ಋಣ.


ಶೌಚ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದಾರ್ಥದ ಸಹಜ ಧರ್ಮ. ಇದರ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದು ಆ ಆ ಪದಾರ್ಥದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವಂತಹದ್ದು ಅದೇ ಆಶೌಚ. ಪ್ರಕೃತ ಆಶೌಚ ಎಂಬ ಪದವು ಮುಖ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಬರುವ ಅಶುದ್ಧಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಳಸುವ ಪದವಾಗಿದೆ. ಮೃತಾಶೌಚ, ಜಾತಾಶೌಚ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಆಶೌಚ ಪದದ ಬಳಕೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೆ ಉಂಟಾದ ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಲ, ಕಲ್ಮಷ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಉಂಟು. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಏರುಪೇರು ಉಂಟಾದಾಗ ಆಗುವ ಮಾನಸಿಕವಾದ ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶೌಚ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹೀಗಿದೆ - ಆಶೌಚವು ಯಾವುದು? ಎಂದು. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಹೀಗಿದೆ - ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಅಥವಾ ತೀರಿಸಬೇಕಾದ ಋಣ ಎಂಬುದಾಗಿ. ಋಣ ಎಂದರೆ ಸಾಲ. ನಾವು ಪಡೆದದ್ದು. ಯಾವುದನ್ನೇ ಪಡೆದರೂ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ತೀರಿಸಬೇಕು - ಕೊಡಲೇಬೇಕು.


ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕವಾದ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಶೌಚ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶುದ್ಧ? ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ‘ಯಃ ಅರ್ಥೇ ಶುಚಿಃ ಸಃ ಶುಚಿಃ’ ಎಂಬುದಾಗಿ. ಅಂದರೆ ಹಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ ನಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಸಂಚಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಹಣವನ್ನು ನಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಹಣದ ಅಗತ್ಯ ಇದ್ದರೆ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ನಾವು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಆಗ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಪಡೆದ ಹಣವನ್ನು ಮರಳಿಸಬೇಕಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ. ಹೀಗೆ ಪಡೆದ ಹಣವನ್ನು ಋಣ ಅಥವಾ ಸಾಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮರಳಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ, ಸುಡುತ್ತದೆ.


ಅದು ನಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕವಾದ ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬನ ಸ್ವಾಮಿತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ವಸ್ತು ಅವನ ಬಳಕೆಗೆ ಎಂದೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅವನ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಬಳಸಿದಾಗ ಬಳಸಿದವನಿಗೆ ಋಣವಾಗಿ - ಸಾಲವಾಗಿ, ಅದು ಭಾರವಾಗಿ ಪರಿಣಿಮಿಸುತ್ತದೆ. ಋಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮ. ಹಾಗೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವನು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೇದವೂ ಕೂಡ ಹೇಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ದೇವ ಋಷಿ ಪಿತೃಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಋಣಗಳನ್ನು. ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ದೇವ ಋಣವನ್ನು, ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಋಷಿಋಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂತತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಪಿತೄಣವನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಋಣಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಋಣ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ, ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ತೀರಿಸಲೇಬೇಕಾದುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಿದಾಗಲೇ ಋಣಮುಕ್ತನಾಗುವುದು, ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದೂ ಕೂಡ. ಆದ್ದರಿಂದ ಋಣ ಎಂಬುದು ಅಶುದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಕ, ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಷ್ಟೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಸಾರುತ್ತದೆ.


ಸೂಚನೆ :  01/11/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 


Sunday, November 1, 2026

ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರೀ 116 ಧ್ಯೇಯನಿಷ್ಠಾ ಪ್ರಜಾಗರ್ತು (Astakshara 116)

ಲೇಖಕರು : ಡಾ|| ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)


image.png


ಧ್ಯೇಯನಿಷ್ಠೆಯು ಸದಾ ಜಾಗರಗೊಂಡಿರಬೇಕು

ಇರುವೆಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲೋ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲೋ ಸತತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ: ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೂ ಬೇಕಲ್ಲಾ  ಆಹಾರ!

ಏಕೆ ಬೇಕು ಆಹಾರ? ಇದೂ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ? ಬದುಕಬೇಡವೇ? ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಯು ತಾನೆ ಬದುಕಬಯಸದು? ತಾನಿರಬೇಕೆಂದೇ, ಸಾವು ಬೇಡವೆಂದೇ, ಅಲ್ಲವೇ ಪ್ರತಿಜೀವಿಯ ಸಹಜ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ? ಸತತ-ಯತ್ನವೂ!

ಜೀವನವು ನೀರಸವೆನಿಸಿದಾಗ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಬೋರ್ ಆಗುವುದುಂಟು. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಹಾಗೆ ಜಾಮಿತೆ ಆಗುವುದುಂಟೇ? ಇಲ್ಲವೆಂದೇ ಬಹುತೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮತ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಹಾಕಿಬಿಟ್ಟಾಗಲೋ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸಾಕುವಾಗಲೋ ಅವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಂಕಾಗಿ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿರುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಸಹಜ-ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಜಾಮಿತೆಯೆಲ್ಲಿ ಬಂದೀತು?

ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೋರ್ ಆಗಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನುಷ್ಯರು ಅಲ್ಲೊಬ್ಬರಿಲ್ಲೊಬ್ಬರಿರಬಹುದು. ಬಹುತೇಕ ನಿರಾಶತೆ-ಹತಾಶತೆಗಳಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯತ್ತ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು.

ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟೇ? ಇಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು. ಉತ್ಕಟ-ಸ್ವಾಮಿಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಾಕಿದವನು ಸತ್ತಾಗ, ಕೆಲದಿನ ಆಹಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟಿರುವುದುಂಟು.

ಅಷ್ಟು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಏನೋ ಜಿಹಾಸೆ ಬಂದು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಾಣಲಾರೆವು! ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ-ಪ್ರಸಂಗಗಳೆಂದರೆ ಇವು: ಜೇನುಹುಳುವು ಕಚ್ಚಿತೆಂದರೆ ಅದರ ಮುಳ್ಳು ಮುರಿದು ಅದಕ್ಕೂ ಸಾವು ಬಂತೆಂದೇ; ಸ್ವಸಮೂಹಕ್ಕೇ ತೀವ್ರಶತ್ರುಬಾಧೆಯಾದಾಗ ಸಮೂಹದ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಅಸುನೀಗುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಉಂಟು. ಆದರಿವು ಜುಗುಪ್ಸಾ-ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯಲ್ಲ; ಅಮರ್ಷದಿಂದಾದ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ. (“ಜಿಗುಪ್ಸೆ”ಯೆಂಬ ಪದ ಸರಿಯಲ್ಲ: "ಜುಗುಪ್ಸೆ"ಯೇ ಸರಿಯಾದದ್ದು.)

ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರ-ಕೋಪ/ದುಃಖಗಳಾಗುವುದು ತಮ್ಮ ಶಿಶುವಿಗೆ ಅಪಾಯವಾದಾಗಲೇ. ತಾನು ಬದುಕಿರುವುದೇ ತನ್ನ ಕಂದಗಳಿಗಾಗಿ - ಎಂಬಂತೆ ಅವು ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಮರಿಗಳು ದೊಡ್ಡವಾಗುವ ತನಕವೂ ಈ ಕಾಳಜಿಯಿದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮರಿ ಸತ್ತಾಗ ಕೊರಗುವುದುಂಟು. 

ಇದಕ್ಕಪವಾದವೆಂದರೆ ಹೆತ್ತೊಡನೆ ತೀವ್ರ-ಕ್ಷುಧೆಯಾಗಿ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನೇ/ಮರಿಯನ್ನೇ ತಿಂದುಬಿಡುವುದು; ಅತಿರುಗ್ಣ-ಶಿಶುವನ್ನು ಉಳಿಸದಿರುವುದು.ಇಷ್ಟು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು-ಸಾವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೆಂಬುದೇನೂ ಇದ್ದಂತಿಲ್ಲ. (ಮನುಷ್ಯರಂತೆಯೇ ಮರಣದ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರಬಹುದು; ಅದನ್ನು ಬಿಡಿ.)  

