ಲೇಖಕರು : ವಿದ್ವಾನ್ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ (lekhana@ayvm.in)
ಪ್ರಶ್ನೆ - ೭೯. ಯಾರು ಶತ್ರು?
ಉತ್ತರ- ಕಾಮ.
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ ಮಾತ್ಸರ್ಯಗೆಳೆಂಬ ಆಂತರಿಕ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದೇ ಕಾಮ. ಕಾಮವು ಉಳಿದ ಅಂತಃಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಎಂದರ್ಥ. ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾಮವೇ ನಿದಾನ - ಆದಿಕಾರಣ. ಕಾಮದ ಮುಂದಿನ ವಿಕಾರಗಳೇ ಉಳಿದ ಅಂತಃಶತ್ರುಗಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾಮವನ್ನು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಾಮವು ಎರಡು ವಿಧ. ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ.ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾಮ ಒಂದಾದರೆ, ಅರಿಷಡ್ವವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಬರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಾಮ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡಿಸುತ್ತಾನೆ. “ಧರ್ಮಾವಿರುದ್ಧೋ ಭೂತೇಷು ಕಾಮಃ ಅಸ್ಮಿ ಭರತರ್ಷಭ!” ಎಂಬುದಾಗಿ. ಅಂದರೆ ಧರ್ಮದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಕಾಮವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಾದದ್ದು ಎಂದರ್ಥ. ಕಾಮ ಎಂದರೆ ಬಯಕೆ. ಇಂತಹ ಬಯಕೆಯು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಧರ್ಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೂ ಒಳ್ಳೇಯದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದು ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದೋ ಅದು ಗ್ರಾಹ್ಯವಾದುದು ಎಂದರ್ಥವಷ್ಟೇ!. ಇಂತಹ ಬಯಕೆಗೆ ಬೆಲೆ ಬರಲು ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಜ್ಞಾನ. ನಿಜವಾದ ಅರಿವಿನಿಂದ ಬರುವ ಬಯಕೆಗೆ ಬೆಲೆ ಉಂಟು. ಈ ಬಯಕೆಯನ್ನೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅವಿರುದ್ಧವಾದ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾದ ಕಾಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈ ಕಾಮದ ವಿಷಯಕವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದಲ್ಲ. ಶತ್ರು ರೂಪವಾದ ಕಾಮದ ಬಗ್ಗೆ. ಶತ್ರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾದ ಕಾಮ. ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧವಾದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಶತ್ರುಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಈ ಅಂತಃಶತ್ರುವಾದ ಕಾಮವೇ ಆಗಿದೆ. ‘ಕಾಮಃ ಏಷಃ ಕ್ರೋಧಃ ಏಷಃ ರಜೋಗುಣಸಮುದ್ಭವಃ’ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಈ ಕಾಮವು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೆಡುಕು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಯಾವ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟೋ, ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಬಯಕೆ ಯಾವುದುಂಟೋ, ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯ. ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಅಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬರುವ ಯಾವ ಬಯಕೆ ಉಂಟೋ ಅದು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಇಂತಹ ಬಯಕೆಯು ಅಂತಃಶತ್ರುವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೇಗೆ ಶತ್ರುವಾಗುತ್ತದೆ? ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೀಯ.
ನಮಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ವಸ್ತು ಅಥವಾ ವಿಷಯವು ಬೇಕೇ ಬೇಕು ಎಂದು ಅನಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ನಾವು ನಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಕೂಡ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಆ ಬಯಸಿದ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ವಿಷಯವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆಗ ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವಾಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷರೂಪವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಆ ವಿಷಯದ ಹಿಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಸಲ್ಲದ ದ್ವೇಷಭಾವ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾಮವೇ ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಾಗಿ ಬದಲಾದದ್ದು ಹೀಗೆ. ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮವು ಶತ್ರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.