Showing posts with label author_vadhirajprasanna. Show all posts
Showing posts with label author_vadhirajprasanna. Show all posts

Monday, April 7, 2025

ವಾಲ್ಮೀಕಿರಾಮಾಯಣದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಕ್ಷಿನೋಟ (Valmikiramayaṇada Sanksipta Paksinota)

ಲೇಖಕರು:ವಾದಿರಾಜ್ ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)



ಆದಿಕವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ 24,000 ಶ್ಲೋಕಗಳು, ಏಳು ಕಾಂಡಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾನವಾದರ್ಶವಾಗಿ ನೈತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ರಾಜಕಾರಣ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ಪಿತೃವಾಕ್ಯಪರಿಪಾಲನೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು  ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಂಡದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. 


ತಪಸ್ಸು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆನಿಸಿದ ನಾರದ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿಯಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು-ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಸದ್ಗುಣ ಸಂಪನ್ನನಾದವನು,ವೀರ್ಯವಂತ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು,ಇತರರ ಉಪಕಾರಗಳನ್ನು ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟು ಭಾವಿಸಿ, ಅವರು ಎಷ್ಟೇ ಅಪಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದವನು, ಸುಳ್ಳಾಡದವನು, ಧೃಡಪ್ರತಿಜ್ಞನು, ಕುಲಾಚಾರವಂತನು, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತವನ್ನೇ ಬಯಸುವವನು, ಶಾಸ್ತ್ರವೇತ್ತನು, ಅಪ್ರತಿಮ ಸಾಹಸಿಯು, ನೋಡಿದವರಿಗೆಲ್ಲ ಸಮಾನ ಪ್ರೀತಿಯುಂಟುಮಾಡುವವನು, ಧೈರ್ಯವಂತ, ಕೋಪವನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡವನು, ಅದ್ಭುತ ದೆಹಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು, ಇತರರ ಗುಣಗ್ರಾಹಿ, ಇತ್ಯಾದಿ ಗುಣ ವಿಶೇಷವುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಾರದರು- ಇಷ್ಟು  ಗುಣಗಳೂ ಸೇರಿದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಮೊದಲುಮಾಡಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.


1. ಬಾಲಕಾಂಡ 

ಈ ಕಾಂಡದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಂತೆ  ಶ್ರೀರಾಮನ ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ಜನನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಪಟ್ಟಣದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ದಶರಥನ ಸಂತಾನ ವಿಹೀನತೆಯ ದುಃಖ, ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಮುನಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿ ಯಜ್ಞ, ನಂತರ, ದಶರಥನಿಗೆ– ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನ ನಾಲ್ಕು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರರ ಜನನ. ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮುನಿಯು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದು, ಅಲ್ಲಿನ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹಾರಮಾಡಿಸಿ

ವರು. ನಂತರ, ರಾಮನು ಸೀತಾಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದು ಸೀತೆಯನ್ನು ವರಿಸುತ್ತಾನೆ.


2. ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ 

ಇದು ರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಜನಾನುರಾಗಿಯಾಗಿದ್ದನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ದಶರಥನು ರಾಮನ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಕೈಕೆಯಿ ತನ್ನ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ, ರಾಮನನ್ನು 14 ವರ್ಷಗಳ ಅರಣ್ಯವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭರತನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಶ್ರೀರಾಮನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಸೀತಾ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ.  ಭರತನು ರಾಮನ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ರಾಮನ ಶ್ರೀ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ.


3. ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ 

ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೂರ್ಪನಖಿಯು ರಾಮನನ್ನು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ , ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಆಕೆಯ ಮೂಗನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಸಹೋದರರಾದ ಖರ, ದೂಷಣ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶಿರ ಅವರು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಾಗಿ ರಾಮನು ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಮಾರೀಚನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕರ್ಷಕ ಬಂಗಾರದ ಜಿಂಕೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮೋಹಿತಳಾದ ಸೀತೆ ಅದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ರಾಮ ಹೋದಾಗ ರಾವಣನಿಂದ ಸೀತಾಪಹರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಹನುಮಂತನ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಾನರರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ರಾಮ, ಸೀತಾ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ 14 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೇಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.


4. ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ 

ರಾಮನು ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಅಣ್ಣ ವಾಲಿಯನ್ನು ವಧೆ ಮಾಡಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಾಂಬವಂತನು,  ಹನುಮಂತನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧೀರ, ವೀರ, ಶೂರ ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಸೀತೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.ವಾನರಸೇನೆಗೆ ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ರೂಪಿಸಲು ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ರಾಮನು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.


5. ಸುಂದರಕಾಂಡ 

ಸಮುದ್ರ ಲಂಘನ: ಹನುಮಂತನು ಮಹಾಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಾರಿ ಲಂಕೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯೆ, ಮೈನಾಕನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಸುರಸೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು, ಸಿಂಹಿಕೆ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಗೆ ತೆರಳಿ, ಅಶೋಕವಾಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೀತಾದೇವಿಯ ಸಂದರ್ಶನ: ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ, ಸೀತಾದೇವಿ ದುಃಖಿತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಹನುಮಂತನು ರಾಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲಂಕೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸ: ರಾವಣನ ದಂಡನಾಯಕರನ್ನು ಹನುಮಂತನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಉಂಗುರ ಕೊಟ್ಟು , ಸೀತೆಯ ಚೂಡಾಮಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿ ತರುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿಯಾದ ಅನೇಕ ಹನುಮಂತನ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ವಿವರಣೆ ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿದೆ. 


6. ಯುದ್ಧಕಾಂಡ 

ರಾಮನು ವಾನರ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇತುವೆಕಟ್ಟಿ ಸಮುದ್ರದಾಟಿ ಲಂಕೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ. ರಾಮ- ರಾವಣ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ಇಂದ್ರಜಿತ್, ಕುಂಭಕರ್ಣ ಸಂಹಾರ. ಇತ್ತ ರಾವಣನನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಜನರ ಸಂಶಯ ನಿವಾರಿಸಲು ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾಗುತ್ತದೆ . ಧರ್ಮಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ವಿವರಣೆ ಈ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿದೆ.


7. ಉತ್ತರಕಾಂಡ 

ಸೀತಾಪರಿತ್ಯಾಗ: ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೀತೆಯನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಲವಕುಶರು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲವಕುಶರು ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಮುನಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಲವಕುಶರು ರಾಮನ ಮುಂದೆ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ರಾಮನಿಗೆ ಅವರ ಕುರಿತಾದ ಸತ್ಯ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಸೀತಾ ಭೂಮಾತೆಯ ಒಡಲೊಳಗೆ ಸೇರುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಗೆ, ಶ್ರೀರಾಮರು ಸರಯೂ ನದಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ಲೀನವಾಗಿ,  ರಾಮನು ತನ್ನ ಮೂಲ ಧಾಮ ವೈಕುಂಠವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.


ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಶ್ರೀರಾಮ. ಶ್ರೀರಾಮ ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಾರು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ಮಾತು ಸ್ಮರಣೀಯ. ಅವರ ವಾಣಿಯಂತೆ, "ಶ್ರೀ ರಾಮನು ಸ್ಥೂಲ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಮನುಷ್ಯ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಪರಾ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಪರಂಜ್ಯೋತಿ";. ಪರಂಜ್ಯೋತಿಯೇ ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ ಬರುವುದಿದೆ. "ಅವತಾರ ಎಂದರೆ ಇಳಿದುಬರುವುದು.ತನ್ನ ಮೂಲರೂಪದ ನೆನಪಿನೋಡನೆಯೇ, ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನದೊಡನೆಯೇ ಇಳಿದು ಬರುವುದು". ಹಾಗೆ ಅವತರಿಸಿದ ಶ್ರೀರಾಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ , ಪರಮಾದರ್ಶಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಪುಜ್ಯರಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ, ರಮಣೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವು ಧರ್ಮ, ನೈತಿಕತೆ, ಭಕ್ತಿ, ರಾಜಕೀಯನೀತಿ, ತ್ಯಾಗ, ಪ್ರೀತಿಯಂತಹ ಮಹತ್ವದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯವು ಸಮಸ್ತಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಂತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಡುವ ಪಾಠವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ. ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆ, ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಯೋಗ್ಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ಜೀವನದ ಆದರ್ಶ, ಪರೋಪಕಾರ, ಹೀಗೆ ಅಗಣಿತವಾದ ಗುಣಗಳು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ. ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಲೋಕದ ಆದರ್ಶ. ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥಾ ಶ್ರವಣ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲಾ ನಡೆಯಲು ಪ್ರೇರಿಸಲಿ ಎಂದು ಆ ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಅವನ ಅಡಿದಾವರೆಗಳಿಗೆ ಈ ಕಿರುಬರಹವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ.