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿ-ಸ್ತೋಮದ ಲಕ್ಷ್ಯವೆರಡೇ: ತಾನಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಮೊದಲನೆಯದು, ಸ್ವ-ಸಂತಾನ-ವೃದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಎರಡನೆಯದು. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನವೂ ಅಷ್ಟೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಏನುಂಟು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ?

ಪ್ರಾಣಿ-ಜಗತ್ತಿನ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ, ಬ್ರೈನಿನ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್-ನಿಯೋಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ (cortex-neocortex)ಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಮನುಷ್ಯತ್ವವುಂಟಾಗಿ ನಾನಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧವಾಗಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ವಾಕ್ಕು-ಮನಸ್ಸು-ಪ್ರಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷ-ಪ್ರಗತಿಯು ಮಾನವತ್ವದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಲ್ಲವೇ? 

ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವಿದ್ದೂ, ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಯ-ದ್ವಯಕ್ಕೇ ಇವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗವಾದರೆ ಏನು ಬಂದಂತಾಯ್ತು? (ಅತ್ತ, ಸ್ವಾರ್ಥಬುದ್ಧಿಯು ಅಧಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕೀಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಮಂದಿಯೂ ಕೆಲವರಿದ್ದಾರು, ಬಿಡಿ.)

ಯಾರಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಿರಿದಾದ ಧ್ಯೇಯವಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹವರಿಗೇ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತಹ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಬರುವುದು. ಜೀವನದಲ್ಲಿಯ ಸೌಭಾಗ್ಯವು ದ್ವಿಪ್ರಕಾರವಾದುದು: ಉನ್ನತಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಮೊದಲನೆಯದು; ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಯುಕ್ತವೂ ಶಕ್ತವೂ ಆದ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಅದನ್ನಾಚರಿಸುವುದು ಎರಡನೆಯದು. ಎರಡೂ ಬೇಕಾದದ್ದೇ.

ಧ್ಯೇಯವೆಂಬುದೂ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುವುದೆಂದೇ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿರ್ಣಯವೂ : ಸಮುತ್ಕರ್ಷ ಹಾಗೂ ನಿಃಶ್ರೇಯಸ - ಎಂಬುದಾಗಿ. ಐಹಿಕ ಜೀವನದ ಏಳ್ಗೆಯು ಮೊದಲನೆಯದು; ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದುದು ಎರಡನೆಯದು.

ಇವುಗಳ ಸಾಧನೆಗೆ ಬೇಕಾದುದು ಒಂದು ಉಗ್ರವಾದ ವೀರವ್ರತ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದುದಾದರೂ ಹಗಲೆನ್ನದೆ ಇರುಳೆನ್ನದೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷಯವೂ ತೀವ್ರವೂ ಆದ ಧ್ಯೇಯನಿಷ್ಠೆ.

ಆ ನಿಷ್ಠೆಯು ನಮ್ಮ ಹೃದಯದೊಳಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜಾಗರಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಇದನ್ನೇ "ಧ್ಯೇಯನಿಷ್ಠಾ ಪ್ರ-ಜಾಗರ್ತು" ಎನ್ನುವುದು. ಇದುವೇ ಮೂಲಭೂತವಾದದ್ದು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಸ್ವಯಂಸೇವಕಸಂಘದ ನಿತ್ಯಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಒಂದು ವಚನದ ಸಾರವೂ ಹೌದು.

ಜೀವನದ ಸಮಗ್ರನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ನುಡಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ: "ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮಹಾಧ್ಯೇಯ ಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವಾಂತರಧ್ಯೇಯ(ಎಂದರೆ ಉಪಧ್ಯೇಯ)ಗಳು ಬೇಕು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ. ಸರಿಯಾದ ಧ್ಯೇಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುದ್ಧವು ಬೇಕು. ಧ್ಯೇಯನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಭ್ಯುದಯ-ನಿಃಶ್ರೇಯಸಾತ್ಮಕವಾದ ಧರ್ಮದ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವಿರಬೇಕು."

ಬೆಳಗೇಳುತ್ತಲೇ ಧ್ಯೇಯಸ್ಮರಣೆಯಾಗಬೇಕು; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಲಗುವಾಗಲೂ ಧ್ಯೇಯಚಿಂತನೆಯಿರಬೇಕು: “ದಿವ್ಯ ಧ್ಯೇಯ ಕೀ ಓರ ತಪಸ್ವೀ ಜೀವನಭರ ಅವಿಚಲ ಚಲತಾ ಹೈ.”


ಸೂಚನೆ: 31/10//2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿ ಸುದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Sunday, October 25, 2026

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ 211 ಶಿಶುಪಾಲನ ಹುಟ್ಟಿಗಂಟಿದ ಅಚ್ಚರಿ (Vyaasa Vikshita 211)

ಲೇಖಕರು : ಡಾ|| ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)


image.png


ಶಿಶುಪಾಲನ ಉದ್ಧಟತನದ ಮಾತುಗಳು, ಅದೂ ಭೀಷ್ಮರಂತಹ ಮಹಾಪುರುಷರನ್ನು ಕುರಿತಾದುವು, ಭೀಮನನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದವು.

ಶಿಶುಪಾಲನತ್ತ ವೇಗದಿಂದ ಚಿಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಮನಸ್ವಿಯಾದ ಭೀಮನನ್ನು ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ಭೀಷ್ಮರೇ ತಡೆಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು - ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನನ್ನು ಮಹೇಶ್ವರನು ಹಿಡಿದಿಡುವಂತೆ.

ಆಗ ಭೀಷ್ಮರು ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಭೀಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಹಿರಿಯರಾದ ಅವರು ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ತಡೆದ ಕಾರಣ ಭೀಮನ ಕ್ರೋಧವು ತಗ್ಗಿತು. ಶತ್ರುಮರ್ದನನಾದ ಆ ಭೀಮನು ಭೀಷ್ಮರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮೀರಲಿಲ್ಲ - ಉಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವು, ಹೇಗೆ ಮೋಡವು ದೂರ ಸಾಗಲು, ತನ್ನ ದಡವನ್ನು ಮೀರಿಹೋಗದೋ ಹಾಗೆ.

ಮಹಾಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದ ಆ ಭೀಮಸೇನನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವೀರಶಿಶುಪಾಲನೇನೂ ನಡುಕಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಎಷ್ಟಾದರೂ ತನ್ನ ಪೌರುಷದಲ್ಲಿ ಆತನು ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದನಷ್ಟೆ. ವೇಗದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಚಿಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಭೀಮನ ಬಗ್ಗೆ ಶತ್ರುದಮನಕಾರಿಯಾದ ಶಿಶುಪಾಲನು ಲೆಕ್ಕವನ್ನೇ ಇಡಲಿಲ್ಲ - ಕ್ರೋಧಗೊಂಡ ಸಿಂಹವು ಜಿಂಕೆಯೊಂದರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕವಿಡದೋ ಹಾಗೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಭಯಂಕರ-ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳ ಭೀಮಸೇನನು ಕ್ರೋಧಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ಆ ಚೇದಿರಾಜನು, ಎಂದರೆ ಶಿಶುಪಾಲನು, ಈ ಮಾತನ್ನು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು.

"ಭೀಷ್ಮನೇ, ಬಿಡು ಆತನನ್ನು. ಈ ರಾಜರುಗಳೆಲ್ಲ ನೋಡಲಿ - ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವ ಈತನನ್ನು - ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಪತಂಗವು (ಎಂದರೆ ಮಿಡತೆಯು) ಹೇಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವುದೋ ಹಾಗೆ".

ಚೇದಿರಾಜನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದರು, ಧೀಮಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಭೀಷ್ಮಪಿತಾಮಹರು; ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಕುರಿತು ಈ ಪರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರು:

"ಅಯ್ಯಾ ಭೀಮಸೇನನೇ, ಚೇದಿರಾಜರ ವಂಶದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದವ ಈತ. ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳೂ ಇದ್ದವಿವನಿಗೆ! ಕತ್ತೆಗಳು ಕಿರುಚುವ ಹಾಗೆ ಈತನು ಅರಚಿದ! ಈತನ ಆ ಪರಿಗೆ ಆತನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳೂ ಬಂಧುಗಳೂ ಹೆದರಿಹೋದರು! ಆತನ ಆ ವಿಕಾರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೆಂದೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

ತನ್ನ ಪತ್ನಿ, ಮಂತ್ರಿ, ಪುರೋಹಿತರೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ಚಿಂತಾಕುಲಿತವಾದ ಚಿತ್ತದೊಂದಿಗಿರುವಾಗಲೇ ಅಶರೀರವಾಣಿಯೊಂದು ನುಡಿಯಿತು:

"ರಾಜನೇ ನಿನಗೆ ಹುಟ್ಟಿರುವ ಈ ಮಗನು ಶ್ರೀಯುಕ್ತನೂ ಅಧಿಕಬಲಶಾಲಿಯೂ ಆಗತಕ್ಕವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈತನ ದೆಸೆಯಿಂದ ಹೆದರಬೇಕಾದುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಿಂತನಾಗಿ ಈ ಶಿಶುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ಈತನ ಮೃತ್ಯುಕಾಲವೂ ಈಗ ಸಮುಪಸ್ಥಿತವಾಗಿಲ್ಲ (ಸಮೀಪಿಸಿಲ್ಲ). ಈತನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣನಾದವನು ಈತನನ್ನು ಶಸ್ತ್ರದಿಂದಲೇ ಸಂಹರಿಸುವನು. ಮತ್ತು ಆತನು ಈಗಾಗಲೇ ಹುಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ."

ಹೀಗೆ ನುಡಿದ ನುಡಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಇವನ ತಾಯಿಯು ಮರೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದ ಆ ಭೂತವನ್ನೇ ಕುರಿತು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಳು:

"ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಅದಾರು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅವರಿಗೆ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಿ ಹೇಳಲಿ. ಅದು ದೇವತೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಮತ್ತಾರೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದು: ನನ್ನ ಮಗನ ಪಾಲಿಗೆ ಅದಾರು ಮೃತ್ಯುವಾಗತಕ್ಕವರು? - ಎಂಬುದನ್ನು".

ಅಂತರ್ಹಿತವಾಗಿದ್ದ ಆ ಭೂತವು ಆ ಶ್ರುತಶ್ರವೆಯ ಮಾತಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು.

ಸೂಚನೆ :  25/10/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 

ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರತ್ನಮಾಲಿಕೆ 90 (Prasnottara Ratnamalike 90)

ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)


image.png

ಪ್ರಶ್ನೆ - ೯೦. ವಿಷ ಯಾವುದು ?

ಉತ್ತರ- ದುಷ್ಟ ಮನುಷ್ಯ.


ವಿಷ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ದ್ರವ್ಯ - ದ್ರವವಿಶೇಷ. ಕಾಕೋಲ, ಕಾಲಕೂಟ, ಹಲಾಹಲ, ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಿಕ, ಶೌಕ್ಲಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ, ಪ್ರದೀಪನ, ದಾರದ, ವತ್ಸನಾಭ ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಬಗೆಯ ವಿಷದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ವಿಷಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇವನೆಯಿಂದ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದಿಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ತಾಮಸಿಕವಾದ ಪದಾರ್ಥ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸರ್ವಥಾ ವರ್ಜ್ಯವಾದ ಪದಾರ್ಥ. ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಇದು ಬಯಸುವಂತಹದ್ದಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ವಿಷದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟು ವಿಷಮ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಪದಾರ್ಥವೇ ವಿಷ. ವಿಷದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಶರೀರದ ಮರ್ಮಾಘಾತವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯವೂ ಹೌದು. ಇದು ನಮ್ಮ ಶರೀರವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾನಸಿಕವಾದ ಅಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಭೌತಿಕವಾದ ದ್ರವ್ಯ. ಇಂತಹ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಹೇಯವಾದ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ದುಷ್ಟಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಸಾಗಿದೆ. ದುಷ್ಟಮನುಷ್ಯನು ನಮ್ಮ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ದುಷ್ಟವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಷ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಸಾರುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ದುಷ್ಟಮನುಷ್ಯ ಹೇಗೆ ನಮಗೆ ವಿಷವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಾನೆ? ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.


ದುಷ್ಟಮನುಷ್ಯ ಎಂದರೆ ಯಾರಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿ - ದುಷ್ಟಚಿಂತನೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಭಾವ ಸದಾಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅಹಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂಥದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮನುಷ್ಯ ವಿಷದಷ್ಟೇ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ವಿಷವು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಆದರೆ ಈ ದುಷ್ಟವ್ಯಕ್ತಿ ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅಪಾಯ. ಅವನ ಸಾಂಗತ್ಯ ಒಂದು ವೇಳೆ ಆದರೆ ಅದು ವಿಷಕಿಂತಲೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದುಷ್ಟಮನುಷ್ಯನು ವಿಷಕಿಂತಲೂ ಅಪಾಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವಿಷವು ಶರೀರದ ಅಂಗಕ್ಕೆ ಮರ್ಮಕ್ಕೆ ಆಘಾತಕಾರಿ. ಆದರೆ ಈ ದುಷ್ಟಮನುಷ್ಯನು ಕೇವಲ ಶರೀರದ ಮರ್ಮಘಾತಕ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಅವನು ಭಾವನಾಘಾತಕ, ವಂಚಕ, ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕ, ಮೋಸ ಮಾಡುವವ. ಈತ ತಮೋಗುಣದ ಅತ್ಯಂತ ಪರಮಾವಧಿಯ ಅತಿರೇಕದ ವಿಪರಿಣಾಮದ ಒಂದು ಸಮಷ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಗತಿ ಅಥವಾ ಆತನ ಸಂಪರ್ಕ ದೂರದಿಂದಲೋ ಹತ್ತಿರದಿಂದಲೂ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿಯೋ ಶಾರೀರಕವಾಗಿಯೋ ಹೇಗಾದರೂ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಹೇಯವೇ. ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ವಿಷಕಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯ. ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಷದಂತೆ ದೂರ ಇಡುವುದು ಕ್ಷೇಮ. ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ತ್ಯಜಿಸಲೇಬೇಕು. ಹಾವಿನ ಹೆಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಣಿ ಇದ್ದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ವಿಷವನ್ನು ಕಾರದು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಷ ಒಮ್ಮೆ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದುಷ್ಟ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಸುಭಾಷಿತಗಳು ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದವುಗಳು.


ಸೂಚನೆ :  25/10/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 


Saturday, October 24, 2026

ಶ್ರೀರಾಮಕಥೆಯ ದಿವ್ಯದರ್ಶಕ ಆದಿಕವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ (Śriramakatheya Divyadarshaka Adikavi Valmiki)

ಲೇಖಕರು: ಡಾ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ  ಟಿ.ವಿ. 
(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)

image.png

ನಮ್ಮ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕವೂ ಸೇರಿ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಯನ್ಯುತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರಜೆಯನ್ನು ದಿನಾಂಕ ೨೬- ೧೦-೨೦೨೬ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದ್ಯಾತ್ಮರಾಮಾಯಣ ಆಧಾರಿತ ವಾಲ್ಮೀಕಿಮಹರ್ಷಿಗಳ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತವು ಹೀಗಿದೆ: ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ರತ್ನಾಕರನೆಂಬುವನು ಕುಟುಂಬಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದರೋಡೆಕಾರನಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ರತ್ನಾಕರನು ಕಾಡಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಬಳಿಯಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೋಚಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಲು, ಅವನಲ್ಲೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಡುತ್ತಾರೆ: "ಈ ಪಾಪಕಾರ್ಯಳನ್ನು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವಿಯೋ, ಅವರೇನಾದರೂ ನಿನ್ನ ಪಾಪದಹೊರೆಯನ್ನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವರೇ ?” ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡು ಬಾ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರತ್ನಾಕರನು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೇಳಿದಾಗ , ಅವರು “ನಮ್ಮ ಪಾಲನೆ ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಆದರೆ ನೀನಿದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪಾಪದ ಫಲ ನೀನೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು, ನಾವಲ್ಲ.” ಎಂದೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ರತ್ನಾಕರನ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ, ಋಷಿಗಳ ಬಳಿ ಬಂದು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನೊಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಋಷಿಗಳು “ರಾಮ” ನಾಮದ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಲು, ರತ್ನಾಕರನು ಹಿಂದಿನ ಪಾಪದಿಂದಾಗಿ “ರಾಮ” ನಾಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾರನಾದನು. ಆಗ ಋಷಿಗಳು ಅವನಿಗೆ “ಮರಾ, ಮರಾ” ಎಂದು ಜಪಿಸಲು ತಿಳಿಸಲು, ರತ್ನಾಕರನು:“ಮರಾ… ಮರಾ…” ಎಂದು ಸತತವಾಗಿ ಜಪಿಸಲು, ಮುಂದೆ ಆ ಜಪವು “ರಾಮ… ರಾಮ” ವೆಂದಾಗಿ, ಪೂರ್ಣ ಅಂತರ್ಮುಖನಾಗಿ ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಹುತ್ತ (ವಲ್ಮೀಕ) ಬೆಳೆಯಲಾರಂಬಿಸಿತು. ಬಹುಕಾಲಾನಂತರ ಋಷಿಗಳು ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂದು ರತ್ನಾಕರನನ್ನು ವಲ್ಮೀಕದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದಿದ್ದರಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ರತ್ನಾಕರನು “ವಾಲ್ಮೀಕಿ” ಮಹರ್ಷಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಕಥೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವರನ್ನು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವ,

ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಕ್ಪಟುಗಳಾಗಿರುವ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಪರಿಚಯಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಬಾಲಕಾಂಡದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೫ ರಿಂದ ೨೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಮಸಾ ನದಿಯ ( ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಮ್ಸಾ, ಟೋನ್ಸ್ ನದಿಯ ) ತೀರವನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳಿಗೆ ರಾಮಾಯಣಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಲು ನಾರದಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮೂಲ ಪ್ರೇರಕರು. ಒಮ್ಮೆ ದೇವರ್ಷಿನಾರದರನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು “ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗುಣವಂತನು, ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಕೃತಜ್ಞ, ಸತ್ಯವಂತ ಮತ್ತು ದೃಢವ್ರತನಾದ, ಇತ್ಯಾದಿ ಹದಿನಾರು ಸದ್ಗುಣವುಳ್ಳ ಪುರುಷನು ಯಾರು?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು, ನಾರದರು “ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಮನೆಂಬ ಮಹಾಪುರುಷನು " ನೆಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ರಾಮನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೀಪ್ತ ರಾಮಾಯಣವೆಂಬ ಶ್ಲೋಕಮಾಲಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಒಮ್ಮೆ ತಮಸಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕಾಮಮೋಹಿತವಾಗಿದ್ದ ಕ್ರೌಂಚಪಕ್ಷಿಗಳ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗಂಡುಪಕ್ಷಿಯು ಬೇಡನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಶೋಕಮಗ್ನರಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಅರಿವೇಯಿಲ್ಲದೇ ೮ ಅಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳ ೪ ಪಾದಗಳಿರುವ ಹೊಸ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕವೊಂದು ಅವರ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭ, ಶ್ಲೋಕದ ಉದ್ಗಾರ ದೈವ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದುದರಿಂದ , ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆಗಮಿಸಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ "ಇದೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನಡೆದಿದೆ,

ಇಡೀ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಇದೇ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಮರತ್ವವುಳ್ಳ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿ ರಚಿಸು. ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳು ನಿನ್ನ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅಂತರ್ಧಾನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನ ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗ ದರ್ಶನ: ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ರಾಮ–ಸೀತೆ–ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಘಟನೆ, ಉತ್ತರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ರಾಮನ ಸಭೆಗೆ, ಸೀತೆ , ಲವ -ಕುಶರ ಜೊತೆ ಬಂದು ಸೀತೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ನೀಡುವ ಘಟನೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ರಾಮನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು. ಉಳಿದೆಲ್ಲವೂ ಅವರಿಗೆ ರಾಮನಿರುವಾಗಲೇ ರಾಮಚರಿತ್ರೆಯು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಆ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಕಂಡು ಆನಂದಿಸಬಹುದೆನ್ನುವ ಅನೇಕ ಸಾಧುಸಂತರ ಅನುಭವದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕನಕದಾಸರ ಅನುಭವದ ಕೃತಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: "ಇಷ್ಟು ದಿನ ಈ ವೈಕುಂಠ, ಎಷ್ಟು ದೂರವೋ ಎನ್ನುತಲಿದ್ದೆ, ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲಿ ನಾನು ಕಂಡೆ ,ಸೃಷ್ಟಿಗೀಶನೇ ಶ್ರೀರಂಗಶಾಯಿ". ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಛಂದೋಬದ್ಧ ಕಾವ್ಯವಿದೆ. ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ವಾಣಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸೋಣ. “ಭುವಿಯನ್ನು ದಿವಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿಸುವ ಗ್ರಂಥ ರಾಮಾಯಣ. ನವರಸನಾಯಕನಾದ ರಾಮನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅದಿಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣ”. ದೈವಿಕ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಯೂ, ವ್ಯವಸ್ಥಿತಪಾತ್ರವರ್ಗದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ನವರಸಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರವಾಗಿಯೂ, ೨೪೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳುಳ್ಳ, ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದಂತೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಅದಿಕವಿಯಾದವರು. ”ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಾರದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಸರ್ಗಗಳೆಂಬ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿರುವ, ಕಾಂಡಗಳೆಂಬ ಮಹಾಮೀನುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರಾಮಾಯಣವೆಂಬ ಮಹಾಸಾಗರಕ್ಕೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಇದು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾರತೀಯರ ನಿತ್ಯ ಪಾರಾಯಣದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಶ್ಲೋಕವೊಂದರ ಭಾವಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪುಣ್ಯಮಯ ಕಾವ್ಯವು “ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಯಾರು ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವರೋ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿಸುವರೋ, ಅವರು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವರು ” ಎಂದು ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳೇ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಅದಿಕವಿಗಳನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸೋಣ.

ಸೂಚನೆ :  24/10/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 


Sunday, October 18, 2026

ವ್ಯಾಸ ವೀಕ್ಷಿತ 210 ಜರಾಸಂಧಪ್ರಶಂಸೆ-ಭೀಷ್ಮನಿಂದೆಗಳಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಭೀಮ (Vyaasa Vikshita 210)

ಲೇಖಕರು : ಡಾ|| ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)

276476278256b9707ac4fa9a4a1b83f9.jpg


ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಮೂದಲಿಸುತ್ತಾ ಶಿಶುಪಾಲನು ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ: ಎಲೈ ಭೀಷ್ಮನೇ, ನೀನೂ ಆ ಹಂಸದಂತೆ. ಈ ರಾಜರುಗಳೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕುವರೇ ಸರಿ - ಆ ಹಂಸವನ್ನು ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೊಂದಂತೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ಗಾಥೆಯೊಂದನ್ನು ಹಾಡುವರು, ಪುರಾಣಜ್ಞರು. ಅದನ್ನೀಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ನಿನಗಾಗಿ, ಭೀಷ್ಮನೇ. ಅದು ಹೀಗಿದೆ - ಎಲೈ ಹಂಸವೇ! ನಿನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮವು ದೋಷಭರಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನೀನೇನೋ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೀಯೆ. ನೀ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಂಡಭಕ್ಷಣ-ಕಾರ್ಯವು, ಎಂದರೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಕೆಲಸವು ನಿನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ಸರ್ವಥಾ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ! ಗೊತ್ತಾಯಿತೇ?

ಅದಿರಲಿ. ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಜರಾಸಂಧನು ನನಗೆ ಬಹಳವೇ ಆದರಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾದವನು. ಆತನು ಕೃಷ್ಣನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ - ಏಕೆಂದರೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಆತನು ದಾಸನೆಂದೇ ಬಗೆದಿದ್ದ!

ಜರಾಸಂಧಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕೇಶವನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವನ್ನಾಗಲಿ, ಭೀಮಾರ್ಜುನರು ಮಾಡಿದುದನ್ನಾಗಲಿ ಸಾಧುವೆಂದು ಯಾರು ತಾನೆ ಒಪ್ಪಿಯಾರು? ಬಾಗಿಲಲ್ಲದೆಡೆಯಿಂದ ಅವರು ಪ್ರವೇಶಮಾಡಿದುದು, ಅದೂ ಛದ್ಮವೇಷದಿಂದ ಮಾಡಿದುದು; ತನ್ನನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂಬುದಾಗಿ ತೋರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು - ಇವುಗಳೆಲ್ಲದರಿಂದಲೂ ಜರಾಸಂಧನ ಪ್ರಭಾವವು ಎಂತಹುದೆಂಬುದು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂದೇ.

