ಲೇಖಕರು : ಡಾ|| ಕೆ. ಎಸ್. ಕಣ್ಣನ್
(ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ lekhana@ayvm.in)
ಧನುರ್ಧರನಿಗೆ ಯೋಗೇಶ್ವರನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವು ಬೇಕಲ್ಲವೇ?
ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಉಪದಿಷ್ಟವಾದರೂ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಗ್ರಂಥವೂ ಆಗಿದೆ.
ಆದರೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ. ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮೋಪದೇಶವೆಂದರೆ ಒಪ್ಪೋಣ; ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅದು ಶಕ್ಯವೇ?
ಹೊಡಿ-ಬಡಿ-ಕಡಿ-ಕೊಲ್ಲು ಎಂಬ ರೋಷಾವೇಷವೇ ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿರುವುದಲ್ಲವೇ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ? ಶತ್ರುವನ್ನೂ ಶತ್ರುಪಕ್ಷೀಯರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಬೇಕು; ತನ್ನನ್ನೂ ತನ್ನವರನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು - ಎಂಬ ಛಲ-ಉದ್ವೇಗಗಳು ಉತ್ಕಟವಾಗಿರುತ್ತವಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲಿ? ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶ-ಶ್ರವಣವು ಅಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೇ? ರಕ್ತಪಾತವೇ ಆಗಲಿರುವಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಕನ ಮನಸ್ಸಾದರೂ ಶಾಂತವಾಗಿರಲು ಶಕ್ಯವೇ?
ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ದೊಡ್ಡಜಗಳವೆಂದರೆ ಅದು ಅಹಂಕಾರ-ಮಮಕಾರಗಳ ಕೋಲಾಹಲವೆಂದೇ. ಪ್ರಥಮ-ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕೌರವರನ್ನು "ಮಾಮಕಾಃ", ನನ್ನವರು, ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡನು. ದುರ್ಯೋಧನನೂ "ಅಸ್ಮಾಕಂ", ನಮ್ಮವರು, ಎಂದನಲ್ಲವೇ? "ನಾನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡೆ" ಎಂದು ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದುದೂ ಅಹಂಕಾರದ ಮಾತೆಂದೇ ಕೃಷ್ಣನ ಉಕ್ತಿ!
ಗೀತೆಯೇಕೆ ಬೇಕಿತ್ತು? - ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವರು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಒಂದು ಸರಳ-ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ: ಗೀತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಏನಾಗುತ್ತಿತ್ತು?
ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲೇ ಅರ್ಜುನನು ಕುಸಿದು ಕುಳಿತುಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟನಷ್ಟೆ? ಗಾತ್ರ-ನಿತ್ರಾಣ, ಬಾಯೊಣಗುವಿಕೆ, ಮೈ-ನಡುಕ, ಚರ್ಮ-ತಾಪ, ಚಿತ್ತ-ಭ್ರಾಂತಿ - ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅರ್ಜುನನ್ನಾವರಿಸಿದವು. ಯುದ್ಧಮಾಡಲಾರೆನೆಂಬುದರ ಸೂಚಕವೇ ಆತನ ಕೈಯಿಂದ ಬಿಲ್ಲು ಜಾರಿದುದು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪಾಂಡವರ ಸೋಲು ಕಟ್ಟಿಟ್ಟ ಬುತ್ತಿಯೆಂದಾಯಿತೆಂದೇ!
ಅದೇ, ಗೀತೋಪದೇಶವಾದ ಮೇಲೆ ಏನಾಯಿತು? “ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವೆ” - ಎಂದ, ಅರ್ಜುನ! ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದ. ಕೌರವರ ಪರಾಜಯ-ಸಂಹಾರಗಳಾದುವು. ಅಧರ್ಮ-ಧ್ವಂಸವಾಯಿತು; ಧರ್ಮವುಳಿಯಿತು!
ಕೊನೆಗೆ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಈ ನಾಲ್ಕೂ ದಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು: ಶ್ರೀ, ವಿಜಯ, ಭೂತಿ, ಹಾಗೂ ಧ್ರುವವಾದ ನೀತಿ.
ಏನು ಹಾಗೆಂದರೆ? ವಿಜಯವೆಂದರೆ ಶತ್ರು-ಧ್ವಂಸ. ಶ್ರೀ ಎಂದರೆ ರಾಜ್ಯ ಮುಂತಾದ ಸಂಪತ್ತು: ಯುದ್ಧವಾದುದು ಹದಿನೆಂಟು ದಿನ, ಪಾಂಡವರಾಳಿದುದು ಮೂವತ್ತಾರು ವರ್ಷ!
ಭೂತಿಯೆಂದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಒಡೆತನ. ಪಡೆದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ, ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೇ ಭೂತಿ.
ನೀತಿಯೆಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾರಿಭಾಷಿಕ-ಶಬ್ದ. ಸುಳ್ಳಾಡಬೇಡ, ಕದಿಯಬೇಡವೆಂಬ ಕೇವಲ-ಲೋಕನೀತಿಯೆಂದಲ್ಲ, ಅದರ ಅರ್ಥ. ನೀತಿಯೆಂದರೆ ರಾಜನೀತಿಯೇ ಸರಿ. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ಬರದ ಪರಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಲಕ್ಷ್ಯವಲ್ಲವೇ? ಸಾಮ-ದಾನ-ಭೇದ-ದಂಡಗಳಳೆಂಬ ಚತುರುಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿಸಬಹುದೆಂಬ ಪರಿಯೇ ಇಲ್ಲಿಯ ನೀತಿ.
ಇವೆಲ್ಲಾ ಯಾವಾಗ ಸಾಧ್ಯ? ಅರ್ಜುನನು ಮತ್ತೆ ಧನುರ್ಧರನಾದಲ್ಲಿ! ಆಗಲಲ್ಲವೇ ಆತನ ಪೌರುಷ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಪದ? ಗಾಂಡೀವವು ಕೈಜಾರುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಅಂಜಿ ಅಳುಕಿದ ಅರ್ಜುನನು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದವನಾರು? ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲವೇ?
ಅರ್ಜುನನ ಮೈ-ಮನಸ್ಸುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕುಸಿದಿದ್ದದ್ದು. ಆತನ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಕೆಟ್ಟಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯಸುಖ ಬೇಡ; ನನ್ನನ್ನಿವರು ಕೊಲ್ಲಬಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ನಾನಿವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲೆ. ಕೊಂದರೆ ಪಾಪ. ಸ್ವಜನ-ಹನನದಿಂದ ಸುಖವೇ? ಮಿತ್ರ-ದ್ರೋಹವು ಪಾತಕವಲ್ಲವೇ? ಆಚಾರ್ಯ-ಸಂಹಾರವನ್ನೆಸಗುವುದೇ? ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರರೇ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಂದರೇ ಕ್ಷೇಮ - ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಜ್ಞಾವಾದವನ್ನು ವಾದಿಸಿದ್ದ; ಆದರೂ ನಾನು ಧರ್ಮ-ಸಂಮೂಢನೆಂದೂ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ! ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ-ನಿಶ್ಚಯವಿರಲಿಲ್ಲ.
ಯಾವಾಗ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ, ಅರ್ಜುನನು ಮಾತನಾಡಿದನೋ ಆಗಲೇ ಕೃಷ್ಣನು, ಸಾವಿನಾಚೆಯೇನು? ಸಾವೆಂಬುದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ? ಬದುಕಬೇಕು ಹೇಗೆ? - ಎಂಬುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅಲ್ಲೇ ವಿವರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇದುವೇ ಗೀತೋಪದೇಶ.
ಕೃಷ್ಣನು ಯೋಗೇಶ್ವರ. ಅದೆಷ್ಟು ಬಗೆಯ ಯೋಗಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ! ಯೋಗೇಶ್ವರ-ಧರ್ನುರ್ಧರರ, ಎಂದರೆ ಕೃಷ್ಣ-ಅರ್ಜುನರ, ಯೋಗವೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಯೋಗ: ನರ-ನಾರಾಯಣರ ಯೋಗವದು!
ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಆಪ್ಯಾಯಕವಾಗಿದೆ: "ಸತ್ಯವು ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳುವವನು ಬೇಕು, ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಜಾರಿಗೆ ತರುವವನೂ ಬೇಕು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಯೋಗೇಶ್ವರನಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಭೂತಿ ಅಥವಾ ದೈವೀಸಂಪತ್ತೆಂಬುದುಂಟು. ಧನುರ್ಧರನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವನಲ್ಲಿ ನೀತಿಯೆಂಬುದುಂಟು.”
ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದಂಡವು ಬೇಕೇಬೇಕೆನ್ನುವುದೇ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾರವೂ ಆಗಿದೆಯಷ್ಟೆ?
ಹೀಗಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನುಳಿಸಲು ಪ್ರಾಣವನ್ನಾದರೂ ಕೊಟ್ಟೇನೆಂಬ ದಿಟ್ಟತನವೂ ಬೇಕು; ಜೊತೆಗೇ, ಅದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ, ಧರ್ಮವೆಂದರೇನೆಂಬುದರ ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ಅರಿವೂ ಬೇಕು. ಇಲ್ಲವೇ, ಅಧರ್ಮವನ್ನೇ ಧರ್ಮವೆಂದು ಬಗೆದಿದ್ದನಲ್ಲವೇ ಅರ್ಜುನ! ಎಂದೇ ಗೀತಾಸಮಾಪ್ತಿಯು “ಎಲ್ಲಿ ಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಕೃಷ್ಣನಿರುವನೋ” (ಯತ್ರ ಯೋಗೇಶ್ವರಃ ಕೃಷ್ಣಃ) ಎಂಬ ಸಂಜಯ-ವಚನದಿಂದಲೇ.
ಸಂಜಯನ ಈ ಅಂತ್ಯೋಕ್ತಿಯ ಧ್ವನಿಯೇನು? : ಅಹಂಕಾರ-ಅಭಿಮಾನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿರುವ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೇ, ಯಾರಿಗೆ ವಿಜಯ? ಏಕೆ? - ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವು ಸಿಕ್ಕಿತಲ್ಲವೇ?