ಸೂಚನೆ : 07/04/2025 ರಂದು ಈ ಲೇಖನವು  ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕದ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Thursday, August 29, 2024

ಪದ-ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಮನ್ವಯ (Pada-Padarthagala Samanvaya)

ಲೇಖಕರು:ವಾದಿರಾಜ್ ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)




ಪದ ಮತ್ತು ಪದಾರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಷಯವೇ. " ಪದ " ಎಂದರೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸುಚಿಸುವ ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಣೆ. " ಪದಾರ್ಥ " ಅಂದರೆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಏನು ಅಂತಹ ವಿಶೇಷವಿದೆ ? ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲ! ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಹನವಾದ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅವಲೋಕನವನ್ನು ನೋಡೋಣ.

ಪದ ಎಂದರೆ ಸ್ಥಾನ. ಪರಮ ಪದ, ವಿಷ್ಣು ಪದ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಆಯಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಪದ ಎನ್ನುವುದು. ಪದಾರ್ಥ ಎಂದಾಗ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಅನುಭವ. ನಾವು ಬಳಸುವ ಶಬ್ದಗಳು "ಪದ"ದಿಂದ ಹೊರಟಿರಬೇಕು. ಮತ್ತು ಆ ಪದದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಪದಾರ್ಥದ ಪರಿಚಯ ನಮಗೆ ನೀಡುವಂತಿರಬೇಕು. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ಪದ-ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಮನ್ವಯ. ಎಲ್ಲಾ ಶಬ್ದಗಳೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ- ಕಂಬವು ಕರುಹಾಕಿತು ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದ ನಮಗೆ ಯಾವ ಬೋಧವನ್ನೂ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. "ಕಂಬ" "ಕರು" "ಹಾಕಿತು" ಎಂಬುದೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಏನೂ ಹೇಳಿದಂತಾಗಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಕಂಬ ಕರು ಹಾಕುವುದು ಅಸಂಭವ. ಇಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳು ಪದಕ್ಕೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಯ್ಯಲಿಲ್ಲ, ಪದಾರ್ಥದ ಅನುಭವವನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಲಿಲ್ಲ.

 ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪದಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಪದಾರ್ಥದ ಬಳಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಒಯ್ಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. " ಉದಾಹರಣೆ" ಎಂಬ ಪದವಿದೆ. ಉತ್-ಆಹರಣ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕರೆದುಯ್ಯುವುದು, ಹಾರಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಅಂದರೆ ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡವನ ಮನಸ್ಸು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇದ್ದದ್ದು ಮೇಲೆ ಆ ವಿಷಯದೆಡೆಗೆ ಹತ್ತುವಂತಾಗುವುದೋ ಅದು "ಉದಾಹರಣೆ" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಎಗ್ಸಾಂಪಲ್ (Example) ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಲಾರದು. ಅದು ಅವರವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತಂದ ಕೃತಕವಾದ ಶಬ್ದ ಅಷ್ಟೇ.

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ "ಆಕಳಿಕೆ" ಎನ್ನುವ ಪದವಿದೆ. ಅದು ಹೇಳುವಾಗಲೇ ನಿಜವಾದ ಆಕಳಿಕೆಯ ಪರಿಚಯ ನಮಗೆ ಮಾಡಿಸುವಂತಿದೆ. ಭಾರತೀಯ  ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದಕ್ಕೆ -ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಪದಾರ್ಥದ ರುಚಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬರುವಂತೆ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಸಹಜವಾಗಿ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. "ದೇವರು" ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಧಾತು ದಿವ್-ಎಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶ. ಪ್ರಕಾಶಮಯವಾದ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪದವೂ ಬಂದಿದೆ. ಆ ಸಂಸ್ಕಾರ ವಿದ್ದವನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೇ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಕಾಶಮಯವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆ ಕಡೆಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಸಂಸ್ಕಾರರೂಪವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

"ಅವ್ಯಕ್ತವಾದದ್ದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಮಾಡಲು ಭಾಷೆ ಒಂದು ಮೀಡಿಯಂ(medium)ಆಗಿರುತ್ತೆ, ವಾಹಕವಾಗಿರುತ್ತೆ. ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ತನ್ನ ಅರ್ಥವಾದ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಬೀಜ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ವೃಕ್ಷವನ್ನು ದ್ವಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಬೀಜಕ್ಕೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಶ್ರೀರಂಗ ಮಹಾಗುರುಗಳ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ. ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತು ಸಹ ಚೇತೋಹಾರಿ- "ಮಾಧುರ್ಯ ತುಂಬಿರುವುದು ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ. ಪದಾರ್ಥವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಆಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಪದ. ಭಾವದ ಅಮೃತವನ್ನು ತುಂಬಿಡಲು ಭಾಷೆಯು ಒಂದು ಪಾತ್ರ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.

ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಹೆಸರು ಭಾರತ- ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಈ ದೇಶದ ಜನರ ಜೀವನ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ- ಭಾ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು, ರತ ಎಂದರೆ  ಅದರಲ್ಲಿ ರತಿ-ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವರು. ಒಳಗೆ ಬೆಳಗುವ ಪರಮಾತ್ಮ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವರು ಭಾರತರು. ಪದವು ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪದವೆಲ್ಲವೂ ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಯ್ಯುವ,ಅತ್ತ ದಿಗ್ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಮಾತುಗಳಾಗಿಯೇ ಬಂದಿವೆ. ಅಂತಹ ಪದಗಳನ್ನು ಅರ್ಥವರಿತು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪಡೆಯುವಂತಾಗಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸೋಣ. ಹಾಗಾದಾಗ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭಾರತರಾಗುತ್ತೇವೆ. ಅತ್ತ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಲಿ ಎಂದು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಬೇಡೋಣ.

ಸೂಚನೆ: 29/08/2024 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸುದಿನ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Thursday, May 30, 2024

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ತೂಕ ಎಷ್ಟು? (Śrikrsnana Tuka Estu?)

ಲೇಖಕರು:ವಾದಿರಾಜ್ ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in) 




ಜಗದೊಡೆಯನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ? ಅವನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ
ಸದಾ ಇರುವವನು.(ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿ)  ಅಂತಹವನ ತೂಕ ಎಷ್ಟು? ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಸರಿಯಿಲ್ಲ 
ಎನ್ನಿಸುವುದು. ಆದರೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತೂಕಹಾಕಿದ ಮಹಾಭಾರತದ ರಸಮಯವಾದ 
ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಗಮನಿಸೋಣ.   

ಒಮ್ಮೆ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸದಾಕಾಲ ತನ್ನ ಬಳಿಯೇ ಇರಬೇಕು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಹೆಂಡತಿಯರ ಒಡನೆಯಾಗಲೀ, ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೂ ಇರಬಾರದೆಂಬ ಭಾವವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. 


ಆ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಮುಂದೆ 'ನಾರಾಯಣ, ನಾರಾಯಣ' ಎನ್ನುತ್ತಾ ನಾರದರು  ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅವರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನದಾಳದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಾರದರು, "ಐದು ದಿನಗಳ ಶ್ರೀಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡು ಹಾಗೂ ಕಡೆಯದಿನ ನಿನ್ನ ಗಂಡನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡು". ಎಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.


ನಾರದರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸತ್ಯಭಾಮೆಗೆ ಕಸಿವಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ' ಅಲ್ಲ ನಾರದರೇ, ನನ್ನ ಗಂಡ ನನ್ನ ಬಳಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರೆ, ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾನಕೊಡುವುದೇ? ನೀವು ಕಲಹಪ್ರಿಯರೆಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿದಿರಿ!'  ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.  ಅದಕ್ಕೆ ನಾರದರು 'ಸ್ವಲ್ಪತಾಳು, ಪೂರ್ತಿಕೇಳು. ಕೊಟ್ಟ ದಾನಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ತೂಕದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ನಿನ್ನ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹಿಂಪಡೆ.  ಹೀಗೆ ಈ ವ್ರತಾಚರಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿನ್ನ ಕೃಷ್ಣ ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಬಳಿಯೇ ಸದಾ  ಇರುವನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.  


ಇದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯು ಐದು ದಿನಗಳ ಆ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಕಡೆಯ ದಿನದಂದು ದಾನವನ್ನು ಕೊಡಲು ಉತ್ತಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರಲು, ಹರಿನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಾರದರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . 


ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯು 'ನೀವೇ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ನೀವೇ  ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ' ಎಂದಳು. ನಾರದರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ "ಕೃಷ್ಣ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಬೇಡ ? ಅದೂ ದಾನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರೆ !" ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಪರಮಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಸನ್ಮುಖರಾಗಿ ದಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ತಕ್ಷಣ, ಕೃಷ್ಣನ ನವಿಲುಗರಿಯ ಪೇಟವನ್ನು ತೆಗೆದು  ನಾರದರು ತನ್ನ ರುಮಾಲನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ.  ಅವನ ಕೈಗೆ ಮಹತಿಯನ್ನು (ನಾರದರ ತಂಬೂರಿ) ಕೊಟ್ಟು 'ಕೃಷ್ಣಾ ! ಇನ್ನು ನೀನು ನನ್ನ ದಾಸ, ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ನಡೆ ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಾರಾಯಣ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ದರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯು,  'ನಿಲ್ಲಿ 

ನಾರದರೆ, ಈ ವ್ರತದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವಾಗ ದಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ವಸ್ತು ಕೊಡಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಿರಿ; ಈಗ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಾರದರು 'ಸಮಾನ ತೂಕದ ವಿಷಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿಲ್ಲ; ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಹೊರಟೆವು. ಈಗಲೂ ಇನ್ನೂ ಕಾಲ ಮಿಂಚಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಮಾನ ತೂಕದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆ ನೀನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಬಹುದು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಆಗ ಸತ್ಯಭಾಮೆ ದೊಡ್ಡ ತಕ್ಕಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕೂರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಚಿನ್ನದ ಸರಗಳು, ಬಳೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ  ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳ ರಾಶಿ ತುಂಬುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೂ ತಕ್ಕಡಿಯು ಮೇಲೆ ಏಳುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಸಖಿಯರ ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರ ಚಿನ್ನದ ಒಡವೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹಾಕಿದಾಗಲೂ, ಆ ತಕ್ಕಡಿಯು ಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕೃಷ್ಣನು ಕುಳಿತಿದ್ದ ತಕ್ಕಡಿಯ ಭಾಗವು ಮೇಲೆ ಏಳುವುದಿಲ್ಲ.


ಈಗ ಸತ್ಯಭಾಮೆಗೆ ಗಾಬರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯಭಾಮೆಯು ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಾಗ ರುಕ್ಮಿಣಿಯು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಸತ್ಯಭಾಮೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಒಡವೆಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ತೆಗೆಸುವಳು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ತುಳಸಿ ಬೃಂದಾವನಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ದಳದ ತುಳಸಿ ಕುಡಿಯೊಂದನ್ನು ಬಲ ಭಾಗದ ಖಾಲಿ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಕುತ್ತಾಳೆ  ಮತ್ತು ತಕ್ಕಡಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಕೃಷ್ಣನು ಕುಳಿತಿದ್ದ ತಕ್ಕಡಿಯ ಭಾಗವು ಮೇಲೆದ್ದು ಒಂದೇ ತುಳಸಿಯ ಕುಡಿಯ ಭಾಗದ ತಕ್ಕಡಿಯು ನೆಲವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸತ್ಯಭಾಮೆ  ಮತ್ತು ಅವರ ಸಖಿಯರುಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವುದು. ನಾರದರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆ ತುಳಸಿಯನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಪಡೆದು ಹೊರಡುವರು.  ಇದು ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪ್ರಸಂಗ.


ಈ ಕಥೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕಥೆಯಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಇವೆ. ನಾರದರು ಎಂದರೆ ಜಗಳ ತಂದಿಡುವವರು ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗದ ಪಾಠವನ್ನೇ ಕಲಿಸುವವರು. ಸತ್ಯಭಾಮೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಲೆಂದೇ  ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದು. ಸತ್ಯಭಾಮೆಯು ಕೃಷ್ಣನ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿ ಪರಮಪ್ರೇಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆದರೂ ಸಹ ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂಬ ಸ್ವಾರ್ಥ ಮನೋಭಾವ ಉಳ್ಳವಳಾಗಿದ್ದಳು. ತಾನೇ  ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾದವಳು ಎಂಬ ಗರ್ವವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಗರ್ವ ಮನೋಭಾವದಿಂದಲೇ ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಅಳೆದು ವಿಫಲಳಾದಳು. ಭಕ್ತ ಪರಾಧೀನ ಭಗವಂತ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತಳು. 


ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂಬ  ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು. ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚಿನಿಂದ ಬೇರೆಯವರ ಬಳಿ ಅವನು ಇರಬಾರದೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದಳು.  ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆ ವ್ರತವನ್ನಾಚರಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣಪರಮಾತ್ಮ ಯಾರ ಅಧೀನಕ್ಕೂ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಡದಿಯೇ ಆದರೂ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಗರ್ವ ಪಡುವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನಾರದರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿರುತ್ತಾನೆ.  ಅಧರ್ಮಿಗಳಾದ ದುರ್ಯೋಧನ, ಶಿಶುಪಾಲರಂತಹವರಿಗೆ ಸಾವೇ ಶಿಕ್ಷೆ. ಭಕ್ತಳಾದ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಗರ್ವಭಂಗಕ್ಕೆ ಸೋಲಿನ ಶಿಕ್ಷೆ.


ಸತ್ಯಭಾಮೆಗೆ ಮೊದಲು ಆಡಿದ ಭಾವವು ನಮ್ಮಲ್ಲೂ ಸಹ ಆಡಬಹುದು. ಭಗವಂತ ನಮಗೆ ಹತ್ತಿರವೆನಿಸಿದಾಗ ಗರ್ವಪಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯುಂಟು. ಈ ಪ್ರಸಂಗ ನಮಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಘಂಟೆಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತದೆ.  ಎಷ್ಟೋ ವೇಳೆ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ.   ಅದು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವವಿಲ್ಲದೆ, ತೋರಿಕೆಯ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.  


ರುಕ್ಮಿಣಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣಾಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರೇಮಾನುರಾಗದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವಳು. ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ನಡೆ ರುಕ್ಮಿಣಿಯದು! ಅವಳು  ಕೃಷ್ಣನ ತೂಕ ಎಷ್ಟು? ಎಂದರೆ 'ಅಣೋರಣೀಯಾನ್' ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಸಣ್ಣ ಅಣು. ಹಾಗೂ 'ಮಹತೋ ಮಹೀಯಾನ್' ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬೃಹತ್ತಾದವನು  ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವಳಾಗಿದ್ದಳು.


ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ತುಳಸಿಪತ್ರೆಯ  ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಳು. 'ತುಳಸಿ' ಎಂದರೆ  ತುಲ-ಸ್ಯಾಮ್ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನದ ತೂಕದ ವಸ್ತು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಳು. ಅವಳಲ್ಲಿ  ಭಕ್ತಿ-ಸಮರ್ಪಣಾಭಾವವು ತುಂಬಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೇ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಗರ್ವಭಂಗವು ಆಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯು ತನಗೆ ಯಾವುದು ಪ್ರಿಯವೋ ಅದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಅಳೆದಳು. ಆದರೆ ರುಕ್ಮಿಣಿಯು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಳು. ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ  ತುಳಸಿಯ ಹಿರಿಮೆಯು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 'ತೇನ ವಿನಾ ತೃಣಮಪಿ  ನ ಚಲತಿ' ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯೂ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅವನು ಭಕ್ತ ಪರಾಧೀನ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.  

ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆಗೆ ಮರದ ಹಣ್ಣಿನ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. "ಹಣ್ಣು ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿಬಿಟ್ಟಾಗ ಅದರ ತೊಟ್ಟು ಇದು ನನಗಲ್ಲ ಭೂಮಾತೆಗೆ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಹಗುರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಹಗುರವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು" 

ಆದುದರಿಂದ  ನಾವುಗಳೆಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಒಲುಮೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಗರ್ವ ಪಡಬಾರದು, ಭಗವಂತನ ಆಶಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಭಕ್ತಿ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಪಣೆ ಭಾವದಿಂದ ನ ಮಮ-ನ ಮಮ (ನನ್ನದಲ್ಲ ನನ್ನದಲ್ಲ) ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸೋಣ. ಜಗದೊಡೆಯನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಒಲುಮೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗೋಣ.


ಸೂಚನೆ: 30/05/2023 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Friday, June 16, 2023

ಮಾಂಡವ್ಯ ಋಷಿಯ ಆದರ್ಶ (Mandavya Rsiya Adarsha)

ಲೇಖಕರು: ವಾದಿರಾಜ. ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)


ಒಮ್ಮೆ ಮಾಂಡವ್ಯ ಋಷಿಗಳು  ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿರುವರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕೆಲವು ಕಳ್ಳರು ತಮ್ಮ ಕದ್ದಮಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಓಡೋಡಿ ಬಂದು, ಆಶ್ರಮದ ಒಂದು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕದ್ದಮಾಲನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟು, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಅವಿತುಕೊಳ್ಳುವರು. ಕಳ್ಳರನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ್ದ ರಾಜಭಟರು ಆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೂ ಬರುವರು. ಕದ್ದ ಮಾಲನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಳ್ಳರನ್ನು ಹಿಡಿಯುವರು.  ಈ ವಿಷಯವೇ ತಿಳಿಯದ ಮಾಂಡವ್ಯರನ್ನು ಸಹ ಕಳ್ಳರ ಗುರುವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಹಿಡಿದು ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವರು. 

ಕದ್ದ ಮಾಲಿನ ಸಮೇತ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದೆ, 'ಅವರನ್ನು ಶೂಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿ' ಎಂಬ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವನು. ಅದರಂತೆ ರಾಜಭಟರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶೂಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವರು. ಮನುಷ್ಯ ಸಹಜವಾದ ಯಾತನೆಯಿಂದ ಕಳ್ಳರೆಲ್ಲರೂ ಸತ್ತು ಹೋಗುವರು. 

ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಮಾಂಡವ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಯಾತನೆಯಿಂದ ಬಳಲದೆ ಶಾಂತ ಚಿತ್ತರಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದನ್ನು ರಾಜಭಟರು ಗಮನಿಸುವರು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು, ರಾಜನೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವನು. ಮಾಂಡವ್ಯರನ್ನು ಕಂಡು ಇವರು ಮಹಾತ್ಮರೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ' ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದೇ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಾರದಾಗಿತ್ತು, ನನ್ನದು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ' ಎಂದು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುವನು. 

ಮಾಂಡವ್ಯರು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ವಿಕಾರಗೊಳ್ಳದೆ  ಕ್ಷಮಿಸುವರು. ಇನ್ನು ಶೂಲವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಗೆ ತೆಗೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟರೂ  ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ತುಂಡಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.  ಇದನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತೆಗೆದರೆ ಅವರ ಜೀವಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಆಗಬಹುದೆಂದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವರು.  ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇವರು ಮುಂದೆ ಅಣಿಮಾಂಡವ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಎಂದು  ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪಕ್ಷಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಂತಹ ಋಷಿಗಳು ಇವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. "ತಪ್ಪುಗಳನ್ನೇ ಮಾಡದ ನಿಮಗೆ ಈ ಘೋರ ಶಿಕ್ಷೆ ಏಕೆ "? ಎಂದು. "ನನ್ನ ಬಳಿ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ, ಯಮಧರ್ಮನನ್ನೇ ಕೇಳಬೇಕು", ಎನ್ನುವರು ಮಾಂಡವ್ಯರು. ಅವರು ಸಶರೀರರಾಗಿಯೇ ಯಮನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ, ಯಮರಾಜನನ್ನು  ಕೇಳುತ್ತಾರೆ " ನನಗೆ ಏಕೆ ಈ ಶೂಲದ ಶಿಕ್ಷೆ?"

ಯಮಧರ್ಮರು, "ನೀವು ಬಾಲಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಪೃಷ್ಠಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ಚುಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಿರಿ. ಆ ಪಾಪದ ಫಲವಾಗಿ ಈ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಮಾಂಡವ್ಯರು " ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅರಿಯದೆ ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು; 12ನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೂ ಬಾಲಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.  ಯಮಧರ್ಮರೇ ನೀವು ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ! ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಜನ್ಮತಾಳಿ" ಎಂದು ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುವರು.  ಮುಂದೆ ಆ ಶಾಪದ ಫಲವಾಗಿ ಯಮಧರ್ಮರಾಯರೇ 'ವಿದುರ'ನಾಗಿ ಅವತರಿಸುತ್ತಾರೆ  ಎಂದು ಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

 ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಮಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ. ಮಾಂಡವ್ಯರು, ಯಾರೋ ಮಾಡಿದ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕೆ,  ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ದೇಹಕ್ಕೆ ಯಾತನೆಯಾದರೂ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೇನೂ  ತಪ್ಪಿಲ್ಲವೆಂದು ಅನ್ನಿಸಿದ್ದರೂ ಶಾಂತ ಚಿತ್ತರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು. 

ಇನ್ನು ಮಾಂಡವ್ಯರು ಶಾಪಕೊಡಲು ಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದರೂ  ರಾಜಭಟರಿಗಾಗಲಿ, ರಾಜನಿಗಾಗಲಿ ಶಾಪಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ  ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಯಮರಾಜನಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಇತ್ತರು. ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕಾದ ನೋವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಭಗವತ್ಸ್ಮರಣೆ, ತಪಸ್ಸು , ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಎಂದೂ ಬಿಡದೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮಲೋಕವನ್ನು  ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳು ಬಂದರೂ, ಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿ ಪ್ರಣೀತವಾದ ಆತ್ಮಸಾಧನೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸೋಣ.

ಸೂಚನೆ: 15/06/2023 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

Monday, April 17, 2023

ಸಜ್ಜನರು ಯಾರು ? (Sajjanaru Yaru?)


ಲೇಖಕರು: ವಾದಿರಾಜ. ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)


"ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗವದು ಹೆಜ್ಜೇನ ಸವಿದಂತೆ' ಎಂಬ ಸರ್ವಜ್ಞ ಕವಿಯ ಸೂಕ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ತಿಳಿಯ ಹೇಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಜ್ಜನರ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಸತ್ಪುರುಷರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಜ್ಜನರಾಗಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದು- ಇವುಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲಿಯೂ ನಾವು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ದುರ್ಜನರಾಗಬೇಕೆಂದು ಯಾರೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. "ಅವರು ಸಜ್ಜನರು; ಯಾರ ತಂಟೆಗೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ"-ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾತುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರೆಂದರಾರು? ಸತ್ಪುರುಷರ ಲಕ್ಷಣವೇನು ? ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'ಸಜ್ಜನರು'-ಎಂದಾಗ ಒಳ್ಳೆಯವರು, ಹಸುವಿನಂತೆ ಸಾಧುವಾದ ಪ್ರಾಣಿ, ಬಹಳ ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದವರು ಯಾರು ಏನೆಂದರೂ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡದೆ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು,'ಕಪಟ-ಕುಹಕಗಳನ್ನು ಅರಿಯದವರು'-ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾತುಗಳಿವೆ.

ಆದರೆ 'ಸಜ್ಜನ', 'ಸತ್ಪುರುಷ','ಸತ್ಸಂಗ'- ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ ತಂದ ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಪದಗಳು ಯಾವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ? ಈ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ "ಸತ್+ಜನ?', 'ಸತ್ + ಪುರುಷ', 'ಸತ್+ಸಂಗ', 'ಸತ್+ವಿದ್ಯೆ'-ಹೀಗೆ ಎರಡೆರಡು ಪದಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ 'ಸತ್' ಎಂಬುದು ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ನಾವು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಆರ್ಷಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ 'ಸತ್'-ಎಂಬ ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಾರ(ಬದಲಾವಣೆ)ವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಸತ್ಯ, ನಿತ್ಯವಾದ ವಸ್ತು'-ಎಂಬ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. ಇದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಕಂಡಿರುವ ಅಂಶ.

'ಸತ್' ಎಂದರೆ ಇರುವುದು. ಇರುವುದು ಆ ವಸ್ತುವೊಂದೇ; ಉಳಿದುದೆಲ್ಲವೂ ವಿಕಾರಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಬರಿಯ ತೋರಿಕೆಯಾದ್ದರಿಂದ 'ಅಸತ್' ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸದಸದ್ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು. ಈ ಭಗವಂತನೆಂಬ 'ಸದ್ವಸ್ತು'ವೊಂದೇ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನೂ, ನಾಶವನ್ನೂ ಹೊಂದದೇ ಇರುವ ವಸ್ತು. ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವುದೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವುದೂ ನಮ್ಮ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ವಿಷಯವೇ. ನಮ್ಮದೇ ಆದ ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ-ಇವುಗಳೇ ಕಾಲ-ದೇಶ-ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಕಾರಹೊಂದುತ್ತಿರುವುದೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಭವ ವೇದ್ಯವೇ. ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಆತ್ಮವಸ್ತುವೊಂದು ಉಂಟೆಂದು, ಅದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿ ಹೇಳಿರುವ ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ ತೃಪ್ತಾತ್ಮರಾದ ಮಹಾಪುರುಷರನೇಕರನ್ನು ನಮ್ಮ ನಾಡು ನೀಡಿದೆ. "ಸತ್ತುಹೋದನು' ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೂ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಹಾರವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಷಯ. ಅಂತೆಯೇ ನಮ್ಮ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಆ ಸದ್ವಸ್ತುವನ್ನೂ ಅದು ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವುದನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಕಂಡಿಲ್ಲ.  ಆದರೂ, ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಂಡು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಾಪುರುಷರಿಂದಲೇ 'ಸತ್ತುಹೋದನು'-ಎಂಬ ರೂಢಿ ಬಂದಿದೆ.

'ಆ ಸದ್ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾನವರೆಲ್ಲರ ಹಕ್ಕು'-ಎಂಬುದಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಾವು ತಮ್ಮೊಳಗೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಭವಿಸಿದ ಆ ಸದ್ವಸ್ತುವನ್ನೇ ಆತ್ಮ-ಪರಮಾತ್ಮ- ಬ್ರಹ್ಮ-ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ, ನಮ್ಮೊಳಗೇ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಆ ನಿತ್ಯಸತ್ಯವಾದ ಸದ್ವಸ್ತುವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡ ಜ್ಞಾನಿಗಳೇ ನಿಜವಾದ ಸಜ್ಜನರು, ಸತ್ಪುರುಷರು. ಅಂತಹವರ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿರುವುದೇ ಸತ್ಸಂಗ. ಅದೇ, ಜೀವನವನ್ನು ಪಾವನ ಮಾಡುವ ಅಂಶ. ಅಂತಹವರ ನಡೆ-ನುಡಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹಿತವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ನಡೆ-ನುಡಿಗಳೇ ನಮಗೆ ಆದರ್ಶವಾಗಿರಬೇಕು. ಅದರಿಂದಲೇ ಲೋಕದ ಉದ್ಧಾರ. ಇಂತಹ ಆದರ್ಶವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಸತ್ಪುರುಷರು, ಮಹಾಪುರುಷರು ನಮಗೆ ಆದರ್ಶ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಸ್ಮರಣೀಯ. 'ಮಹಾತ್ಮರ ಸಾಹಿತ್ಯವು, ಸರಿಯಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆತು ಅದರ ದಾರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೋದರೆ, ಅದರ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಗೆ, ಆತ್ಮ ಭೂಮಿಕೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ '.  ಅಂತಹ ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಂಗವು ನಮಗೂ ದೊರೆಯಲಿ ; ಇಹ ಪರಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಖ್ಯ ಪಡೆಯುವಂತಾಗಲಿ ಎಂದು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸೋಣ.