ಜರಾಸಂಧನು ಧರ್ಮಾತ್ಮ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪಾದ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದುರಾತ್ಮನಾದ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನಷ್ಟೆ? ಏಕೆ? ಇವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯದಿದ್ದರಿಂದ. ಎಂದೇ ಕೃಷ್ಣನೂ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ಜರಾಸಂಧನು ಅವರಿಗೆ "ಭೋಜನ ಮಾಡೋಣವಾಗಲಿ" ಎಂದು ಕೃಷ್ಣ-ಭೀಮ-ಧನಂಜಯರಿಗೆ ಹೇಳಿದ. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನು ಅದನ್ನು ವಿಕಾರಮಾಡಿದ, ಎಂದರೆ ಭೋಜನವು ನಡೆಯದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡ.

ಮೂರ್ಖ ಭೀಷ್ಮ, ಈ ಕೃಷ್ಣನೇ ಜಗತ್ಕರ್ತಾ ಎಂದೆಲ್ಲ ಭಾವಿಸುವೆಯೆಲ್ಲಾ, ಈತನಾದರೂ ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗಾದರೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂಬುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ?

ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದು ತೋರುವುದು ಇದು; ಏನೆಂದರೆ ಸಜ್ಜನರ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ನೀನು ಅಪಕರ್ಷಿಸಿದ್ದೀಯೆ, ಎಂದರೆ ದೂರ ಸೆಳೆದಿದ್ದೀಯೆ; ಮತ್ತು ಅವರಾದರೂ ಅದನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ ಕೂಡ! ಅಥವಾ, ಇನ್ನೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ನೀನು ಒಬ್ಬ ಹೆಂಗಸಿನ ಹಾಗಿರತಕ್ಕವನು; ಹಾಗೂ ಮುದುಕನ ಹಾಗೆ; ಅವರೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನೇ ನೀನು!

ಅವನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ, ಭೀಮ. ರೂಕ್ಷವಾದ ಭಾವದ ಮಾತುಗಳು, ಅದರ ಅಕ್ಷರಗಳೂ ರೂಕ್ಷವೇ. ಭೀಮನೋ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿ, ಬಲಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು. ಆತನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದಿತು. ಆಗ ಭೀಮನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕು! ಮೊದಲೇ ಕಮಲದ ಸೊಬಗನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನೇತ್ರಗಳು! ಸ್ವಭಾವತಃ ಆಯತವೂ ಆಗಿದ್ದವು. ಈಗಂತೂ ಕೋಪದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಅರಳಿವೆ. ಈಗ ಮತ್ತೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಕೆಂಪಡರಿದ್ದವು; ಈಗಂತೂ ರಕ್ತವೇ ಅವಲ್ಲಿ ತುಂಬಿತ್ತು! ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಗೂ ಕಾಣಿಸಿದ್ದೇನು? ಆತನು ಹುಬ್ಬುಗಂಟಿಕ್ಕಿರುವುದು,  ಆತನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳು - ತ್ರಿಕೂಟಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಬರುವ ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನಿಯೆನಿಸುವ ಗಂಗೆಯ ಹಾಗೆ ಅದು ತೋರಿತು. ಕೋಪದಿಂದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆತನ ಮುಖವನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು. ಯುಗಾಂತಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ತಿಂದುಹಾಕಿಬಿಡುವ ಅಪೇಕ್ಷೆಯುಳ್ಳ ಕಾಲಪುರುಷನ ಹಾಗೆ ಕಂಡ, ಭೀಮ!

ಸೂಚನೆ :  18/10/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 

ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರತ್ನಮಾಲಿಕೆ 89 (Prasnottara Ratnamalike 89)

ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)


image.png

ಪ್ರಶ್ನೆ - ೮೯. ಮೃತ್ಯು ಯಾವುದು? 

ಉತ್ತರ- ಸಮಾಧಾನ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ.


ಮೃತ್ಯು ಎಂದರೆ ಮರಣ. ಮರಣವೆಂಬುದು ಹುಟ್ಟಿದವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಹಜವಾದದ್ದು. ಈ ಮರಣವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಅಥವಾ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ಬೇಗಲೇ ತಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.


ಹಾಗಾಗಿ ಮರಣವೆಂಬುದು ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಇದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ 'ಶರಣರ ಜೀವನವನ್ನು ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣು' ಎಂಬ ಗಾದೆಮಾತು ಬಂದಿದೆ. ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನದ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೇ 'ಅನಾಯಾಸೇನ ಮರಣಂ ದೇಹಿ' ಎಂದು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬಂದಿದೆ.  ಬದುಕು ಬವಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟದ ಅನುಭವ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸುಖ ಮರಣ ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಜನನ ಬಾರದಂತೆ ಮರಣ ಬರಲು ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಯೋಗವೆಂದರೆ ಸಮಾಧಾನ ತಾನೇ!. ಕರ್ಮವನ್ನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ  ಪಕ್ಷೆ ಅದು ಮರಣವನ್ನು ಮುಂದು ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲಿಸುತ್ತದೆ. ಏನೇ ಆಗಲಿ ಮರಣವೆಂಬುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಬರುವುದು ಸಹಜವಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮರಣವು ಯಾವುದು? ಎಂದರೆ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಯಾವುದು? ಎಂಬುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಸಮಾಧಾನ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಎಂದು. ಸಮಾಧಾನತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮರಣವು ಬಹಳ ಬೇಗ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.


ಸಮಾಧಾನ, ಅವಧಾನ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳು. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾವಧಾನತೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಾನತೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ಕಾರ್ಯವು ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು. 'ನ ಹಿ ಕಚ್ಚಿತ್ ಕ್ಷಣಮಪಿ ಜಾತು ತಿಷ್ಠತ್ಯಕರ್ಮಕೃತ್' ಎಂದು ಕರ್ಮದ ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು? ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟಿಸಬಹುದು? ಅಥವಾ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಮೃತ್ಯು ಹೇಗೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗುವುದು? ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಾವು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಅಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾವಧಾನತೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.


ಈ ಜೀವನವನ್ನೇ ಕತ್ತಿನ ಅಲಗು ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ಪರ್ವತದ ಕಡಿದಾದ ದಾರಿಯಂತೆ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದುಂಟು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಾಗಿದರೆ ಗುರಿ ನಿಶ್ಚಿತ. ಅದೇ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿದರೆ ಪ್ರಪಾತ ಖಂಡಿತ. ಜೀವನವೆಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು. ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರಿತು ಮಾಡಿದರೆ ಜೀವನ ನೆಮ್ಮದಿಯ ತಾಣವಾಗುವುದು. ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದೇ ಜೀವನ ಮೃತ್ಯು ಸದೃಶವಾಗುವುದು ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರದ ಸಾರವಾಗಿದೆ.


ಸೂಚನೆ :  18/10/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 

Saturday, October 17, 2026

ಸತ್ಪುರುಷರು - ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಹವಾಸ (Satpurusharu - Satpurushara Sahavasa)

ಲೇಖಕರು : ಎಂ. ಆರ್. ಭಾಷ್ಯಮ್

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)

image.png

ಯಾರು ಒಳ್ಳೆಯವರೋ ಅವರು ಸತ್ಪುರುಷರು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ  ನೋಟ. ಯಾರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ಆತ್ಮಗುಣವಿದೆಯೋ - ಅಂದರೆ ದಯೆ, ಶಾಂತಿ (ಕ್ಷಾಂತಿ), ಅನಸೂಯೆ, ಶುಚಿ, ಅನಾಯಾಸ, ಮಂಗಳ, ಅಸ್ಪೃಹ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೊಂದಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ಅವರೆಂದು. ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆಹೋದರೆ ಯಾರು ಕೊಟ್ಟಸಾಲವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕೆನ್ನೆಗೆ ಬಾರಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕೆನ್ನೆ ತೋರಿಸುವವರೋ ಅವರೆಂದು.  
‘ಸದ್ವಸ್ತು’’ ಎನ್ನುವುದು ಪರಮಾತ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತು.  ಯಾವುದು ವಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದೇ ‘ಸತ್’. ಅಂತಹ ಸತ್ಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಂಡು ನಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಅದರ ತಂಪಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದವರೇ  ಸತ್ಪುರುಷರು.
ಅಂತಹ ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಹವಾಸ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ವಿದುರನಿಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಶ್ರೀಮದ್ ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ.   “ಯೋಗವಾಗಲಿ, ಸಾಂಖ್ಯವಾಗಲಿ, ಅಧ್ಯಯನವಾಗಲಿ, ತಪಸ್ಸಾಗಲಿ, ತ್ಯಾಗವಾಗಲಿ, ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತವಾಗಲಿ (ಅಂದರೆ ವೈದಿಕ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೇ ಧರ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳು), ದಕ್ಷಿಣೆ, ವ್ರತಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು, ವೇದ, ಯಮ-ನಿಯಮಗಳು ಇವು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದವು. ಆದರೆ, ಇವೆಲ್ಲೆವೂ ನನ್ನನ್ನು ಸತ್ಸಂಗದಂತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರವು” - ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಮಾತು.

