Choodaakarma Samskaara (First tonsuring)

Original Kannada Article: Tarodi SureshaEnglish 

Rendering: Padmini Shrinivasan

Respond to (lekhana@ayvm.in)

Choodaakarma Samskaara is the traditional name given to this ritual, which we refer to as Choula in common usage. This ritual has been honoured by all the Gruhya-Sutrakaaras (Maharshis who have given the law codes for house-holders or simply Law-givers for house-holders). Choodaa means a tuft. This ritual is important as it is the first time a tuft is retained over the head.

A modern view is that this practice came into existence for convenience and beauty. Shaving the head is convenient and serves as a protection from lice infestation and dirt accumulation, when hair is profuse. It would be comfortable too as it reduces weight over the head! It was considered to be a substitute for human sacrifice too. Gradually out of fear, some hymns were added and it became a religious procedure!

The Maharshis never disregarded the aesthetic and convenience aspects. If that was all the purpose, then it need not have been given the importance of a Samskaara. Few socially relevant procedures would have been adequate. Just as we observed in the earlier Samskaaras, it is clearly said that this has to be performed seeking longevity, reputable Saatvic (virtuous) character and auspiciousness. The hymns too convey the same purpose. In our country a barber's shop used to be called "Ayush-karmashaala" and the procedure of shaving the hair as "Ayush-karma". Sriranga Mahaaguru has explained its essence in a neat and a short sentence – "This Kaarmic procedure instils purity and longevity".

The general procedure for this Samskaara is as follows: It is performed either in the 3^rd or 5^th year of the child, on a day reckoned with "Punarvasu" star (refers to zodiacal position of moon on that day). As a last resort, it should at least be completed along with the Upanayana Samskaara (sacred-thread adorning ritual). Sriranga Mahaaguru had mentioned that the ritual should be performed in the 3^rd year. It is performed during daytime in an odd year of the child. Shaastras ordain that it should not be performed if the mother is pregnant.

Hot water is added to cold water along with butter, ghee and curds. This mixture is smeared over the region to be shaved. A combination of porcupine's quill (Shalali), branch of a fig tree (Audumbara) and Darbha grass is used to lift up the hair first. To start with, the father of the child holds 3 strands of hair along with Darbha grass and cuts it in all the 4 directions. Rest is shaven by the barber. The mother collects the cut hair in a vessel containing cow's urine and buries it beneath a fig tree. The practice of discarding it in a cow's shed also exists. The father meditates on Savitru Devathas and looks at the barber. The child is bathed with hot water, adorned and made to offer a cow as a charity to a Brahmin who is seated in the southern direction. Brahmodvaasana (respectful send-off) is performed, Agni (fire God) is worshipped, food is served and his blessings sought. This is the gross procedure. Different traditions may have minor differences. Appropriate Mantras (hymns) are chanted all along. Ayurveda praises Choodaakarma as an auspicious ritual which enhances life span, relieves sins and brings joy. Charaka Muni says -

PauShTikam vrShyam AyuShyam shuchiroopam viraajanam !

Kesha-shmashru-nakhaadeenaam kartanam samprasaadanam !!

His saying includes components of philosophy, body health, beauty and convenience. Let us observe the details in a subsequent article. 

   (to be continued)

Note: The Kannada version of this article can be viewed at AYVM blogs.     

Philosophical import of Choodaakarma Samskaara

Original Kannada article : Tarodi Suresha

English Rendering : Padmini Shrinivasan

Respond to (lekhana@ayvm.in)

 

Ayurveda advocates exposure of the forehead to sun's rays. Specific locations in the body associated with health, spirituality as well as the happiness of deities get energised. Hair which obstructs this process is removed. A tuft (Shikhaa) should be retained in its designated position i.e. the crown (of the head). The interior of this tuft position is the heart of Adhipathi (Lord). Hence, it has to be secured. An injury to this region can be life threatening too. Accordingly, hair should be grown profusely in this area.

A tuft is not meant for limited physical gains. Sriranga Mahaaguru had explained –"Maharshis deeply involved in meditative penance, experience a tuft-like Light (Jnaana-shikhe), on reaching Samaadhi (ultimate state of oneness with Lord). The Supreme Lord resides in the centre of this structure. The outer tuft is but a replica of the "inner tuft". Scriptures say –"Tasyaashikhaayaa madhye paramaatmaa vyavasthitah". The outer tuft serves as a reminder of the inner tuft too. Remembering the tuft is a Samskaara (purification) too.

Scriptures dictate that the shape of the tuft must resemble the feet of a cow's calf. Sriranga Mahaaguru had clarified that the tuft should be round in shape, with its size equal to a thumb, held within a clenched hand. This region represents the position of Brahma (Brahma sthaana). As per rules, rituals should be performed with the hair bound. The karma is useless otherwise. The knot should be fairly tight. It aids and lifts the mind and the life force (Praana) upwards, towards the divine light to reach an exalted state. The same rule applies to women too. They should not perform any ritual without plaiting their hair or tying it into a knot.