ಸೂಚನೆ: 15/04/2023 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸುದಿನ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 

Thursday, April 13, 2023

ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಯಾವ ವರವನ್ನು ಬೇಡಬೇಕು? (Bhagavantanalli Yava Varavannu bedabeku?)

ಲೇಖಕರು: ವಾದಿರಾಜ. ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)




ನಾವೆಲ್ಲಾ ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿರಾತ್ರಿ ಕಥೆ ಕೇಳಿಯೇ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿ ಹೇಳಿದ ಕಥೆಯೊಂದು ಹೀಗಿದೆ.  ಒಂದು ಊರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗನಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ದೇವರಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ನಂಬಿಕೆ. ದೃಢಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ದಿನ ದೇವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ 'ನಿನಗೆ ಏನು ವರ ಬೇಕೋ ಕೇಳಿಕೋ' ಎಂದನು. ಆ ಬಾಲಕನು 'ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ನಡೆಯಲಿ!' ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ಭಗವಂತನು "ತಥಾಸ್ತು" ಎಂದನು. 


ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ಆ ವರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಇವನು ತಪ್ಪೊಂದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಷ್ಟ್ರು, ಇವನನ್ನು ಸರಿದಾರಿಗೆ ತರಲು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ಬಾಲಕನಿಗೆ ದೇವರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ವರದ ನೆನಪು ಬಂತು. ಮೇಷ್ಟ್ರ ತಲೆ ಸಿಡಿದು ಹೋಗಲಿ ಅಂದನು. ತಕ್ಷಣ ಮೇಷ್ಟ್ರ ತಲೆ ಸಿಡಿದು ಹೋಯಿತು.


ಒಮ್ಮೆ ಇವನು ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದು ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಸೆದಿದ್ದನು. ನಂತರ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ಆ ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿಟ್ಟನು; ಜಾರಿಬಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಹುಡುಗರು ನಗಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವನಿಗೆ ಅವಮಾನ- ಕೋಪಗಳೆರಡೂ ಬಂದವು. ಹಿಂದೂ ಮುಂದೂ ಯೋಚಿಸದೆ, ಈ ಸಿಪ್ಪೆ ಎಸೆದವರ ತಲೆ ಸಿಡಿದು ಹೋಗಲಿ ಎಂದನಂತೆ. ಮರುಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆ ಬಾಲಕನ ತಲೆ ಪುಡಿಪುಡಿಯಾಯಿತು.


ಈ ಕಥೆಯು ಕೇಳಲು ಅಡುಗೂಲಜ್ಜಿ ಕಥೆ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರಿದರೂ ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಮಹಾಶಿವ ಭಕ್ತನಾದ ಭಸ್ಮಾಸುರನ ಕಥೆ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಕಥೆ, ಮಹಿಷಾಸುರನ ಕಥೆ, ಮೂಕಾಸುರನ ಕಥೆ… ಇತ್ಯಾದಿ, ಅನೇಕ ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರ ವರಗಳಿಂದಲೇ ಅವರ ಅವನತಿಗಳಾಗಿವೆ. 


ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೇನೆಂದರೆ ದೇವರಿಂದ ವರಪಡೆದು ನಮ್ಮ ಉದ್ಧಾರವಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅವನತಿಯಲ್ಲ! ಸರ್ವದಾ ಹರಿ ಭಕ್ತರಾದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಧ್ರುವನಂತಹವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ನಮಗೆ ಅನುಕರಣೀಯ. ಭಕ್ತಶಿರೋಮಣಿಗಳ, ಅನೇಕ ದಾಸರುಗಳ ಪಥವು ಅನುಸರಣೀಯವೇ. 

  

ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸರ್ವಜನಾಂಗದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಚತುರ್ಭದ್ರವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. 'ದೇವರು ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತಿ ವೈರಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ' ಎಂಬ ಆದರ್ಶ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು  ಸೂತ್ರಪ್ರಾಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಲೌಕಿಕ ಸುಖವುಂಟು. ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸುಖವೂ ಉಂಟು."ಹಿನ್ನೋಟ, ಮುನ್ನೋಟ ಎರಡೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬೇಕು. ಸ್ವರೂಪ ಜ್ಞಾನ ಬೇಕು. ಇವೆರಡನ್ನೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ಮನುಷ್ಯ ಎಂದಿಗೂ ಮೃತ್ಯು ವಶನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ." ಎಂಬ ಯೋಗಿವರೇಣ್ಯರಾದ  ಶ್ರೀರಂಗ ಮಹಾಗುರುಗಳ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ.


ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೇಳಿದ ವರವು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮನ್ನು  ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ನಮಗೆ "ಯಾವುದು ಒಳಿತೋ ಆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಉದ್ಧರಿಸು" ಎಂದು ದೇವರನ್ನು  ಪ್ರಾರ್ಥಿಸೋಣ. ನಾವೆಲ್ಲಾ ಹೃನ್ಮನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷವಾದ  ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗೋಣ.


ಸೂಚನೆ: 13/04/2023 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 

Tuesday, December 20, 2022

ಕೋಪ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು- ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು (Kopa Madikollabaradu- Krtajnaragirabeku)

 ಲೇಖಕರು: ವಾದಿರಾಜ. ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)



ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕಥೆ. ಧರ್ಮಶೀಲನೂ, ತಪಸ್ವಿಯೂ ಆದ ಕೌಶಿಕನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇದ್ದನು. ಇವನು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಇವನು ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಮರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಇವನ ಮೇಲೆ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಕೌಶಿಕನು ಕೆಂಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಆ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡಿದನು. ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಹಕ್ಕಿಯು ಸತ್ತು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೌಶಿಕನಿಗೇ ಬೇಸರವಾಯಿತು," ನನ್ನ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪಕ್ಷಿಯ ಜೀವವೇ ಹೋಯಿತು" ಎಂದು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟನು. 


ಅಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು, ಅವನು ಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಊರೊಳಗೆ ಹೋದನು. ಒಂದು ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಬಂದನು.  'ಭವತಿ ಭಿಕ್ಷಾಂ ದೇಹಿ' ಎಂದು ಕೇಳುವನು. ಆಗ ಆ ಮನೆಯೊಳಗಿಂದ 'ಸ್ವಲ್ಪ ತಾಳಿ ಬರುವೆ' ಎಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಧ್ವನಿ ಬಂದಿತು. ಆ ಗೃಹಿಣಿಯು ಹೊಟ್ಟೆಹಸಿದು ಬಂದಿದ್ದ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಊಟ-ಉಪಚಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು  ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಳು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಜ್ಞಾಪಕಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಂದಳು. ಕೌಶಿಕನು ಕೋಪದಿಂದ, "ಯಾಕೆ ತಡ ಮಾಡಿದೆ" ?  ಎಂದು ಕೇಳುವನು. ಅದಕ್ಕೆ ಆ ಗೃಹಿಣಿಯು "ನನ್ನನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನನ್ನ ಪತಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದೆ" ಎನ್ನುವಳು. ಕೌಶಿಕ ಹೇಳುವನು- "ಭೂಲೋಕವನ್ನೇ ಸುಡಬಲ್ಲವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು.  ನನ್ನನ್ನೇ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದೀಯೇ ;  ನನಗಿಂತ ನಿನ್ನ ಗಂಡ ದೊಡ್ಡವನೇನು?" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.


ಆಗ ಆಕೆಯು "ನೀವು ಮರದಮೇಲಿನ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಕೋಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೊಂದಿರಿ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು.  ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾದ ತಾವು ದೇವತಾ ಸಮಾನರು. ನನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಮನ್ನಿಸಬೇಕು. ನನ್ನ ಗಂಡನನ್ನೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದೇವರೆಂದು ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವವಳು ನಾನು. ತಾವು ಕೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು, ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು, ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದು ಸರಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕ್ಷಮಿಸಿಬಿಡಿ; ಸ್ತ್ರೀ ಜೀವವನ್ನು ತೆಗೆಯಬಾರದು. ತಾವು ನನ್ನನ್ನು ಸುಡಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು. ತಾವು ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಸಂಪನ್ನರು; ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದು ಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ 'ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಧನ ಬಳಿ ಚರ್ಚಿಸಿ" ಎಂದು ತಿಳಿಸುವಳು. ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೌಶಿಕನು ಶಾಂತನಾಗುವನು. 


ಅವಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಹೊರಡುವನು. ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅದೋ, ಜಿಂಕೆ, ಕೋಣಗಳ ಮಾಂಸಮಾರುವ ಅಂಗಡಿ. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರು ಹೋದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಧನು  ಕೌಶಿಕನನ್ನು ನೋಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವನು. ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳುವನು-  "ನಿನ್ನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಗೃಹಿಣಿಯೇ ಕಳಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಹಾಗೂ ನೀವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಉದ್ದೇಶ ನನಗೆ ಗೊತ್ತು" ಎಂದನು. ಕೌಶಿಕನಿಗೆ ಪರಮಾಶ್ಚರ್ಯ!  ವ್ಯಾಧನು, "ಮಾತನಾಡಲು ಇದು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ; ಬನ್ನಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋಗೋಣ" ಎಂದು ಕೌಶಿಕನನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವನು.


ಕೌಶಿಕನು ವ್ಯಾಧನಿಗೆ, "ನೀನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಮಾಂಸ ಕಡಿಯುವ ಘೋರ ಕೆಲಸ ನಿನಗೆ ತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.  ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಧನು, "ಇದು ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಬಂದ ವೃತ್ತಿ ; ನಾನು ಮಾಂಸವನ್ನು ಮಾರುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ; ನಾನು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ;  ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ ! ಬಂದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಯಾರಮೇಲೂ ಅಸೂಯೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡದವರು ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?"- ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವು ಧರ್ಮ- ಅಧರ್ಮದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವನು. ಅದಕ್ಕೆ ಕೌಶಿಕನು "ನೀನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಸರಿ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವನು. "ಈ ಸಿದ್ಧಿಯು ನಿನಗೆ ಹೇಗೆ ಲಭಿಸಿತು?" ಎಂದು  ಕೇಳಲು, ವ್ಯಾಧನು ಕೌಶಿಕನನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವರು. "ನಾನು ಇವರನ್ನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವರೆಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವೆ. ಅವರ ಸೇವೆಯೇ ನನ್ನ ತಪಸ್ಸು. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಗೃಹಿಣಿಯು ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನೇ ದೇವರೆಂದೇ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು. ಅವಳು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕೂಡ ಇದೇ ತಪಸ್ಸು. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸಲಹೆ ಕೊಡುವುದು ಏನೆಂದರೆ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ತಂದೆತಾಯಿಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಆ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಬಹಳ ಬೇಸರವಾಗಿದೆ. ತಾವು ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು  ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು  ಮಹಾಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಪರ್ವವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 


ಈ ಕಥೆ ಇಂದಿಗೂ ನಮಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವೇ. ಕೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು, ವೃಕ್ಷ-ವನಸ್ಪತಿ, ನೀರು ಭೂಮಿ ಗಾಳಿ ಮೃಗ-ಪಕ್ಷಿ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜೀವಲೋಕವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಕಾಣಬೇಕು. ಕೋಪದಿಂದ ದುಷ್ಫಲವೇ. ಹೀಗೆ ನಾವು ತೀರಾ ಸಾಮಾನ್ಯರೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರೂ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮೇಲ್ಮೆಗೆ ಕಾರಣರಾಗಬಹುದು. ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೌಶಿಕನು ಆ ಗೃಹಿಣಿ, ಮತ್ತು ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿರಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಇಂದು ವರ್ಷಾನುವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೇನು? ಎಂದರೆ ನಮಗೆ, ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನಿಗಿದ್ದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಅಭಾವವೇ. ಮಾತಾಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದೇವರಂತೆ ಸೇವೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನ ಕರ್ಮಯೋಗವು ಇಂದಿಗೂ-ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಆದರ್ಶ. "ಸೇವೆ, ಭಗವಂತನ ಭಾವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತಗುಲದಂತೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರ[ಕ್ರಿಯೆ]. ಅವನ ಪರವಾಗಿರುವ, ಅವನಿಗೆ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದ, ಅವನನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪಾರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸೇವೆಯೇ." ಎಂಬ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾ ಗುರುಗಳ ಮಾತಿಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ.


ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ 'ಆ ನೋ ಭದ್ರಾ: ಕ್ರತವೋ ಯಂತು ವಿಶ್ವತಃ' ಅಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗತಿಗಳು ನಮಗೆ ಹರಿದುಬರಲಿ. ಹಾಗೆ ಹರಿದು ಬರುವಾಗ, ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು, ಆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಹರಿದು ಬಂದ ಎಡೆಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಇಹ ಪರದಲ್ಲೂ ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.


ಸೂಚನೆ: 19/11/2022 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿವೃಕ್ಷ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 

Sunday, October 30, 2022

ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿರಲಿ (Jivanadalli Dharmaraksanege Pradhanyavirali)

ಲೇಖಕರು: ವಾದಿರಾಜ. ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)




ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಯನ ನಡುವೆ ಘಟಿಸಿದ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದನ್ನು ಮಹಾಭಾರತದ ಕರ್ಣಪರ್ವದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಯುದ್ಧದ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಕರ್ಣ-ಧರ್ಮರಾಯನ ನಡುವೆ ಮಹಾಕಾಳಗ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕರ್ಣನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಧರ್ಮರಾಯನು  ಬಹಳವಾಗಿ ಬಳಲಿ ಅವಮಾನದಿಂದಲೂ, ದೇಹಯಾತನೆಯಿಂದಲೂ ನೊಂದು ಬಿಡಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ. 

 

ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿದು ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನು ಕರ್ಣನನ್ನು ವಧಿಸಿಯೇ ಬರುವನೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಧರ್ಮರಾಯನು ಆ ಕಾರ್ಯ ನೆರೆವೇರಲಿಲ್ಲವೆಂದರಿತು 'ನೀನು ಗಾಂಡೀವವನ್ನು ಏಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೀಯೇ? ಯಾರಾದರು ಹೆಂಗಸರ ಕೈಗೆ ಕೊಡು' ಎಂದು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

 

ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತನಾದ ಅರ್ಜುನನು ''ನನ್ನ ಗಾಂಡೀವವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದವರ ತಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ತಾನು ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಂತೆ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವನನ್ನು  ತಡೆದಾಗ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ತಾನು ವಿವಶನೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. "ಅಣ್ಣನು ತಂದೆಗೆ ಸಮಾನನು. ಆತನ ವಧೆ ಘೋರಪಾತಕದ ಕಾರ್ಯ" ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ ಕೃಷ್ಣ. 

 

ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪಾಲನೆಯೇ ಮುಖ್ಯವೋ ಅಥವಾ ಅಣ್ಣನ ಉಳಿವೇ ಮು ಖ್ಯವೋ ಎಂಬ ಈ ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೇ ಶರಣುಹೊಂದುತ್ತಾನೆ ಅರ್ಜುನ. 

  

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. "ಗುರು-ಹಿರಿಯರನ್ನು ಅವಮಾನಕರವಾಗಿ  ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಅವರನ್ನು ವಧಿಸಿದಂತೆಯೇ ಸರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಧರ್ಮರಾಯನನ್ನು  ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಂದಿಸು" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಕೃಷ್ಣನ ಆದೇಶದಂತೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು  ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಧರ್ಮರಾಯನು ಅತ್ಯಂತ ದು:ಖಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. 

 

ಆದರೆ "ಪೂಜ್ಯನಾದ  ಅಣ್ಣನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ ನಾನು ಬದುಕಿರಬಾರದು!" ಎನ್ನುತ್ತಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಅರ್ಜುನ. ಆಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು "ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಘೋರಪಾಪ! ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು ಕೇಳು" ಎನ್ನುತ್ತಾ  "ಆತ್ಮಶ್ಲಾಘನೆಯು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನ" ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನೂ ಅದರಂತೆಯೇ ತನ್ನ ಆತ್ಮಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಪರಿಹಾರವಾಯಿತು. 

 

ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಭರದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನು ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮರಾಯನನ್ನೇ ವಧಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ!  ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹಾಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಮರೆತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ಕಿರಿಯ ಧರ್ಮವಾದ  ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪಾಲನೆಯೇ ಪ್ರಧಾನವೆನ್ನುವಂತೆ ವರ್ತಿಸಲೆಸಗಿದ. ಸದಾ ಧರ್ಮಿಷ್ಠರಾದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಗವಂತ, ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲೂ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದ. ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಘೋರಪಾಪದಿಂದ ದೂರಮಾಡಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ. ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದೂ ಧರ್ಮವೇ ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೂ ಚ್ಯುತಿಬಾರದಂತೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ. 

 

'ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೊಟ್ಟು ರಕ್ತವಿರುವವರೆಗೂ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಬೇಕು' ಎನ್ನುವ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳ ನಿಲುವು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ.  ಮಹಾಧ್ಯೇಯಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಇರಬೇಕು; ದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸಣ್ಣಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದರೂ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿವೇಕವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಆದೇಶವನ್ನು  ನೆನೆಪಿಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಮಯ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರೆ ಭಗವಂತನೆಂದಿಗೂ ನಮ್ಮ ಜೊತೆಗಾರನಾಗಿದ್ದು ರಕ್ಷಿಸುವನು ಎಂದು ತಿಳಿಸುವ ರೋಚಕ  ಪ್ರಸಂಗವಿದು.