ಸತ್ಸಂಗವು ಬೇರೆಲ್ಲ ಸಂಗವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಭಗವಂತ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ “ರಜಸ್ಸು- ತಮಸ್ಸುಳ್ಳ ಪ್ರಕೃತಿಯವರು, ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲದಿರುವವರು ಅಂತಹವರೂ ಕೂಡ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ನನ್ನ ಪಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು” ಎಂದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೃತ್ರಾಸುರ, ಧರ್ಮವ್ಯಾಧ, ಕುಬ್ಜೆ, ಗೋಪಿಯರು ಇವರೆಲ್ಲರ ಭವಭಂಜನ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದಲೇ. ಸಾಂಖ್ಯ - ಯೋಗಗಳು ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗಗಳು. ಆದರೂ, ಅವು ತಾವೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಸಹವಾಸವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಹವಾಸವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಯಾವುದ್ಯಾವುದೋ ಭಾವನೆಗಳು ನಮ್ಮನ್ನಾಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀರಂಗ ಮಹಾಗುರುಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು “ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡದೆ ಸರಿಯಾದ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತದಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪಾಸ್ ಕಳ್ಳಿ ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು.  ಅಂತೆಯೇ ಸತ್ಸಹವಾಸವನ್ನು ಮಾಡದೇ ಇದ್ದರೆ ಬೇರೆ ಸಹವಾಸ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಸತ್ಪುರುಷರು ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡವರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ, ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೂ, ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಳಿಂದಲೂ, ಸಾನಿಧ್ಯದಿಂದಲೂ ಸದ್ಧರ್ಮವನ್ನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಬಲ್ಲರು.   ಹಾಗೆಯೇ, ಅವರು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಮಾಡಿ ವಿತರಿಸುವ ಪ್ರಸಾದ ಮತ್ತೂ  ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅವರು ತಿಂದುಂಡು ಮಿಕ್ಕ ಶೇಷ ‘ಉಚ್ಚಿಷ್ಠ’ವೂ ಸಹ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಶ್ರೀ ಶಂಕರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ‘ಸತ್ಸಂಗತ್ವೇ ನಿಸ್ಸಂಗತ್ವಮ್, ನಿಸ್ಸಂಗತ್ವೇ ನಿರ್ಮಲಚಿತ್ತಮ್, ನಿರ್ಮಲಚಿತ್ತೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಃ’ - ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಹ ಸದ್ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಂಡ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ನಮೋನಮಃ

ಸೂಚನೆ :  17/10/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 

ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರೀ 115 ಯತ್ರಾಸತೇ ಮತಿಮಂತಃ (Astakshara 115)

ಲೇಖಕರು : ಡಾ|| ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)


Screenshot 2026-10-17 202043.png


ಉನ್ನತಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಘಟಿಸಿದ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾಪ್ರಕರಣವು ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆಯಷ್ಟೆ? ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ತನಿಖೆಗಳೂ  ಆ ಕುರಿತಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿವೆ.  

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉನ್ನತವ್ಯಾಸಂಗ/ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಬರತಕ್ಕವರು ಧೀಮಂತರೇ. ಆದರೆ ತಾವೋ ತಮ್ಮವರೋ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಷ್ಟು ಉತ್ತಮಾಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದೆಯೋ, ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ-ಜೀವನದಲ್ಲಾದ ಮತ್ತಾವುದೋ ಅಸಾಫಲ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾಗದೆಯೋ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಶರಣಾಗಿಬಿಡುವವರುಂಟು! ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯೆಂಬುದು ಘಟಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಜೀವನಕಥೆಯು ಮುಗಿಯಿತೆಂದಾದರೂ, ಅವರ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳ/ ಆಶ್ರಿತಕುಟುಂಬದವರ/ಬಂಧುಮಿತ್ರರ/ಆಪ್ತೇಷ್ಟರ ಮನೋವ್ಯಥೆಗೆ ಕೊನೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೇನೋ?

ಅಲ್ಲಿಗೆ, ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿದೆಯೆಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮನೋಬಲವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದೆನ್ನಲಾಗದಲ್ಲವೇ?   

ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೊಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಮಾನ-ಅವಮಾನಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಡುವರು: “ಈ ಶರೀರವಿರುವ ತನಕ ಖೇದ/ಅವಮಾನಗಳು ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ” – ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವರಲ್ಲೂರಿರುತ್ತದೆ: ನೋವೇ ಬೇಡ, ಸಾವೇ ಮೇಲು - ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕವವರದು!

ಅಲ್ಲಿಗೆ, ನಾವು ನಮ್ಮ ಶರೀರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಣಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಪ್ರಧಾನವೆಂದಾಯಿತು.  ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ-ಪ್ರವೃತ್ತರಿಗೆ ಸಲಹೆಕೊಡುವುದೇನೋ ಇದೆ. ಆದರೆ ಮೂಲತಃ ಆ ತೆರನಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದುದೇ ಮತ್ತೂ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲವೇ? ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ, "ನನ್ನ ಮೈ-ನನ್ನಿಚ್ಛೆ" - ಎಂಬ ಚಿಂತನವುಳ್ಳವರೇ, ಅಥವಾ ಅದುಳ್ಳವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿರುವವರೇ, ಇಂತಹ ಕುಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೆಸಗುವುದೂ !

ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ನಿಲುವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರು ತಳೆದಿದ್ದರು? 

ಇದಕ್ಕೆ, ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯ ಸದೃಶ- ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕಥಾಪ್ರಸಂಗದ ನಿರೂಪಣೆ-ವಿಮರ್ಶೆಗಳೆಂದರೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವೂ ಬೇಕಾಗುತ್ತದಷ್ಟೆ. ಬದಲಾಗಿ, ನೇರಾಗಿ ಶರೀರದ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಅವರು ಹೇಳಿರುವ ಮಾತುಗಳನ್ನೇ ಗಮನಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾದೀತು.

ಮಹಾಭಾರತದ ಶಾಂತಿಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಭೀಷ್ಮಪಿತಾಮಹರ ನುಡಿಗಳು ಜೀವನಕ್ಕೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ.  ಅವಲ್ಲೊಂದು ಮಾತಿಗೆ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟಿರುವರು. ಅದೆಂದರೆ: “ತಿಳಿವಳಿಕೆಯುಳ್ಳವನು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಎಂದೂ ಕಡೆಗಾಣಿಸಕೂಡದು.”  

ಅದು ಪವಿತ್ರವೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಭೀಷ್ಮರು ಕೊಡುವ ಕಾರಣಗಳು ಮೂರು. ಮತಿಮಂತರೂ ಮನಸ್ವಿಗಳೂ ಈ ಶರೀರವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವರು (ಯತ್ರಾಸತೇ ಮತಿಮಂತಃ) - ಎಂಬುದು ಮೊದಲನೆಯದು. ಶಕ್ರ-ವಿಷ್ಣು-ಸರಸ್ವತಿಯರು ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವರು - ಎಂಬುದಿನ್ನೊಂದು. ಭೂತಕೋಟಿಗಳು ಇದನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವುದು - ಎಂಬುದು ಮೂರನೆಯದು.