A valid question here is whether females are eligible for the Choodaakarma Samskaara. It was being done in a symbolic manner in the earlier days. Even now we do come across remnants in Kerala state. The hair is totally shaven or a tuft is retained. Women are delicate by nature. As per yoga literature, the Kundalini Shakti (serpent power) works in a greater measure in women than in men. They get blessed with devotion (Bhakti) quite naturally. A female body is inherently conditioned with a special responsibility, to propagate Jeevis. Characteristic organs as well as auspicious centres to match the purpose have to be protected well. Repeated shaving of hair adds to the accumulation of defects. Hence, identical rules are not applicable to all. Sanyasis and saintly women shave their heads, not for longevity, but to enhance chastity.

 Offering hair, by complete-shaving of head, at centres of pilgrimage is considered auspicious.  In the past, the hair used to be offered to God after a customary cleansing bath. At Kaashi, the hair-shaving area is called Mundan Ashram. In the Choula karma the materials used, chanting of hymns, ritualistic procedure for cutting the hair at specified parts, introduction to deities,  ceremonial viewing of the barber  etc. are all intertwined with inner secrets as pronounced by the Rshis. Only a glimpse of it is given here.

Note: The Kannada version of this article can be viewed at AYVM blogs.   

ಚೂಡಾಕರ್ಮದ ತಾತ್ವಿಕ ಅಂಶಗಳು (Choodakarmada thaathvika amshagalu)

ಲೇಖಕರು: ತಾರೋಡಿ ಸುರೇಶ

ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ತಲೆಯ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ಬೀಳುವಂತಿರಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಹಾಗೂ ದೇವತಾಪ್ರಸನ್ನತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಬೋಧಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಕೂದಲುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಸಬೇಕು. ಶಿಖಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಖೆಯನ್ನಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಶಿಖಾಸ್ಥಾನದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಅಧಿಪತಿ’ ಎಂಬ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಗೇನಾದರೂ ಏಟು ಬಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ. ಅಲ್ಲಿ ಕೂದಲನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು.

ಆದರೆ ಶಿಖೆಯು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. “ತಪೋಧ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಮುಳುಗಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜ್ಞಾನಶಿಖೆಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಆ ಶಿಖೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನಪ್ಪ. ಶಿಖೆಗೆ ಒಳಗಿನ ಜ್ಞಾನಶಿಖೆಯೇ ಮೂಲ” ಎಂದು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ”ತಸ್ಯಾ ಶಿಖಾಯಾ ಮಧ್ಯೇ ಪರಮಾತ್ಮಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ” ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಈ ಹೊರಗಿನ ಶಿಖೆಯು ಒಳಶಿಖೆಯ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆ ಸ್ಮರಣೆಯೂ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕಾರವೇ.

ಶಿಖೆಯು ಗೋವತ್ಸಪಾದದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿಖೆಯು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದರೆ ಒಂದು ಅಂಗುಷ್ಟದ ಗಾತ್ರವಿರಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನ. ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವಾಗಲೂ ಬದ್ಧಶಿಖಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ.ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕರ್ಮವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಗಂಟು ಹಾಕಬೇಕು.ಇದು ಊರ್ಧ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಞಾನದ ಕೇಂದ್ರದತ್ತ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೇರಿಸಿ ಜ್ಞಾನಪ್ರಬೋಧಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ನಿಯಮವು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರೂ ಜಡೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳದೆ ಅಥವಾ ಕೂದಲನ್ನು ಗಂಟು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳದೇ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು.

ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಚೂಡಾಕರ್ಮವು ಉಂಟೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜ. ಹಿಂದೆ ಅವರಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗಲೂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅವಶೇಷಗಳುಂಟು. ಅವರಿಗೆ ತಲೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮುಂಡನಮಾಡಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಶಿಖೆಯನ್ನು ಇಡಬಹುದು. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕೋಮಲ ಪ್ರಕೃತಿಯವರು. ಕುಂಡಲಿನೀ ಶಕ್ತಿಯು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯೋಗಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತವೆ. ಭಕ್ತಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಲಿಯುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಗಳನ್ನು ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಸಹಜವಾಗಿ ಒದಗಿಬಂದಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮಾಂಗಲ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸದಾ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳ ಸಂಕ್ರಮಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ನಿಯಮ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಯತಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮಡಿಹೆಂಗಸರು ಕೇಶವಪನವನ್ನು ಆಯುರ್ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಡದೆ ಕೇವಲ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

 ಕ್ಷೇತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ಕೇಶಸಮರ್ಪಣೆಯು(ಮುಂಡನ) ಮಂಗಲವಾದ ಕರ್ಮವೇ. ಹಿಂದೆ ಮೊದಲೇ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧರಾಗಿ ನಂತರ ಮುಂಡನ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಭಗವದರ್ಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಡನದ ಜಾಗವನ್ನು ಮುಂಡನ್ ಆಶ್ರಮ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚೌಲದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ದ್ರವ್ಯಗಳು,ಮಂತ್ರಗಳು, ಕತ್ತರಿಸುವುದರ ವಿಜ್ಞಾನ, ದೇವತೆಗಳೆಂದರೆ ಯಾರು,ನಾಪಿತನನ್ನು ನೋಡುವಿಕೆ- ಹೀಗೆ ಒಂದೊಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ಮರ್ಮಗಳನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದೆರಡನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ವಿವೇಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸೂಚನೆ: 21/05/2019 ರಂದು ಈ ಲೇಖನ ಪ್ರಜಾ ವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.