ಸೂಚನೆ: 29/10/2022 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೋಧಿವೃಕ್ಷ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 

Sunday, October 23, 2022

ಯೋಗ-ಭೋಗದ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬ(Yoga-Bhogada Dipavali Habba)

ಲೇಖಕರು: ವಾದಿರಾಜ. ಪ್ರಸನ್ನ

(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)


 


ಹಬ್ಬಕ್ಕೊಂದು ನೋಟ 

ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬವು ಬಂತೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಸಂತೋಷ, ಸಂಭ್ರಮ-ಸಡಗರ. ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಂಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಹಿರಿಯರಿಂದ ಆರತಿ ಎತ್ತಿಸಿಕೊಂಡು, ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದು, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತಿಂಡಿತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದು-ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ  ಈ ಹಬ್ಬ ಬಂತೆಂದರೆ ಅದೆಷ್ಟು ಸಂತೋಷ! ಪಟಾಕಿಯಂತೂ ಅತಿ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಪಟಾಕಿಗಳು -ಶಬ್ದರಹಿತ, ಬಗೆಬಗೆಯ ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣದ್ದು, ಶಬ್ದ ಬರುವಂಥದ್ದು, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲಿಹೋಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾರದೊಂದಿಗೆ ಶಬ್ದದೊಡನೆ ವಿಜೃಂಭಿಸುವುದು- ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗೂ ಖುಷಿತರುವಂತಹದ್ದೇ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯತೃಪ್ತಿಯ ವಿಷಯಗಳಾದವು. ಇದರ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲೇನಾದರೂ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಬೇಕು.

 ನಮ್ಮ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಆಚರಿಸಿದಾಗ ಭೋಗ- ಯೋಗ ಎರಡನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿ ಆನಂದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

 


ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮಹತ್ತ್ವ 

ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಚಾಂದ್ರಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬಂದಿದೆ. ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ, ಆಶ್ವಯುಜ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾಸಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪ್ರತಿಪತ್, ಈ ಮೂರುದಿನಗಳ ಕಾಲವನ್ನು 'ದೀಪಾವಳಿ' ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರಲ್ಲಿ, ಸೌರಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ 'ತುಲಾವೃಶ್ಚಿಕಯೋಃ ಶರತ್' ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಂತೆ ತುಲಾಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಾಡ್ಯದಿಂದ ದರ್ಶದವರೆಗಿನ(ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ) ಕಾಲವನ್ನು ಒಂದು ಮಾಸ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಿಂದ ಮೂರು ದಿನಗಳನ್ನು ದೀಪಾವಳಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಇನ್ನು ತುಲಾಮಾಸ ಅಥವಾ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಸತ್ಫಲವನ್ನು, ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡುವುದು.

 

ಕಾರ್ತಿಕಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ತುಲಾಸ್ನಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧಿಯೂ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿ (ದೀಪಗಳ ಸಾಲು) ಎಂದು ದೀಪದ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ರೀತ್ಯಾ ಅಚರಿಸುವಲ್ಲಿ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಯಾವ ಮಾಸದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಕೃತ್ತಿಕಾನಕ್ಷತ್ರವು ಘಟಿಸುವುದೋ ಆ ಮಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. "ಕೃತ್ತಿಕಾನಕ್ಷತ್ರಮಗ್ನಿರ್ದೇವತಾ" ಎಂದು ವೇದವು ಹೇಳುವಂತೆ ಕೃತ್ತಿಕಾನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಅಗ್ನಿದೇವತಾತ್ಮಕವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಎಂದೇ ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ  ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದೇ ಔಚಿತ್ಯ. ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವ, ವಿಷ್ಣುದೀಪೋತ್ಸವ, ಶಿವದೀಪೋತ್ಸವ ಎಂದೆಲ್ಲ ದೀಪಾರಾಧನೆಯೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆ. ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೂ, ಅದು ದೀಪರೂಪೀ ಪರಮಾತ್ಮನ ಆರಾಧನೆಯಾಗಿ ಪರ್ಯವಸಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮಾತು. 

 

ಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನ, ಸಕಲ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕರುಣಿಸುವ  ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಇಡೀ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಸಿಂಗರಿಸುವ ಸಂಭ್ರಮ. ಉತ್ತರಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಧನ್ತೇರಸ್' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಮನೆ, ಆಭರಣ, ವಾಹನ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಕಾಲವಿದಾಗಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಮಹೋತ್ಸವವು ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು, ಸುಖರಾತ್ರಿ, ಸುಖಸುಪ್ತಿಕಾ, ಯಕ್ಷರಾತ್ರಿ, ಕೌಮುದೀಮಹೋತ್ಸವ, ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮೀ, ನರಕಚತುರ್ದಶೀ, ವೀರಪ್ರತಿಪದಾ, ಭಗಿನಿದ್ವಿತೀಯಾ, ಸೋದರಬಿದಿಗೆ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ವೈದಿಕಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲೂ ಆಚರಿಸುವ ರೂಢಿಯಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು  ಕೇವಲ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಮಿಳುನಾಡು ಆಂಧ್ರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಹೀಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ.

ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಮನೆಯಲ್ಲಿ  ಬೆಳಗುವ ದೀಪಗಳು, ನಮಗೆ, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ  ಅಧ್ಯಾತ್ಮದೀಪದ ನೆನಪನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ  ಪ್ರತೀಕಗಳು.  ಆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ದೀಪವೇ ದೀಪಾವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು, ಉಗಮಸ್ಥಾನ. ಇಂದ್ರಿಯಸೌಖ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾದ ಮಹಾಪರ್ವಕಾಲ. 

 

 

ಗೋಪೂಜಾ

"ಪ್ರತಿಪದ್ದರ್ಶಸಂಯೋಗೇ ಕ್ರೀಡನಂ ತು ಗವಾಂ ಮತಮ್" (ನಿರ್ಣಯಾಮೃತ). ಈ ದಿನ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ " ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಯಾ ಲೋಕಪಾಲಾನಾಂ ಧೇನುರೂಪೇಣ ಸಂಸ್ಥಿತಾ | ಘೃತಂ ವಹತಿ ಯಜ್ಞಾರ್ಥೇ ಮಮ ಪಾಪಂ ವ್ಯಪೋಹತು" ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವಷ್ಟು ಗ್ರಾಸವನ್ನು  ನೀಡಬೇಕು. ಗೋವರ್ಧನಪರ್ವತವನ್ನು "ಗೋವರ್ಧನ ಧರಾಧಾರ ಗೋಕುಲತ್ರಾಣಕಾರಣ | ಬಹುಬಾಹುಕೃತಚ್ಛಾಯ ಗವಾಂ ಕೋಟಿಪ್ರದೋ ಭವ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಈ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಹಸುಗಳನ್ನು ರಾಸುಗಳನ್ನು ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಆಟವಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ 'ಕಿಚ್ಚಾಯಿಸಿ' ಅವುಗಳಿಗಿರುವ ದೃಷ್ಟಿದೋಷವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ. ಈ ದಿನ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನು ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕಿರುಬೆರಳಿನಿಂದ ಎತ್ತಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು, ಗೋಪಾಲಕರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಇಂದ್ರನ ಗರ್ವಭಂಗ ಮಾಡಿದನೆಂಬ ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕಿದೆ. 

 


ದೀಪದ ವಿಶೇಷತೆ  

ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸದ ಪರ್ಯಂತ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ದೀಪಗಳನ್ನು ಲಕ್ಶಲಕ್ಷಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಪದ್ಧತಿ. ದೀಪವು ಭಗವಂತನ ಪ್ರತೀಕ. ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆ ಭಗವಂತನ ವರ್ಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ತಿಲತೈಲ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪದ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ದೀಪದಿಂದ ಬರುವ ಬೆಳಕು ಮಾತ್ರ ಭಗವಂತನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ನೆನಪಿಸುವಂತಹದ್ದು. ವಿಷ್ಣುದೀಪೋತ್ಸವ, ಶಿವದೀಪೋತ್ಸವ, ಕಾರ್ತಿಕಸೋಮವಾರ, ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವ, ಆಕಾಶದೀಪ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ದೀಪವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ವಿಶೇಷವಾದ ಹಬ್ಬವೇ ದೀಪಾವಳಿ. ಭಗವಂತನನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಿ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕಂಡು ಅರುಹಿದ ಪವಿತ್ರಕಾಲ. 

 

ಅಭ್ಯಂಗದ ಮಹತ್ತ್ವ

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಂಗಸ್ನಾನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ತುಲಾಸ್ನಾನ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ನದಿ, ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಸ್ನಾನವೂ ಮಹಾಪಾತಕನಾಶಕ  ಎಂದು ಅದರ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾರಲಾಗಿದೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸದ ಪೂರ್ತಿ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಂಗವು ವಿಶೇಷಫಲದಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾರ್ಗವ ವಚನವಿದೆ. ಯಾರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಅಭ್ಯಂಗ ಅಥವಾ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಮತ್ತು ಶಾಂತನಾಗಿ ಜಪಧ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಯಜ್ಞಪ್ರಸಾದರೂಪವಾದ ಹವಿಷ್ಯಾನ್ನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಂತಹವರು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಗಂಗಾನದೀ, ಪುಷ್ಕರ, ದ್ವಾರಾವತೀ, ಮಥುರಾ ಹೀಗೆ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಸ್ನಾನವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವದ ಮಾತು.