ಈ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದವು: ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತಾದ ವಿವರಣೆಯಾದರೂ ಬೇಕು.

ಮತಿಮಂತರೆಂದರೆ ಧೀಮಂತರು, ಮನಸ್ವಿಗಳೆಂದರೆ ದೃಢವಾದ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳವರು. ಋಷಿಗಳೆಂದರೆ ಮೇಧೆ-ಮನೀಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೇ ಸರಿ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಗುರಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಲ್ಕೇ: ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಗಳು; ಅವೆಲ್ಲವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಬಂದಿರುವುದೂ ಇಂತಹ ಋಷಿಗಳಿಂದಲೇ. ಶರೀರವಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಈ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಮಾಡಿರುವುದು; ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಗೋತ್ರ-ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವೆವಾಗಿ ಅವರು ನಮ್ಮೊಳಗೇ, ಮೈಯೊಳಗೇ, ಉಂಟೆಂದೇ ಲೆಕ್ಕ. ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಾನವಶರೀರವೆಂಬುದು ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸಭೂಮಿ: ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಸಹಸ್ರಾರದವರೆಗೆ ನಾನಾದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಾನಗಳುಂಟು. ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಭಗವಂತನಿದ್ದೇ ಇರುವನಷ್ಟೆ? 

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಜೀವನದ ಪರಮೋನ್ನತ-ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದವನಿಗೆ, ಸಮಸ್ತ-ಜೀವಿಗಳೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುವುದರ ಅರಿವಾಗುವುದು - ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿದರ್ಶನವನ್ನು ಗೀತೆಯೂ ಮನುಸ್ಮೃತಿಯೂ ನಿರೂಪಿಸಿವೆ.

ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಮಾನವಶರೀರವೆಂಬುದು ಇಚ್ಛೆಬಂದಂತೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹುದಲ್ಲ -  ಎಂಬುದೇ ಭೀಷ್ಮೋಕ್ತಿ-ಸಾರ.

ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಮನಮುಟ್ಟುವ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಕೊಟ್ಟಿರುವರು. ಮೋಕ್ಷವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೆ, ಶರೀರದೊಳಗೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೇ ಬಂಧನವಷ್ಟೆ.

ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಡುವರು. ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನನುಭವಿಸಿ ಹೊರಬರುವುದೇ ನ್ಯಾಯವಾದ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲವೇ? ಅಲ್ಲೂ, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆಯಿಂದಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲೋ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿಯೇ ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಲೋ ಆಸ್ಪದವಿರುತ್ತದಷ್ಟೆ?

ಆದರೆ ಅದರ ಬದಲಾಗಿ, ಜೈಲಿನ ಕಡುಕಷ್ಟವು ಬೇಡವೆಂದು, ಅಲ್ಲಿಂದೇನಾದರೂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರೂ ಸಹ, ಅಂತಹವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿದುಹಾಕಿ  ಇನ್ನೂ ಘೋರವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೇ ವಿಧಿಸುವರಲ್ಲವೇ? (ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯೆಸಗಿದವರು ಪ್ರೇತಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಮತ್ತೂ ಪಾಡುಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ - ಎಂದೆಚ್ಚರಿಸುತ್ತವೆ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು.)

ಹೀಗಾಗಿ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯೆಂಬುದು ಘೋರತರವಾದ/ಘೋರತಮವಾದ ದುಃಖಕ್ಕೇ ಹೆದ್ದಾರಿ! 

ಆದುದರಿಂದ, ಅದೆಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿ ಹಿರಿದಾದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸರ್ವದಾ ಯತ್ನಿಸತಕ್ಕದ್ದು - ಎಂಬುದೇ ಇವೆಲ್ಲದರ ಪಾಠ.

ಯಾರೂ ಎಂದೂ ಮರೆಯಬಾರದ ಪಾಠವೂ ಇದು ಹೌದಲ್ಲವೇ?

ಸೂಚನೆ: 17/10//2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿ ಸುದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Thursday, October 15, 2026

ರಾಮ-ಗುಹ: ಸಖ್ಯ ಮತ್ತು ಆತಿಥ್ಯದ ಆದರ್ಶಗಳು {Rama-guha: Sakhya Mattu Atithyada Adharsagalu}

ಲೇಖಕರು : ಡಾ. ಹಚ್.ಆರ್. ಮೀರಾ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)

image.png

ವನವಾಸಕ್ಕೆಂದು ರಾಮ-ಸೀತೆ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಹೊರಟರಷ್ಟೆ? ಅವರನ್ನು ಸುಮಂತ್ರನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರನ್ನು ಗಂತವ್ಯಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲು ಹೊರಟನು. ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಗಂಗಾನದಿ ಕಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಳಿದು ತಂಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲೇ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಿಬೇರಪುರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದಿತು. ಅಲ್ಲಿಯ ರಾಜ, ನಿಷಾದನಾದ ಗುಹ. ಬಲಾಢ್ಯನೂ ಬೇಡರಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಅವನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಪ್ರಿಯಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಮಹಾವೀರನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ವಿಷಯ ಆತನ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಕೂಡಲೆ ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿ-ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಎದುರ್ಗೊಂಡನು. ನಡೆದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದು ಆರ್ತನಾದ ಗುಹನು ರಾಮನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿಕೊಂಡನು. "ಅಯೋಧ್ಯೆಯು ನಿನಗೆಂತೋ ಇದೂ ಅಂತೆಯೇ ನಿನ್ನದೆಂದು ತಿಳಿ. ನಿನಗೆ ನಾನೇನನ್ನು ಮಾಡಲಿ? ನಿನಗಿಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ಪಡೆಯಬಲ್ಲರು?" - ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಬಗೆಬಗೆಯ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. "ಈ ರಾಜ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನದೇ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳು" ಎಂದೂ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ರಾಮಾದಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಆಹಾರಾದಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದನು.

ಶ್ರೀರಾಮನೂ ಗುಹನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆತನ ಆರೋಗ್ಯ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಸಂತೋಷಿಸಿದನು. ತಾನು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ವನವಾಸದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಕೇವಲ ಕಂದಮೂಲಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಗುಹನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ರಾಜೋಚಿತವಾದ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ತಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದೇನೆಂದೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಹೇಳಿದನು. ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ  ಮಾತ್ರ ಆಹಾರವನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಡಲು ಹೇಳಿ, ದಶರಥನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆ ಕುದುರೆಗಳು ತೃಪ್ತಿಗೊಂಡರೆ ತನಗೆ ಸತ್ಕಾರವಾದಂತೆಯೇ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದನು. ಆ ರಾತ್ರಿ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ತಂಗಿದಾಗ, ಗುಹನು ತಾನು ಕಾವಲಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ ಕಾವಲಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲಾ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವನ್ನು ಗುಹನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಾರನೆಯ ದಿನ, ಗುಹನಿಗೂ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೂ ಅನುಜ್ಞೆಯಿತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣ-ಸೀತೆಯರೊಂದಿಗೆ ಗಂಗಾನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ನೌಕೆಯನ್ನೇರುತ್ತಾನೆ.


ರಾಮ-ಗುಹರ ಸಖ್ಯ

ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಿದೆ. ಗುಹನ ಹಾಗೂ ರಾಮನ ಸಖ್ಯ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತೆಂದು ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ಎಲ್ಲೂ ಬಣ್ಣಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಹೇಳುವ ಒಂದು ಮಾತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಟ್ಟುತದೆ: ಅವರು ಗುಹನನ್ನು "ರಾಮಸ್ಯಾತ್ಮಸಮಃ ಸಖಾ" (ರಾಮನಿಗೆ ಸಮನಾದ ಮಿತ್ರ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನು ಉತ್ತಮವಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯಕುಲದವನು. ಗುಹನಾದರೋ ಬೇಡರ ಜಾತಿಯವನು. ಆದರೂ ಅವರಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ಬಲವಾದ ಸ್ನೇಹವಿದೆ. ಸ್ನೇಹವಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಮರಾಗಿರುವವರು ವರ್ತಿಸುವಂತೆಯೇ ಪ್ರೀತ್ಯಾದರಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ನೇಹದ ಸಲಿಗೆಯಿಂದಲೂ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಯೋಧ್ಯಾಧಿಪತಿಯಾಗಬೇಕಿದ್ದವನೂ ನಿಷಾದರಾಜನಾದ ಗುಹನೂ ಸಮಾನಮನಸ್ಕರಾಗಿದ್ದು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ರಾಮನ ಸಖ್ಯವಾದಾಗ ಹೇಳುವ ಸುಭಾಷಿತವೊಂದರ ಮಾತು ಇಲ್ಲೂ ಒಪ್ಪುವುದಂತಹುದೇ. "ಸಮಾನಶೀಲ-ವ್ಯಸನೇಷು ಸಖ್ಯಮ್". ವ್ಯಸನವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವೆಂದರ್ಥ, ಶೀಲವೆಂದರೆ ಸಾಧುಸ್ವಭಾವ. ಗುಹ-ರಾಮರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸಮಾನಶೀಲರು, ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ನೇಹ - ಎಂಬರ್ಥ ಇಲ್ಲಿ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲವೆ?


ಗುಹನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಆತಿಥ್ಯ

ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯವಿಷಯವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಾಗುವ ಆತಿಥ್ಯ. ರಾಮಾದಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಗುಹನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಅವರು ಅತಿಥಿಗಳೇ ಸರಿ. ಆದರೆ, ಗುಹನು ರಾಮನ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ಕುದುರೆಗಳಿಗೂ ಆಹಾರಾದಿಗಳನ್ನು ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೂ ಆಹಾರ ಕೊಡುವುದರ ಹಿಂದಿನ ಮರ್ಮವನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: "ಬಂದ ಅತಿಥಿಗೆ ಆಹಾರ, ಆತನ ಕುದುರೆಗಳಿಗೂ ಆಹಾರ - ಎನ್ನುವಂತೆ, ಜೀವಿಗೂ ಆತನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಸಲ್ಲುವ ಆಹಾರವನ್ನಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು."

ಏನು ಹಾಗೆಂದರೆ? ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಕುದುರೆಗಳಿಗೂ ಏನು ನಂಟು? ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ರೂಪಕವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನಮಗಿದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶರೀರವನ್ನೇ ಒಂದು ರಥಕ್ಕೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನೇ ಕುದುರೆಗಳಿಗೂ ಹೋಲಿಸಿದೆ. ಆತ್ಮನೇ ರಥಿಕ; ಬುದ್ಧಿಯೇ ಸಾರಥಿ; ಮನಸ್ಸು ಲಗಾಮು.

ಬುದ್ಧಿಯು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಈ ಇಂದ್ರಿಯ-ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆಗಳು ಬಹಳ ಚುರುಕು, ಸುಮ್ಮನೆ ಇರಲು ಅವಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಓಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಹಾಗೇ ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ. ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವು ಸುಮ್ಮನೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಇರುವುದು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಓಟವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು ಸುಲಭವೇನಲ್ಲ. ಅವಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕೊಡುತ್ತಿರಲೇಬೇಕು. ಅವಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ರಥಿಕನಾದ ಆತ್ಮಕ್ಕೂ, ಬುದ್ಧಿ-ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೂ ಆಹಾರ ಕೊಡಬೇಕು.


ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳ ಕಾವ್ಯ ಎಂತಹುದು?

ಈ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣವು ಆಹಾರವನ್ನೀಯುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತೋಷಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದು "ಪಾಠ್ಯೇ ಗೇಯೇ ಚ ಮಧುರಂ" ಎಂದು. ಎಂದರೆ ಪಠಿಸಲು ಮತ್ತು ಹಾಡಲು ಇದು ತನ್ನನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾವ್ಯ ಎಂದು. ಕಿವಿಗೂ ಇಂಪು, ನಾಲಗೆಗೂ ಸಂತೋಷ. ಕಾವ್ಯಮಯವಾದ ಭಾಷೆಯು ರಸವನ್ನು ಸುರಿಸಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಿಗೂ ರೋಚಕವಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳಿವೆ ಇಲ್ಲಿ. ಕೊನೆಗೆ ಜೀವಕ್ಕೂ ತಂಪನ್ನೀಯುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ ಕಾವ್ಯವಿದು. ಹೀಗೆ, ರಥಿಕ-ಸಾರಥಿ-ಕುದುರೆಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ಆಹಾರವನ್ನಿತ್ತಿರುವ ಗುಹನಂತೆಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಜೀವಕ್ಕೂ ಮನೋಬುದ್ಧಿಗಳಿಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ತುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಗುಹನು ರಾಮಾಯಣದ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಹಾದುಹೋದರೂ, ಆತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಳಿಯದ ಅಚ್ಚೊತ್ತುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಆತನ ಗುಣ-ವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳು ನಮಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆದರ್ಶವನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲವೇ? 


ಸೂಚನೆ : 13/10/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು  ವಿಜಯವಾಣಿದ ಸತ್ಸಂಗ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Monday, October 12, 2026

ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರತ್ನಮಾಲಿಕೆ 87 (Prasnottara Ratnamalike 87)

ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)


image.png

ಪ್ರಶ್ನೆ - ೮೭. ಯಾವುದು ಬಲ?

ಉತ್ತರ- ಧೈರ್ಯ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಅಂತಹ ನಿಜವಾದ ಬಲ ಯಾವುದು? ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧೈರ್ಯವೆಂಬುದು ಹೇಗೆ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ? ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಧೈರ್ಯ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಬಲಯುತ, ಧೀರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಬ್ದರತ್ನಾವಲಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕೋಷ ಈ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಧಿಯಂ ರಾತಿ - ಧೀರಃ ಅಂದರೆ ಪಂಡಿತ ಎಂದರ್ಥ. ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಭಾವಕ್ಕೆ ಧೈರ್ಯವೆಂದು ಹೆಸರು. ಯಾವುದು ಇದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಬಲ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಧೈರ್ಯ ಒಂದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಬಲವೂ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಎಂಬುದು ಈ ಉತ್ತರದ ಆಶಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧೈರ್ಯವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಧೈರ್ಯವು ಹೇಗೆ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ? ಧೈರ್ಯ ಎಂದರೇನು? ಮುಂದಾದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸೋಣ. “ಶೋಭಾ ವಿಲಾಸೋ ಮಾಧುರ್ಯಂ ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯಂ ಧೈರ್ಯತೇಜಸೀ । ಲಲಿತೌದಾರ್ಯಮಿತ್ಯಷ್ಟೌ ಸತ್ತ್ವಜಾಃ ಪುರುಷಾ ಗುಣಾಃ ॥” ಧೈರ್ಯ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗುಣ. ಧೀರನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಗುಣ. ಒಬ್ಬ ಧೀರನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ಉದಾತ್ತ ಗುಣಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವೂ ಒಂದು.


ಈ ಗುಣವು ಸತ್ತ್ವಗುಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬರುವಂತದ್ದು. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮನು ಮೂರು ಬಗೆಯ ಧೃತಿಯ ಅಥವಾ ಧೈರ್ಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಧೃತಿಯು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ, ರಾಜಸಿಕ ಮತ್ತು ತಾಮಸಿಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಧೃತಿ  ಸಾತ್ವಿಕವಾದದ್ದು. ಯಾವ ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಯಾದ ಧೃತಿಯು ಅಥವಾ ಧೈರ್ಯವು ಮನುಷ್ಯನ ಜ್ಞಾನಯೋಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಾಣ, ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಂತಹ ಧೃತಿಯನ್ನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಧೃತಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಯಾವನು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮಗಳನ್ನು ಫಲಾಪೇಕ್ಷಯಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಯಾವ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅದಕ್ಕೆ ರಾಜಸಿಕ ಧೃತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಧೃತಿಯಿಂದ ನಿದ್ದೆ, ಭಯ, ಚಿಂತೆ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಮದವು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಂತಹ ಧೃತಿಯನ್ನು ತಾಮಸಿಕ ಧೃತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಧೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ಧೃತಿಯು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದು. ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಧೀರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಧೀಮಂತ, ಬುಧ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬುದ್ಧಿಯು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣಯುತವಾದ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಅವನಿಗೆ ಬಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


ಸೂಚನೆ :  11/10/2026 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.