ಈ ಅಭ್ಯಂಜನಸ್ನಾನ-ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿದೆಯೆಂದೂ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಯೋಗ ಮಾರ್ಗದ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಪರಿಹಾರಮಾಡುತ್ತದೆಂಬುದೂ ಸಹ  ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮತ. 

 

ನರಕಚತುರ್ದಶೀ ವಿಶೇಷತೆ  

ಈ ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಮಾಡುವ  ತಿಲತೈಲದ  ಅಭ್ಯಂಗಸ್ನಾನವು ನರಕಭೀತಿಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ತೈಲದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು, ಜಲದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯು ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಯಮಲೋಕದ ದರ್ಶನವೂ ಉಂಟಾಗದು ಎಂದು ಪದ್ಮಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನೂ ಹೇಳುವುದುಂಟು. ನರಕಾಸುರನು ಹದಿನಾರುಸಾವಿರ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ. ಈತನ ಉಪಟಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅಸುರನನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿ ಬಂಧಿತರಾದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮರತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ನರಕಾಸುರನ ತಾಯಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ದಿನವನ್ನು ನರಕಚತುರ್ದಶಿಯೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವುದು, ಭಗವಂತ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಪರ್ವಕಾಲ. ಇಲ್ಲಿ ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ಅಂಶವೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀಶ್ರೀರಂಗಪ್ರಿಯಸ್ವಾಮಿಗಳು ತಮ್ಮ 'ಭಾರತೀಯರ ಹಬ್ಬಹರಿದಿನಗಳು' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ ಜ್ಯೋತಿ-ಒಳಗಿನ ಬೆಳಕಾದ  ಭಗವಂತ. ನರಕಾಸುರನು ಹೊರಗಿನ ಬೆಳಕಿನ-ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯ ಸೌಖ್ಯದ ಹಿಂದೋಡುವ  ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷಪುರದ ರಾಜ. ಹದಿನಾರುಸಾವಿರ ನಾರಿ ಅಂದರೆ ಹದಿನಾರುಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳು. ಪ್ರಣವಪಕ್ಷಿಯಾದ ಗರುಡನನ್ನು ಏರಿ ವಿಷ್ಣುವು ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಕವಾದ ಆಸುರೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ. ಹದಿನಾರುಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿ ಆ ಜೀವವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದನೆಂಬುದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ  ನೀಡುವ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ. 

 

ಲಕ್ಷ್ಮೀಪೂಜೆಯ ವಿಶೇಷತೆ

ಆಶ್ವಯುಜಮಾಸದ ಅಮಾಮಾಸ್ಯೆಯಂದು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮೊಳಗೇ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ  ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀಯನ್ನು ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲೋ, ಕಲಶದಲ್ಲೋ ಆವಾಹನೆಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಪೂಜೆಗೆ ಪ್ರದೋಷ, ಅತ್ಯಂತಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕಾಲ. ಪ್ರದೋಷಕಾಲದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯವರೆಗೂ ಪೂಜೆ. ಈ ದಿನ ವರ್ತಕರಿಗೆ -ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಜೆ ಮಾಡುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪೂಜೆ, ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ನಾಂದಿ. ಧನಕ್ಕೆ ಒಡೆಯನಾದ ಕುಬೇರನನ್ನೂ ಅರ್ಚಿಸುವ ವಾಡಿಕೆಯುಂಟು. ಸಾಯಂಕಾಲ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧನವನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲೆಂದು ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಿ, ಪೂಜಿಸಿ ಬಂಧುಬಾಂಧವರು ಇಷ್ಟಮಿತ್ರರಿಗೆ ಸಿಹಿ ವಿತರಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ.  


ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮೀ - ವಿಶೇಷಪೂಜೆ 

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮೀ. ಈ ದಿನ ಬಲಿಗೆ ವಿಶೇಷಪೂಜೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.  ಐದು ಬಗೆಯ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಬಲಿಯನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಕಲಶದಲ್ಲಿ ಆವಾಹಿಸಿ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯರು ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿಯ ಅಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ  ಬಲಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಫಲ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. "ಬಲಿರಾಜ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ದೈತ್ಯದಾನವವಂದಿತ | ಇಂದ್ರಶರೋಽಮರಾರಾತೇ ವಿಷ್ಣುಸಾನ್ನಿಧ್ಯದೋ ಭವ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬಲಿಮಹಾರಾಜನು ದಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಈ ದಿನ ಮಾಡುವ ದಾನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷಫಲ. ಅಮಾಯುಕ್ತವಾದ ಪಾಡ್ಯದಂದು ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಬಲಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗೋವನ್ನು ಯಾರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಂತಹವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವರು ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರ ವಚನ. 

 

ಈ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವು ವಾಮನನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ಇಂದ್ರನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಲಿಯ ದರ್ಪವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿ ಪಾತಾಲಲೋಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ಇಂದ್ರನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿಸಿದ ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಕಥೆ. ಬಲಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ದಿವ್ಯಪಾದವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಬಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸುರಭಾವವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದ ಭಗವಂತ. ಅವನನ್ನು ಪುನೀತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಉದ್ಧರಿಸಿದ ವಿಧಾನವಿದು. ಇದರಿಂದ  ಬಲಿಯು ಚಿರಂಜೀವಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ. ಅದು ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹವೆಂದು ತಿಳಿದ ಪರಮಭಾಗವತನೀತ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಾಗವತರ ಪೂಜೆಗೆ  ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಷ್ಟೇ ಫಲ.

 

ಪಗಡೆಯಾಟ ಯಾಕೆ ?

ಈ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಪಗಡೆಯಾಟವನ್ನು ಆಡುವ ರೂಢಿಯಿದೆ. ಪಾರ್ವತೀಪರಮೇಶ್ವರರು ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿನೋದಕ್ಕಾಗಿ ಪಗಡೆಯಾಡಿದರೆಂಬ ಪುರಾಣಕಥೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಗಡೆಯಾಟ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಪಗಡೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ಆಶಯವೂ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಶ್ರೀಶ್ರೀರಂಗಪ್ರಿಯಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು- "ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಆಟ. ಜೀವಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪಗಡೆಕಾಯಿಗಳು. ಪುಣ್ಯಪಾಪರೂಪವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಕರ್ಮಗಳು ದಾಳ. ಕೆಲವು ಕಾಯಿಗಳು ಹೊಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕಾಯಿಗಳು ಹಣ್ಣಾಗುತ್ತವೆ. ಹೊಡೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾಯಿಗಳು (ಜೀವಿಗಳು) ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಾನುಗುಣವಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಣ್ಣಾದ ಕಾಯಿಗಳು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಗೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಿಗಳೂ ಹಣ್ಣಾಗುವಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು" ಎಂದು. ಇಂತಹ ಜಗನ್ಮಾತಾಪಿತೃಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡು ಆಡುವ ಆಟವಿದು.

 

ಭಗಿನೀದ್ವಿತೀಯಾ/ ಯಮದ್ವಿತೀಯಾ

ಕಾರ್ತಿಕಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಎರಡನೆಯ ದಿನದಂದು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ದಿನ ಯಮನು ತನ್ನ ಸೋದರಿ ಯಮುನೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಆತಿಥ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಇದನ್ನೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಂದು ಸೋದರಿಯರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಳಿಂದ ಭೋಜನ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ಸೋದರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಟ್ಟು ಗೌರವಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಯಾವ ನಾರಿಯು ಈ ದಿನ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಫಲತಾಂಬೂಲಾದಿಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುವಳೋ, ಅವಳು ವೈಧವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲಾರಳು ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರವಚನವಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ.

 

ಉಪಸಂಹಾರ 

ಅನೇಕ ಮಹತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಹಬ್ಬಗಳ ರಾಜ ದೀಪಾವಳಿ. "ಜೀವನವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮೂಲವುಂಟು. ಆ ಮೂಲವೇ ವಿದ್ಯಾಮೂಲವಾದ ಶರೀರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿದೆಯಪ್ಪ" ಎಂಬ ಶ್ರೀರಂಗ ಮಾಹಾಗುರುಗಳ ಮಾತು ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಯೋಗ-ಭೋಗಗಳ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿರುವ ಈ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯೋಣ. ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕಂಡರುಹಿದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾವೂ ಸಹ ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಗಲೆಂದು ಆಶಿಸೋಣ.


ಸೂಚನೆ:  ಈ ಲೇಖನ ವಿಜಯವಾಣಿಯ 2022 ನೇ ವರ್ಷದ ದೀಪಾವಳಿ ವಿಶೇಷಾಂಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.